Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Маори жел құдайы
Māori wind god
Маори мифологиясында Тавириматеа (немесе Тавири) – күн күркірі мен найзағай, жел, бұлт және дауыл сияқты ауа райының құдайы. Ол Папатуануку (жер анасы) мен Рангинуи (аспан әкесі)нің ұлы. Тавириматеа – 7 баланың екіншісі, барлығы ұл. Ата-анасын ажыратқаны үшін ағаларына ашуланып, Тане (орман құдайы) ормандарын қиратты, Тангароа (теңіз құдайы) мен оның ұрпағын теңізге айдады, Ронго мен Хаумия тикетикеге пана іздеуге мәжбүр етіп қуып жетеді, және тек Туматеуенгада лайықты қарсылас пен мәңгілік жауын тапты (Трегеар 1891:499). Бауырларымен күресу үшін Тавириматеа өзінің балаларының, желдің және әртүрлі бұлттардың әскерін жинады, соның ішінде Апу хау («күшті дауыл»), Апу матанги, Ао нуи, Ао роа, Ао пури, Ао потанго, Ао whētuma, Ао whekere, Ао kāhiwahiwa, Ао kānapanapa, Ао pākinakina, Ао pakarea және Ао tākawe (Grey 1971). Грей бұл атауларды «күшті дауылдар, құйын, тығыз бұлттар, қалың бұлттар, қара бұлттар, қараңғы қалың бұлттар, отты бұлттар, дауылдардың алдындағы бұлттар, отты қара бұлттар, жарқыраған қызыл жарықты шағылыстыратын бұлттар, барлық жақтан қатты соққан және жарылған бұлттар, күн күркіреген бұлттар және асығыс ұшып бара жатқан бұлттар» деп аударады (Grey 1956:5). Тавириматеаның басқа балалары – жаңбырдың, тұманның және былтырдың әртүрлі түрлері. Тавириматеаның ағаларына жасаған шабуылдары жердің үлкен бөлігін су басуға әкелді. Бұл су тасқынына қатысқан жандардың есімдері: Ua nui (қауіпті жаңбыр), Ua roa (ұзаққа созылған жаңбыр), Ua whatu (күшті ақжайын) және Ua nganga (қар жауын); содан кейін олардың балалары да күреске қатысты: Hau maringi (тұман), Hau marotoroto (көп мөлшердегі ылғал) және Tōmairangi (жеңіл тұман) (Grey 1956:10 11, Grey 1971:5). Трегеар Хау марингирингиді тұманның бейнесі ретінде айтады (Трегеар 1891:54). Тавириматеа әкесі Ранги және інісі Рэхуа жұлдызымен бірге аспанда тұрады.
In Māori mythology, Tāwhirimātea (or Tāwhiri) is the god of weather, including thunder and lightning, wind, clouds and storms. He is a son of Papatūānuku (earth mother) and Ranginui (sky father). Tawhirimatea is the second oldest of 7 children, all of whom are boys. In his anger at his brothers for separating their parents, Tāwhirimātea destroyed the forests of Tāne (god of forests), drove Tangaroa (god of the sea) and his progeny into the sea, pursued Rongo and Haumia tiketike till they had to take refuge in the bosom of their mother Papa, and only found in Tūmatauenga a worthy opponent and eternal enemy (Tregear 1891:499). To fight his brothers, Tāwhirimātea gathered an army of his children, winds and clouds of different kinds including Apū hau ("fierce squall"), Apū matangi, Ao nui, Ao roa, Ao pōuri, Ao pōtango, Ao whētuma, Ao whekere, Ao kāhiwahiwa, Ao kānapanapa, Ao pākinakina, Ao pakarea, and Ao tākawe (Grey 1971). Grey translates these as 'fierce squalls, whirlwinds, dense clouds, massy clouds, dark clouds, gloomy thick clouds, fiery clouds, clouds which preceded hurricanes, clouds of fiery black, clouds reflecting glowing red light, clouds wildly drifting from all quarters and wildly bursting, clouds of thunder storms, and clouds hurriedly flying on' (Grey 1956:5). Other children of Tāwhirimātea are the various kinds of rain, mists and fog. Tāwhirimātea's attacks on his brothers led to the flooding of large areas of the land. The names of the beings involved in this flooding include Ua nui (terrible rain), Ua roa (long continued rain), Ua whatu (fierce hailstorms), and Ua nganga (sleet); after these, their children in turn took up the fight: Hau maringi (mist), Hau marotoroto (heavy dew), and Tōmairangi (light mist) (Grey 1956:10 11, Grey 1971:5). Tregear mentions Hau maringiringi as a personification of mists (Tregear 1891:54). Tāwhirimātea lives on the sky with his father Rangi and brother, the star Rehua.
Тәңірлік соғыс және Тавириматаяның бауырларын жеңуі
Көп ғасырлар бұрын, Аспан Әкесі Ранги мен Жер Анасы Папа бір-біріне деген махаббаттарынан туған құшақтастықта мәңгілікке тоқтады. Олардың одағынан көптеген күшті ұлдар дүниеге келді, олар ата-аналарының арасында өмір сүрді. Ұлдары өскен сайын, тығыз, қараңғы кеңісте өмір сүруден жалықты. Бір ағасы, Соғыс және Адамдар құдайы Тұматуенга, оларға ата-аналарын өлтіруді ұсынды. Бірақ оның ағасы, Орман құдайы Тане, ата-аналарын мәңгілікке бөліп жіберуді ұсынды. Тавириматеадан басқа барлық бауырластар осы ұсынысты қабылдады. Аға-інілер әрқайсысы ата-аналарын ажыратуға тырысты, бірақ Тане басын жерге, аяқтарын аспанға тіреп, оларды бөліп жіберді. Тавириматеа оған ашуланып, өзінің патшалығын тартып алу әрекеті деп ойлады. Сондықтан құдай аспанға көтеріліп, әкесімен кеңесті. Ранги ұлына бауырларына қарсы қатыгез соғыс жүргізуге көмектесуге келісті. Олар желдің, дауылдың және жаңбырдың рухтары еді. Тавириматеа үлкен әскерін жинап, ағаларын жеңуге аттанды. Тавириматеа бірінші болып Танеге шабуыл жасап, оның орманды жойды, Тане қашуға мәжбүр болды. Содан кейін Тавириматеа өзінің ағасы, Теңіз құдайы Таңғароаға шабуыл жасады. Ол үлкен дауылдар мен толқындарды көтеріп, Таңғароада үрей тудырды. Таңғароа Тавириматеаның алдында әлсіз болды, өйткені теңіздің ашуы қатты қозғалды, барлық тірі жандарға зиян келтірді. Теңізде мұндай дауылды ешқашан көрмеген Таңғароаның көптеген балалары әкесін тастап, Танеге паналады. Сол кезден бері Таңғароа Танемен соғысып келеді. Тавириматеа ағасы Роңго мен Хаумеаға, өрілген және өрілмеген азық-түлік құдайларына қуып жетті, бірақ оларды әлі де балаларын жақсы көретін анасы Папа шеберлікпен жасырды. Соңында Тавириматеа Туматуенгамен соғыса бастады. Бірақ бұл жолы Туматуенга аяқтарын жерге берік қадап, Тавириматеаның дауылдарынан сақтап қалды. Ол дауылдарды адамдарға қолайлы ауа-райына айналдыратын сиқырлар оқыды. Бірақ екеуі де бір-біріне жеңіле алмады. Тавириматеа ақырында кері шегінді. Бауырларының қорқақтығы үшін жазалау мақсатында Туматуенга аң аулау, ағаш кесу, егіншілік, тамақ дайындау және балық аулау өнерін ойлап тапты, осылайша олардың әрқайсысының тұрғындарынан азық-түлік алу үшін адамдарға бағындырды. Дегенмен, Туматуенга мен Тавириматеа әлі күнге дейін бір-бірімен соғысып келеді. Соғыстың тағы бір салдары – Тавириматеаның қатты жаңбыр мен найзағайларды тудыруынан жердің көп бөлігі мұхитқа батып кетті. Ол, мүмкін, олардың барлығынан ата-аналарын бірге көргісі келген жалғыз бауыры болды.
Eons ago, Rangi, the Sky Father, and Papa, the Earth Mother, were in an eternal embrace because of their love for each other. Their union gave rise to many powerful sons, who lived in between their parents. As their sons grew up, they soon began to grow tired of living in a cramped up space, forever in darkness. One brother, Tūmatūenga, the God of War and Humans, suggested that they slay their parents. However, his brother, Tāne, the God of Forests, suggested that they separate their parents forever. Except for Tāwhirimātea, all other brothers accepted the proposal. The brothers individually tried to separate their parents, but Tāne put his head on the earth and feet in the sky and pushed them apart. Tāwhirimātea was enraged, as he saw it as a move to usurp his kingdom. So the god flew to the sky and communed with his father. Rangi reluctantly agreed to help his son wage a brutal war on his siblings. They were the spirits of winds, storms, and rain. Tāwhirimātea assembled his huge army and set out to conquer his brothers. Tāwhirimātea first attacked Tāne, and razed his forests, causing Tāne to flee. Next, Tāwhirimātea attacked his brother, Tangaroa, the Sea God. He caused huge storms and waves, spreading panic in Tangaroa. Tangaroa was himself helpless before Tāwhirimātea, as the sea was in such a chaotic rage, harming all living beings. Having never seen such chaos at sea, many of Tangaroa's children deserted their father and took shelter with Tāne. Since then Tangaroa is at war with Tāne. Tāwhirimātea pursued his brother, Rongo, and Haumea, the gods of cultivated and uncultivated food, but they were cleverly hidden by their mother, Papa, who still loved her children. Finally, Tāwhirimātea began to fight Tumatuenga. This time, however, Tumatuenga firmly embedded his feet in the earth, saving him from Tāwhirimātea's storms. He cast spells, which turned the storms into gentle weather, suitable for humans. But neither brother could prevail against each other. Tāwhirimātea slowly withdrew. To punish his brothers for cowardice, Tumatuenga invented the arts of hunting, woodcutting, agriculture, cooking, and fishing, to subjugate their respective denizens as food for humans. However, Tumatuenga and Tawhirimatea still fight each other to this day. Another result of the war was that most of the land was submerged into the ocean, because of Tāwhirimātea causing heavy rains and thunderstorms. He was maybe the only brother out of all of them to want their parents together.