Кіріспе

1985 жылы Грег Беардың ғылыми фантастикалық романы. «Эон» – американдық автор Грег Беардың 1985 жылы Bluejay Books баспасында жарық көрген ғылыми фантастикалық романы. «Эон» 1987 жылы Артур Кларк сыйлығына ие болды. Бұл «Жол» сериясының бірінші кітабы, одан кейін «Мәңгілік» кітабы жарық көрді.

Сюжет

XXI ғасырдың басында НАТО мен Кеңес Одағы екінші ядролық соғысқа қадам басқандай. Сонымен қатар, Күн жүйесінің сыртындағы аномальды энергия дүрбелеңінен кейін 290 км-лік сопақта сыртқы дене анықталды. Бұл Юноның дәл көшірмесі болған астероид. Ол Жерге жақын эксцентрлі орбитаға еніп, Жердің бәсекелес елдері осы құпия нысанды өздеріне қаратуға тырысады. Юноның ұзын осі бойында қуыс жасалып, жеті цилиндрлі бөлікке бөлінген, ал айналу арқылы жасанды гравитация қамтамасыз етілген. Бөліктер терраформацияланған, ал екінші және үшінші бөліктерде ғасырлар бойы автоматты жүйелермен сақталған қалалар орналасқан. Американдықтар бұл кішкентай әлемді "Тас", кеңестіктер "Картоп", қытайлар "Кит" (鲸), ал жасаушылары болмағандықтан "Жұмсақ мақта" деп атады. Оның ішін зерттеушілер Тастың жетінші бөлігінен "Жол" деп аталатын, астероидтың көлемінен асып түсетін дәліздің басталатынын анықтады. Тастың түпкі тұрғындары өткенде, яғни зерттеушілердің болашағында "Жолға" көшірілген. Романның басында, 2005 жылы, Тасты зерттеуді үйлестіретін комиссия төрағасы Джудит Хоффман теориялық физик Патрисия Васкезді жұмысқа алады. Васкез Тасқа келген соң, ғылыми топтардың барлық ашқандарын, соның ішінде 2005 жылы болған ядролық апатты ("Өлім") сипаттаған кітапханаларды қарауға рұқсат алады. Бұл ақпарат тек НАТО-ның кейбір ғылыми топтарына ғана белгілі. Қытай және Ресей ғылыми топтары да бар, бірақ олар саяси шектеулермен қамтылған. Тас "Өлім" тіркелген күнінен бұрын пайда болғандықтан және кітапханаларында Тастың пайда болуы туралы жазбалар жоқ болғандықтан, ғалымдар Тас басқаша болашақтан келген болуы мүмкін деген қорытындыға келеді. Бірақ, шындығында, Тас болғанымен, "Өлім" жақын арада болады және бұл саяси жағдайды нашарлатады. КСРО ғалымдарына қойылған шектеулерге наразылық білдіре отырып, Тасқа шабуыл жасауға дайындық көрсететін ғарыш шабуыл тобын дайындайды, бұл "Өлімді" және Жердегі ядролық қысты тудырып, Тастағы барлық топтардан аман қалғандарды оқшаулайды. Тасты жасағандардың ұрпақтары Васкездің болашағынан 1200 жыл өткен соң, 1 миллион километрлік "Жолда" Хексамон деп аталатын қоғамда өмір сүреді. Олар барлаушыларды жасырын бақылап отырады. Хексамонның адам тәрізді адамы Олми және оның аты белгісіз шетелдік әріптесі Франт Васкезді Тас пен "Жолдың" құпиясын ашуға жақын болған кезде ұрлап алады. Олар оны негізгі қонысы - "Аксис қаласына" алып кетеді. Төрт әріптесі оны арнайы модификацияланған V/STOL ұшағымен іздейді, ол "түтікке ілінгіш" құрылғысына қосылған, бұл ұшақты "Жолдың" ортасынан өтетін түтікшелік ерекшелікке қосылуға мүмкіндік береді. Құтқарушылар "Аксис қаласына" жақындағанда тоқтатылып, Васкезбен қайта қосылады, ол Хексамон саясатына тартылады. Оны басқарушы орган - Нексус басқарады, ол екі әлеуметтік топқа бөлінеді: дене алмасу және өмірді ұзарту технологияларын қабылдаған прогрессивті Гешелдер және консервативті Надериттер. Соңғылары Ральф Недердің есімімен аталады, ол өлімінен кейін ғасырлар бойы ядролық соғысқа деген ықылас пен қарсылықты білдірген. Хексамонға Жарта деп аталатын шетелдік басқыншылар қауіп төндіреді, олар "Жолдың" физикасына бейімделген және оның 2x10^9 километрлік (2 миллиард километрлік) нүктесінен тыс жерде тұрады. Жарталар жұлдыздың жүрегіне қақпа ашып, қызған плазманың кіруіне мүмкіндік жасау арқылы Хексамонды жоюға тырысады. Бұл қауіпке қарсы тұру үшін Хексамонның құрамындағы коалиция Нексусты басып алады. Олардың жоспарының бірінші бөлігі кейбір түтікшелі адамдардың мекенжайларын жарық жылдамдығына дейін үдетуді қамтиды. Ғалымдар осылайша туындаған шок толқыны оларды жұлдыздық плазманың жарылысынан қорғайды деп болжайды, сонымен бірге "Жол" бойындағы ашық қақпаларды жауып, жауларын - Жарталарды жояды. Олардың жоспарының екінші бөлігі Тасты "Жолдан" бөлуді талап етеді. Бұл орындалғаннан кейін, Жер орбитасында, "Өлімнен" кейін, Тасқа тағы екі Хексамон мекенжайы қосылады.

Негізгі тақырыптар

Гексамон өркениетінің жоғары технологиясы, оның генетикалық инженерияны бақылауы, адамның күшейтілуі (символдық емес коммуникацияны қоса алғанда), параллель әлемдер тұжырымы, балама уақыт желілері және тіпті кеңістік-уақытты манипуляциялау сияқты тақырыптар романның соңғы жартысындағы маңызды мәселелер болып табылады. Жолдың өзі кеңістік пен уақытты кесіп өтеді: оның бетінен белгілі бір интервалмен "қақпалар" ашылуы мүмкін, олар басқа уақыт желілеріндегі, соның ішінде Жердің балама уақыт желілеріндегі кеңістіктер мен әлемдерге алып келеді. Қақпалар арқылы сауда жасау нәтижесінде бірнеше шетелдік түрлер де Гексамонның серіктесіне айналды. Ақпараттық технологиялар мен "виртуалды" әлемдер де маңызды тақырыптардың бірі. Гексамонның "қонағы" ретінде ұсталған Васкес олардың мәдениеті туралы көбірек біледі; ол олардың азаматтарына естеліктерінің және тұлғаларының толық немесе бір бөлігін сақтауға, жіберуге және көшіруге мүмкіндік беретін имплантаттар орнатылатынын жасайды. Бұл технология көптеген қабілеттерді береді. Олардың бірі – олар өздерінің виртуалды көшірмелерін ("фрагменттер" немесе "көлеңкелер" деп аталады) құруға болады, олар толық тұлғаларының функционалдық бөліктерін қамтиды және өздерінің атынан тәуелсіз жұмыс істей алады, содан кейін олардың тәжірибесін бастапқы нұсқасымен қайта біріктіре алады. Ауыр жарақат алған немесе тіпті қайтыс болған жағдайда, олардың имплантаттары (қалпына келтірілсе және зақымдалмаса) ескі денелерінің жасанды түрде қайта құрылған көшірмелеріне немесе тіпті толығымен жаңа нысандарға тұлғаларын "қайта жүктеуге" пайдаланылуы мүмкін. Алайда, олардың көптеген азаматтары тек екі "реинкарнацияға" ғана шектеледі, содан кейін олардың тұлғалары Гексамонның жадында сақталады, онда олар виртуалды түрде өмір сүруді жалғастырады. Гексамон технологиясы 21-ғасырдан келген адамдардың денелерін де қайта құруға қабілетті, кеңес командирі Мирский ашты – ол кітапханалардың бірінде қарсыластарынан басына оқ тиіп өлтірілген кезде, Тастың автоматты қорғаныс және жөндеу жүйелері осы зорлық актісіне жауап ретінде іске қосылады. Жүйе Мирскийдің қираған бас сүйегі мен миын қайта құрып, оны қайта тірілтеді, бірақ ол Гексамон имплантатынсыз болғандықтан, оның барлық естеліктерін қалпына келтіре алмайды, ал басқа физикалық және неврологиялық функциялар тек ішінара қалпына келтіріледі. Саяси және идеологиялық фракциялар арасындағы қақтығыс тағы бір маңызды тақырып. Кітап 1985 жылы, Берлин қабырғасы құлағанға және Кеңес Одағы тарағанға дейін жарық көрді, ал Медведь болжаған болашақта (роман 2005 жылы басталады) Кеңес блогы мен НАТО елдері арасындағы суық соғыс шиеленісі 21-ғасырға дейін жалғасады. Тастың пайда болуы жағдайды одан әрі тұрақсыздандырады – кеңестіктер АҚШ пен оның одақтастары Тасты тек қана озық қару-жарақ пен технологияға қол жеткізу үшін басқарады деп күдіктенеді, ал кітаптың бірінші жартысында бұл әлемді толығымен ядролық соғысқа түсіруді жеделдетеді. Кітаптың екінші жартысында идеологиялық қақтығыс тақырыбы кеңестік күшке тағайындалған қатал саяси офицерлер мен олардың озық әскери көшбасшысы Мирский арасындағы шиеленіс арқылы жалғасады. Мирский (Васкес сияқты) Тастың кітапханаларының үдемелі оқу мүмкіндіктеріне тап болғаннан кейін оларға қарсы тұрған жағдай туралы өмірді өзгертетін түсініктерге ие болады. Бұл тақырыптар "Тас иелерінің" екі негізгі фракциясы арасындағы бәсекелестік туралы көбірек білген сайын зерттеледі – радикалды, технологияны жақтаушы Гешель және консервативті және негізінен технологияға қарсы Надериттер, олар 20-ғасырдың тұтынушылардың құқықтарын қорғаушысы Ральф Надердің құрметіне аталған (Медведьдің ойдан шығарылған болашағында ол ядролық соғыста шейіт болды).

Қабылдау

Дейв Лэнгфорд Eon-ды White Dwarf #85 үшін қарап шығып, "бұл ең үлкен масштабтағы әсерлі ғылыми фантастика, онда идеялар ғаламдардан да зор, бірақ адамдардың тағдыры әлі де маңызды. Сол қорқынышты, жан түршігерлік дыбысты естідің бе? Ол – Американың басқа қатал ғылыми фантастика жазушыларының қызғаныштан тістерін шырылдатып, ашуланып қалған дыбысы" деді. Kirkus Reviews оны "әсерлі және көбінесе қызықтыратын тәжірибе, бірақ кейіпкерлердің сенімсіздігінен және нашар сипаттамалардан бастап, созылған, жайсыз кіріспеге дейін, кейбір кемшіліктері бар. Тіпті оқиға қарқын алып, қызығушылық тудырғанда да, ондағы көптеген керемет идеялар толыққанды бақылауда емес. Джеймс Николл кейіпкерлер мен роман туралы: "Бұл технологиялық жағынан дамыған адамдар, бірақ олар аса зиялы емес. Егер олар зиялы болғанда, кітап әлдеқайда қысқа болар еді және сюжеті түсініктірек болар еді, бірақ ақылға сыймайтын технология мен орта қоршаған орта шынымен керемет, қиялдауға тамаша, бірақ ақырында бос" деді. Стивен Бакстер: "Бұл кітапның мәні – ғылыми фантастиканың түйіршіктей маңызды идеясы – тұжырымдамалық жаңалық: масштабтың өзгеруі, бұрын жасырылған мағынаның ашылуы. Eon-да жаңалықтар сізді шатастыратын жылдамдықпен келеді. Роман көлеміндегі идеялар тіпті еске алынбайды. Назар қою керек; бұл қазіргі заманғы Doctor Who-дың ерекше Моффат эпизодарын көру сияқты. Бірақ идеялық қуаттың шарқасуы үшін, санаңыздан өтетін таңғажайып күрделі көріністерді түсінудің қызықты сезімі үшін, қазіргі ғылыми фантастикада осымен салыстыру қиын" деді. Альма А. Хромик SF Site сайтында: "Бұл Лари Нивеннің ең нашар кітаптарындағы барлық техникалық артықшылықты, кейіпкерлерді дамытудың жеткіліксіздігімен құтқарылған ашытқы ретінде ұсынады. Бұл классика болуы мүмкін, бірақ барлық классикалар уақыт сынағынан сәтті өте бермейді. Бұл кітап, жарқын сәттеріне қарамастан, шаршаған және ескіргендей сезіледі" деп жазды.