Кіріспе

Германияның Померания жағалауындағы Балтық теңізіндегі арал. Рюген аралының "қақпасы" – Ханзалық Штральзунд қаласы, ол Рюген көпірі мен дамбасы арқылы автомобиль және теміржолмен құрлыққа қосылған. Екі километрлік Штреласунд бұғазы арқылы екі бағыт өтеді, ол Балтық теңізінің бұғазы болып табылады. Рюгеннің максималды ұзындығы (солтүстіктен оңтүстікке дейін), максималды ені оңтүстікте және ауданы құрайды. Жағалауы көптеген құмды жағажайлармен, лагуналармен (Бодден) және ашық шығанақтармен (Вике), сондай-ақ жарым аралдар мен мүйістермен ерекшеленеді. 2011 жылдың маусым айында ЮНЕСКО Жасмунд ұлттық паркіне Дүниежүзілік мұра нысаны мәртебесін берді, ол биік емендерімен және Король креслосы сияқты бор жартастарымен әйгілі, Рюген аралының басты белгісі. Рюген аралы Ворпомерн-Рюген ауданының құрамына кіреді, оның әкімшілік орталығы Штральзунд қаласында орналасқан. Рюгендегі қалалар: Берген, Сассниц, Путбус және Гарц. Сонымен қатар, Балтық теңізі жағажайларында Бинц, Бааб, Гёрен, Селин және Тиессов курорттары бар. Рюген өзінің курорттық архитектурасы, әртүрлі ландшафты және ұзын құмды жағажайларының арқасында туристер арасында өте танымал.

Геология

Жасмунд түбегіндегі бор тас жарлары Рюген бор бірлігіне жатады және шамамен 70 миллион жыл бұрын, Кейінгі бор дәуірінің мастрихт кезеңінде қалыптасқан.

География

Аралдың негізгі бөлігі Маттланд деп аталады, оны бірнеше түбектер қоршап тұр. Солтүстікте Виттов және Жасмунд түбектері орналасқан, олар бір-бірімен Шаабе құмжарымен және Маттландпен Шмале Хайдемен, Литцоудағы бөгетпен және Виттов пароммен байланысқан. Солтүстік түбектер Маттландтан бірнеше лагуналар немесе боддендермен бөлінеді, олардың ең үлкендері – Гросер Язмундер Бодден және Кляйнер Язмундер Бодден. Оңтүстіктегі ірі түбектер – Зудар және Мёнхгут, екеуі де Грайфсвальд шығанағына қарап жатыр. Стрелазунд аралды оңтүстік құрлықтан бөліп тұрады. Рюгеннің жалпы ауданы , ал жақын орналасқан шағын аралдарды қоссақ, . Ең үлкен диаметрі солтүстіктен оңтүстікке, ал шығыстан батысқа қарай . Қыс суық болмайды, қаңтар және ақпан айларындағы орташа температура ; ал жаз жылы және қоңышқы, тамыз айындағы орташа температура . Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері және шамамен 1800–1870 сағат күн сәулесі тіркеледі.

Әкімшілік

Әкімшілік жағынан Рюген Ворпомерн-Рюген округінің құрамына кіреді. Оның құрамына [[Амт (аудандық бөлімше) Берген-оф-Рюген (Берген-оф-Рюген, Бушвиц, Гарц, Гюстов, Лиетцов, Парчтиц, Патциг, Позериц, Ралсвик, Раппин, Сехлен және Тесенвиц муниципалитеттері), Батыс Рюген (Альтефран, Дрешвиц, Гингст, Хиддензе, Клюис, Нойенкирхен, Рамбин, Самтенс, Шапроде, Трент және Умманц муниципалитеттері), Солтүстік Рюген (Альтенкирхен, Брейге, Дранске, Глове, Лохме, Путгартен, Сагард, Виек муниципалитеттері) және Мёнхгут-Грантиц (Баабе, Гёрен, Ланкен-Грантиц, Миддельхаген, Зеллин, Тиессов және Цирков муниципалитеттері)] және Амтқа бағынбаған Бинц, Путбус және Сассниц муниципалитеттері кіреді. Барлығы Рюгенде 45 муниципалитет бар, олардың төртеуі қала мәртебесіне ие (Берген, Гарц, Путбус және Сассниц).

Тарихқа дейінгі кезең және германдар

Боддендегі жаңалықтар тас дәуірінен бері осы жерде адамдар қоныстанғанын көрсетеді. Рюген аймағында мегалитикалық қабірлер мен құрбандық тастары сияқты көптеген тас ескерткіштер сақталған. Бірінші ғасырда Рюген тұрғындары Шығыс германдық ру – ругийлердің құрамына кірді, олар кейін Батыс Померания аймағын мекендеп, аралға осы атты берді. Ругийлер Скандинавиядан келген немесе жергілікті тайпалардан пайда болған болуы мүмкін. Ұлы көші-қон кезеңінде көптеген ругийлер оңтүстікке жылжып, Паннонияда империя құрды.

Славянша рани

VII ғасырдан бастап батыс славян тайпасы рани (немесе ружани) Рюген аймағында және Рекниц пен Рюк арасындағы жағалауда империя құрды. Ол Балтық теңізі аймағының тарихына зор әсер етті және келесі бірнеше ғасыр бойында жақын орналасқан ободриттер (батыста) мен лютичтер (оңтүстікте) билеген құрлыққа ықпал етті. Олардың өмірінен қалған көптеген іздерді бүгінге дейін табуға болады. Олардың зор әскери күшінің негізі – рани теңіз флоты мен тиімді орналасқан жері болды. Дания сол кезде Ұлыбритания мен Скандинавияда үлкен жетістіктерге жеткенімен, Балтық теңізі аймағындағы рани тайпасымен бәсекелесе алмады және 12-ғасырдың соңына дейін өз жағалауын рани әскерлерінен қорғай алмады. Осы уақыт аралығында рани тайпасы Барт-Жасмунд-Гристоу үшбұрышында көптеген қамалдар мен храмдар салды. Ругеннің солтүстік шетінде орналасқан және Световид құдайына арналған Яромарсбург храмы, рани империясының шекарасынан тыс жерлерде де маңызды орынға ие болды. Радгоск құлағаннан кейін ол солтүстік-батыс славян тайпаларының ең маңызды қасиетті орнына айналды. Империяның әкімшілік орталығы Шаренца болды, бұл қазіргі Гарц немесе Венц төбешігінің орнында болған болуы мүмкін. Империяның негізгі сауда орталығы – Гроссер Жасмунд Бодденнің ең оңтүстік нүктесінде орналасқан Ралсвик қаласы еді.

Дания билігі астындағы княздік

1168 жылы Дания патшасы Вальдемар I және оның әскер қолбасшысы мен кеңесшісі, Роскильде епископы Абсалон, Аркона төбесіндегі Световид ғибадатханасын қиратып, Рани тайпасының аумақтық және діни тәуелсіздігін жойды; олардың бұрынғы билеушілері Данияның Рюген князьдеріне айналды. Рани князі Яромар I (1218 жылы қайтыс болды) Дания патшасының вассалы болды және арал тұрғындарын христиан дініне өткізді. 1184 жылы Помераниялықтар, олардың үстемдігі бұрын Гютцков жеріне және Демминге дейін жеткен, осылайша оларды қазіргі Данияның Рюгия княздығының тікелей көршілеріне айналдырды. Олардың жоғары тұрған иесі, Киелі Рим императоры, оларды империя үшін Рюгенді жаулап алуға жіберді, бірақ олар Грефсвальд шығанағында жеңіліске ұшырады. Дания билігі тұсында Рюгия княздығының сипаты өзгерді. Дания монастырлары салынды (мысалы, 1193 жылы Берген монастыры және 1199 жылы Хилда монастыры, қазіргі Эльдена монастыры). Жерге неміс отарлаушылары әкелінді және олар көп ұзамай халықтың ең ірі және мәдени жағынан ықпалды тобына айналды. Славян мәдени элементі, көбінесе өздерінің славян шіркеу құрылымдарының болмауына байланысты жоғалып кетті, сондықтан Рани тайпасы кейінгі кезеңде неміс мәдениетіне сіңіп, Рюген халқының бір бөлігіне айналды. Елді отарлаумен және жаңа монастырлар мен шіркеулер салумен қатар, қалалар да қайта жаңғыртылды. 1234 жылы Рюген князі Вицлав I Штральзунд қаласын құрды және 1241 жылы Грайфсвальдқа жәрмеңке құқығын берді. Қалалардың күші тез өсіп, Рюген билеушілерін жеңілдіктер жасауға мәжбүр етті. Мысалы, князьдің Барттағы қамалы бұзылды, ал муниципалитет бақылауындағы Штральзундтың "екізі" Шадгест, соңғысының пайдасына жойылды. 1304 жылы Барлық Әулиелердің су тасқыны деп аталатын дауыл аралды қиратып, Мёнхгут пен Руден арасындағы жарым аралды су басып кетті.

Померанияның бөлігі

1325 жылы Визлавидин (Визлав) әулетінің соңғы славян князі Визлав III қайтыс болғаннан кейін, князьдік 1321 жылғы мұрагерлік келісімнің (Erbverbrüderung) салдарынан Померания-Волгаст герцогтығына өтті және 1368/72–1451 жылдар аралығында тармақ желісі – Померания-Барт герцогтарының меншігіне кірді. Осы жағдай, сол кездегі Дания тәжін меңгеру үшін болған таластармен бірге, Рюген мұрагерлік соғыстарына әкелді. Соғыстар аяқталғаннан кейін, бұрынғы князьдік 1354 жылы Померания-Волгастқа қарасты және осылайша Киелі Рим империясының құрамына енді. 1478 жылы Померания-Волгаст пен Померания-Штеттин біріктірілді, ал 170 жыл өткен соң, біріккен мемлекет 1648 жылы Вестфалия бейбіт шартының нәтижесінде Швецияға өтті (Швед Помераниясын қараңыз). Рюген 1648 жылдан 1815 жылға дейін Швед Помераниясының бір бөлігі болды. 1945 жылға дейін аралдың кем дегенде бес бөлігіне ие болған Путбус әулеті ең ірі жер иелері болды, олар Визлавид әулетінің бұрынғы билеуші княздарының тармағы еді. 1727 жылы олар Киелі Рим империясының графтары, 1731 жылы Швеция графтары, ал 1807 жылы швед княздары атанды. Швецияның Густав IV Адольф тұсында Мёнхгут түбегінде Густавия қаласы салынды, бірақ Наполеон соғыстары кезінде тасталып қалды. 1678 және 1715 жылдары Рюгенді Бранденбург курфюрсі Фридрих Вильгельм және Пруссия королі Фридрих Вильгельм I қысқа мерзімге шведтерден тартып алды. Мысалы, 1678 жылы Рюгенге жасалған шабуылдың аясында Бранденбург-Дания армиясы аралға қонды. 1679 жылғы Сен-Жермен шартынан кейін арал Даниядан Швецияның иелігіне қайтадан өтті. Наполеон соғыстары кезінде Рюген 1807 жылдан 1813 жылға дейін француздықтардың бақылауында болды. 1814 жылғы Киль шарты бойынша ол бастапқыда Швециядан Данияға, содан кейін 1815 жылғы Вена конгресінің нәтижесінде Жаңа Батыс Помераниямен (Neuvorpommern) бірге Пруссияға берілді. 1818 жылы арал Стральзунд әкімшілік округінің құрамына кірді, осылайша Пруссияның Померания провинциясына қарады. Вильгельм Мальте I (1783–1854), Путбус әулетінің 1-ші князі, Швед Помераниясының соңғы губернаторы және Пруссия билігіндегі алғашқы губернатор болды. 1816 жылы Путбуста алғашқы демалыс орталығы құрылды. Кейіннен тағы да көп демалыс орталықтары ашылды, ал Рюген екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германияның ең танымал демалыс орны болып қала берді.

Неміс империясы

Руген 1875-1879 жылдар аралығындағы «Мәдени күрес» кезеңінде католик дін қызметкерлері мен рухани санаттағы адамдарды жер аударуға танымал орын болды.

Нацистік дәуір

Нацистер үлкен курортты қосты: "Прора" – "Күш – қуанышта" ұйымы жоспарлаған, оның мақсаты адамдардың бос уақытын толтыру еді. Бірақ "Прора" ешқашан толыққан жоқ. 1936 жылы Рюгенді құрлықпен байланыстыратын алғашқы көпір (Рюгендамм) салынды, ол бұрынғы паром қатынасын алмастырды. Испания Азамат соғысы кезінде Вольфрам фон Рихтгофен басқарған Герника қаласын бомбалау операциясы осы аралдың құрметіне аталды. Сол кезеңде Abwehr ақпараттық қызметінің операциясы, Рюгенді Германия құрлығынан бөліп тұрған бұғаздың атымен "Бодден" операциясы деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шығыс Германия және Кеңес үкіметі құрлықтағы жер иелерін аралға жер аударып жіберді.

ГДР дәуірі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Руген Германия Демократиялық Республикасының (ГДР) құрамында Мекленбург штатының бір бөлігі болды. 1952 жылы арал Росток округінің құрамына енді. Арал 1953 жылдың 10 ақпанында ГДР үкіметінің қонақ үйлерді, таксилерді және қызмет көрсету компанияларын мемлекеттік меншікке алу мақсатындағы «Роза» жобасының (немесе «Роза» әрекетінің) орталығына айналды. Бұл шара ГДР басшысы Уолтер Ульбрихттің Руген аралына сапарымен байланысты болды, сапар барысында ол көптеген жеке қонақ үйлер мен пансионаттардың сақталуына наразы болған. Көптеген қонақ үй иелері экономикалық қылмыс жасады деген немесе Батыс елдері үшін жұмыс істейтін агенттер болды деген айыппен «көшпенді соттарда» сотталды. Олардың мүліктері тәркіленіп, түрмеге жіберілді. Көптеген иелері мен шағын кәсіпкерлер Бюцво түрмесіне қамалды. Мейманханаларды еркін неміс кәсіподақтар федерациясы (FDGB) ұлттықтандырған деп күтілген. Бірақ шындығында, олар казармалық «халық полициясының» (Kasernierte Volkspolizei немесе CPI) тұруына пайдаланылды. Мейманханалардың тәркіленуі салдарынан 1953 жылы Ругендегі туризм уақытша толығымен тоқтап қалды. Келесіге жуық 40 жыл ішінде арал ГДР-дегі маңызды туристік аймақтардың біріне айналды. FDGB туристік жайларға қатысты үстем рөл атқарды. 1963 жылы FDGB-да 7 519 демалыс орны, Reisebüro der DDR-де 2 906 орын, ал тағы 5 025 орын кәсіпорындар мен ұйымдарға бөлінді. Бұған қоса, жазғы лагерьлерде балаларға арналған 12 245 орын және кемпингке келгендерге арналған тағы 20 800 орын болды. Көптеген учаскелер жағажайларға жақын орналасқан. Бірақ демалыс орнының сыйымдылығы 1970-1980 жылдары ғана айтарлықтай артты.

Қайта біріккен Германия

1990 жылы Рюген Мекленбург-Ворпомерн жаңа штатының құрамына кірді және көршілес Хиддензее және Умманц аралдарымен бірге Рюген ауданын құрады. 2011 жылғы Мекленбург-Ворпомерн аудандарының реформасынан кейін Рюген Ворпомерн-Рюгеннің құрамына енді. 2007 жылы 1936 жылы салынған алғашқы көпірдің орнына екінші көпір – Рюген көпірі (Rügenbrücke) салынды. Қазір Рюген Германияның ең танымал аралы атанып, Сильтті басып озды.