Кіріспе

Климатқа қарсы іс-қимыл жөніндегі ұсыныс

Қысқару және үйлесу (ҚҚ) – климаттың өзгеруімен күресу үшін парниктік газдар шығарындыларын азайтуға бағытталған ұсынылған жаһандық құрылым. 1990 жылдардың басында Global Commons Institute (GCI) ұсынған Қысқару және үйлесу стратегиясы парниктік газдардың жалпы шығарындыларын қауіпсіз деңгейге дейін азайтуды (қысқару) көздейді, бұл әр елдің жан басына шаққандағы шығарындыларын барлық ел үшін тең деңгейге жеткізуден туындайды (үйлесу). Ол қауіпті климаттың өзгеруін болдырмау үшін көмірқышқыл газының шығарындыларын азайтатын халықаралық келісімнің негізін құруға арналған, көмірқышқыл газы – Жердегі парниктік эффектіге жауапты ең маңызды газдардың бірі. Бұл қарапайым математикалық формула түрінде беріледі. Бұл формула көміртегі деңгейін кез келген деңгейде тұрақтандыру үшін қолданылуы мүмкін. Қысқару және үйлесуді қолдайтындар Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттық өзгерістер жөніндегі конвенциясының (БҰҰКК) келіссөздері БҰҰКК-нің «мақсатымен» (жаһандық атмосферадағы қауіпсіз және тұрақты парниктік газдар концентрациясы) және оның ұйымдастыру принциптерімен («сақтық» және «әділеттілік») реттелетінін атап көрсетеді. ҚҚ кеңінен сілтеме жасалып, қолдау көрсетіледі. ҚҚ есептеулері қазір GCI-нің көміртегі бюджетін есепке алу құралының екінші доменіне енгізілген.

ЖҚК ұсынысы

"Конвергенция" ұғымы көміртегі шығарындыларына қатысты құқықтарды әлем елдері мен аймақтары арасында бөлуге қатысты. Бастапқыда бұл құқықтар қазіргі шығарындыларға негізделеді, бірақ келісілген "конвергенция жылдамдығына" байланысты әлем бойынша жан басына шаққандағы тең құқықтарға қарай біртіндеп жақындасады. Конвергенцияның уақыты маңызды, себебі ертерек мерзімде жан басына шаққандағы шығарындылары төмен елдерге (көбінесе дамымай жатқан елдерге) құқықтар көбейеді, ал кейінге шегерілсе, осы елдердің даму мүмкіндіктеріне бөгет қойылуы мүмкін. Конвергенцияға қол жеткізілгеннен кейін, барлық елдердің құқықтары БҰҰ-ның Климаттық өзгерістер жөніндегі конвенциясына (UNFCCC) сәйкес болу үшін қажетті қысқарту шараларына байланысты төмендеуді жалғастырады. Сыншылар жан басына шаққандағы көрсеткіштерге назар аудару елдерді халықты көбейтіп, осылайша құқықтарды арттыруға итермелеуі мүмкін деп санайды. Осы мәселеге жауап ретінде Global Commons Institute (GCI) модельге халық санының бастапқы жыл функциясын қосты. Пайдаланушылар 2000 мен 2050 жылдар аралығындағы кез келген күнді таңдап ала алады, одан кейін халық санының өсуі қосымша құқықтар бермейді.

Қабылдауға болатын концентрация деңгейлері

Кемелдену мен конвергенцияның негізгі ұғымы да, Global Commons Institute ұсынған нақты формулалар да көміртегі шығарындыларын шектеудің кең ауқымына бейімделуге мүмкін, орташадан қатаң шараларға дейін, парниктік газ концентрацияларымен байланысты қабылданатын тәуекелдің қажетті деңгейіне байланысты. Дегенмен, Кемелдену мен конвергенцияны қолдайтылар, парниктік газ концентрациясын тұрақтандыру үшін ұсынылған қауіпсіз деңгей кейбір ұсыныстардан едәуір төмен екенін мәлімдейді. Олар атмосферадағы көмірқышқыл газының концентрациясы көлемнің миллион бөлігіне (ppmv) 550-ге жетуі қауіпсіз деген пікірге қарсы. Олардың ойынша, мұндай деңгей климаттық кері байланыс әсерлерінің күтпеген тізбегін тудыру қаупін көтереді. Алдын алу шарасы ретінде олар атмосферадағы көмірқышқыл газының концентрациясын 350-450 ppmv диапазонында тұрақтандыруды жақтады. Бұл ұстанымды қолдау үшін GCI Ұлыбританияның Климат заңындағы көміртегі шөгінділеріне қатысты тым оптимистік болжамдарды сандық талдауларына сілтеме жасайды.

Тарих

GCI-нің араласуының бастауы 1989 жылға дейін жетеді және оның нәтижесінде 1990 жылы Guardian газетінде 1991 жылғы 18 маусымда жарияланған мәлімдеме жарық көрді.

Қолдау

2009 жылы Метеорологиялық бюроның Хэдли орталығы (UKMO) GCI ұсынған, 2 градус Цельсий шегінде сақтауға бағытталған C&C қарқынының Ұлыбритания үкіметінің «Климат заңында» көрсетілген қарқыннан жақсырақ екендігіне келісті. 2013 жылы Халқының палатасының қоршаған ортаны тексеру комитетіне жолданған кезекті хатта Ұлыбританияның «Климат заңындағы» C&C қарқындарын қайта қарау (жеделдету) қажеттігінің толыққанды талдауы ұсынылды және осыны түсінуге және қайта қарауды қалай жүзеге асыруға болатынын анықтауға көмектесетін эвристикалық құрал (CBAT) енгізілді.

К&К, ХVІІ және ХVІІІ СОП

2009 жылы Копенгагенде өткен БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясында (COP 15) жүргізілген келіссөздердегі «К&К» (қарқындау және жинақтау) аспектісі дау тудырды. Дегенмен, «Климат әділеттілігі, кек алусыз» деген тұжырымдамадағы «К&К» анимациясы «жеделдетілген конвергенция» бойынша келіссөздердің қаржылық салдарларын көрсетеді, бұл мәселе COP 16 және одан кейінгі кезеңдерде ізделіп жатқан «жаһандық климат келісіміне» жету үшін әлі де тікелей маңызды. «К&К»-ның қарқындау аспектісін 2016 жылдың қаңтар айында COP21-ден кейін Халықаралық Энергия Агенттігіне брифинг берген Ұлыбритания үкіметінің климаттың өзгеруі жөніндегі арнайы өкілі сэр Дэвид Кинг көрсетті. Ол 1,5°C және 2°C мақсаттарына жету үшін қажетті қарқындау деңгейлерін «COP 21» Париж келісімінде ұсынылған елдердің міндеттемелерімен салыстырды.