Кіріспе

Альбертаның премьер-министрі 2006-2011 жылдары.

Эдвард Майкл Стелмач (туған күні 11 мамыр, 1951 жыл) – 2006-2011 жылдары Альбертаның 13-ші премьер-министрі болған канадалық саясаткер. Украинадан келген иммигранттардың немересі Стелмач Ламонт маңындағы шаруашылықта туып өскен және украин тілінің ерекше канаддық диалектісін мүдірген түрде біледі. Саяси өміріне дейін барлық уақытын шаруашылықпен айналысып өткізген, тек Альберта университетінде оқыған кезеңнен басқа. Саясатқа алғаш рет 1986 жылы Ламонт округі кеңесіне сайланып кірген. Бір жыл өткен соң округ әкімі болып тағайындалды. Осы лауазымда провинциялық саясатқа қатысқанға дейін қызмет етті. 1993 жылғы провинциялық сайлауда Вегревилл-Викинг (кейін Форт-Саскачеван-Вегревилл) сайлау округінен заң шығарушы жиналысының депутаты (MLA) болып сайланды. Прогрессивті консерваторлық партиясының мүшесі ретінде Ральф Клейннің үкіметінде түрлі кезеңдерде Үкіметаралық қатынастар, Көлік, Инфрақұрылым, Ауыл шаруашылығы, Азық-түлік және Ауылдық даму салаларында министрлік қызметтер атқарды. Осы қызметтерінде жайлы мінезімен көзге түсіп, көп назар аудармайтын саясаткер репутациясын қалыптастырды. 2006 жылы Ральф Клейн партия басшылығынан кеткен кезде, Стелмач оның орнын басуға кандидаттығын алғашқылардың бірі болып ұсынды. Партия басшылығына үміткерлер арасындағы бірінші дауыс беруде үшінші орын алғаннан кейін, екінші дауыс беруде бұрынғы провинциялық қаржы министрі Джим Диннингтің үстінен күтпеген жеңіске жетті. Стелмачтың премьер-министрлік кезеңі провинцияның мұнай қорларын, әсіресе Атабаска мұнай құмдарын басқаруға баса назар аударды. Форт-МакМерри аймағындағы даму қарқынын баяулату туралы экологиялық белсенділердің шақыруларын қабылдамады, сондай-ақ көміртегі салығын енгізуге де қарсы болды. Оның басқа да саяси бастамаларына провинцияның денсаулық сақтау жүйесін жаңғырту, Альбертаның адам құқықтары кодексіне түзетулер енгізу, барлық партиялық комитеттерді заң шығарушы жиналысына қайта енгізу және Альберта мұғалімдерімен маңызды еңбек келісімін жасасу кірді. Оның үкіметі қайта сайланғаннан кейін көп ұзамай өзіне 30% жалақыны арттырғаны үшін де сынға ілікті, сондай-ақ Ральф Клейннің бұрынғы бекіністерінің бірі болған Калгари қаласымен қарым-қатынасы шиеленісті болды. Бұған қарамастан, Стелмач 2008 жылғы сайлауда прогрессивті консерваторлардың үлкен көпшілігін одан әрі арттырды. 2000 жылдардың соңындағы экономикалық дағдарыс кезінде Стелмач экономикалық жағдайдың нашарлауымен және Альберта үкіметінің 16 жылдан бері алғашқы бюджет тапшылығымен күресуге мәжбүр болды. 2011 жылдың 7 қазанында Элисон Редфорд Стелмачтан кейін премьер-министр болып тағайындалды. Бір жылдан кейін ол Covenant Health кеңесіне қосылды және 2016 жылдың қаңтарынан бастап кеңес төрағасы болды.

Өмірбаян

Эдвард Майкл Стелмах Альберта провинциясының Ламонт қаласына жақын жердегі фермада, Украинаның Завыче селосынан келген иммигранттардың немересі ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы 1898 жылы Саскачеванды қысып өтіп, Альберта провинциясының Эндрю қаласының жанында қоныстанды, себебі олар сол жердің ландшафты ұнамады. Оның ата-анасы, Нэнси (құрметті аты Королюк) және Майкл Н. Стелмахтың бес баласы болды, олардың арасында Эдвард ең кішісі, ең жақын туысынан он жас кіші еді. Стелмах украин тілінде сөйлеп өсті, мектепке барғанға дейін ағылшын тілін үйренбеді. Ол украин католигі болып өскен, қазірге дейін үнемі шіркеуге барады, шіркеу хорында ән айтады және зираттың ерікті күзетшісі қызметін атқарады. Оқу бітіруге дейін ол құдық қазушы және Fuller Brush сатушысы болып жұмыс істеді, ол украин тілін білуінің сатуда көмектескенін айтты.

М.Ә. және министр

1993 жылғы провинциялық сайлауда Стелмах Альберта заң шығару жиналысына прогрессивті консерватор ретінде кандидат болды, Вегревилл-Викинг сайлау округінде жаңа демократ Дерек Фоксты жеңді. Премьер-министр Ральф Клейннің бюджетті қысқарту саясатын қолдағаннан өзге, Стелмах өзі де қаржылық шектеулер сақтады, кеңсе шығындарын азайтып, мемлекеттік көлікті пайдаланудан бас тартты. Өзінің алғашқы мерзімінде Стелмах фракция вице-спикері, кейіннен ПК фракциясының бас вице-спикері болып қызмет етті. Бұл заң жобасы аз талқылаудан кейін қабылданды. 1996 жылы Редвотерде сәуірдегі аралық сайлауға дейін Стелмах, әріптесі Питер Тринчи және ПК кандидат Росс Куиннмен бірге жергілікті зейнеткерлер орталығына ірі сомадағы чек табыс еткені үшін «әрекет ету саясатымен» айыпталды. Стелмах округтың депутаты Николас Тейлор Сенатқа тағайындалғаннан кейін ғана көмекке келгенін мәлімдеді. Ол осы лауазымда тұрғанда, оның ведомствосы мал шаруашылығына арналған алаңдарды құруға ынталандырды. 1997 жылғы «Ет инспекциялау туралы» заңға толықтырулар ет инспекторларына жеке тұрғын үйге кірмес бұрын соттан рұқсат алуды талап етті, бірақ сотқа жүгінбестен айыппұл төлеуге де мүмкіндік берді. Либералды ауыл шаруашылығы сарапшысы Кен Никол бұл заңды «өте жақсы заң жобасы» деп атады. Либералдар да оны қолдады, Никол оны «қабылдау өте оңай» деп бағалады. 1998 жылы Стелмах «Ауыл шаруашылығы заңдары (айыппұлдар) туралы» заңға демеушілік етті, ол ауыл шаруашылығы заңдарын бұзу үшін айыппұл жүйесін жаңартты, ең жоғары айыппұл мөлшерін белгілеп, нақты соманы әрбір жағдайда судьялардың қарауына қалдырды. Бұл заң да либералдардың қолдауымен қабылданды, депутат Эд Гиббонс оның «шын мәнінде дұрыс екенін» айтты. Заң жобасы екінші оқылымда кеңінен талқыланды.

1999 жылы Клейн Стелмашты жаңа Инфрақұрылым министрлігіне ауыстырды, онда ол жол қауіпсіздігін басымдыққа қойып, жол қозғалысы ережелерін бұзу үшін айыппұлдарды, кейде 700%-ға дейін арттырды. Министр ретінде Стелмах жайлы мінез-құлық танытты. Эдмонтон Журналының провинциялық мәселелер жөніндегі тілшісі Марк Лисак Стелмахтың «ешқашан көзге түспейтін немесе дау тудыратын нәрсе жасаған емес» екенін, және оның министрлік қызметінен «ешқандай ерекшелік» болмағанын кейіннен еске алды. Алайда, бұрынғы провинциялық қазынашы Джим Диннинг (1997 жылдан бері сайланбаған лауазымды иеленбесе де) партиялық қолдаудан екі есе көп дауыс алды және жарысқа басты үміткер деп есептелді. Стелмах жайлы науқан жүргізді, провинцияны арнайы боялған науқан автобусында аралап, ал БАҚ назары әлеуметтік консерватор Тед Мортон мен оның арасындағы бәсекелестікке шоғырланды. Жарыс ережелеріне сәйкес, бірінші турда ең көп дауыс алған үш кандидат екінші турға өтеді, онда жеңімпазды анықтау үшін басымдық дауыс беру жүйесі қолданылады. Стелмах бірінші турда 15,3% дауыспен үшінші орынды иеленді, төртінші орындағы Лайл Обергтен 3,329 дауысқа көп, ал екінші орындағы Мортоннан 10 647 дауысқа кем алды. Алайда, төртінші, бесінші және алтыншы орындардағы кандидаттар (Оберг, Дейв Хэнкок және Марк Норрис) екінші турға Стелмашты қолдады. Бұл турда ол бірінші орынды алды, Диннингтен бес жүзден аз дауысқа көп алды. Мортонның көп бөлігінің дауысы екінші турда Стелмахқа түсті, ол көшбасшы болып сайланды. Жеңісінен кейін ол осы ақшаның 85% -ын бергендердің есімдерін жариялады, бірақ жеке құпиялылықтарын сақтауды сұраған сексен демеушінің есімдерін жариялаудан бас тартты. Бұл демеушілер барлығы 160 000 доллардан астам ақша берген. Бұл сыйлықтың заңды екенін айтқан Стелмах, оны «күдіссіз этикалық емес» деп мойындады, оны ынталандырған белсенді еріктілерді кінәлады және науқан аяқталғаннан кейін қайтарып берді. Сыншылар кешкі ас премьер-министр мен екі жоғары лауазымды министрге қолжетімділікті сатуға бағытталған деп мәлімдегеннен кейін, Стелмах оларды тоқтатты.

2008 жылғы сайлау

Стелмах 2006 жылдың 14 желтоқсанында премьер-министр ретінде қызметке кірді. 2008 жылдың 4 ақпанында вице-губернатор Норман Квонг заң шығару сессиясын ашу үшін тақ сөзін оқығаннан кейін, Стелмах 3 наурызда сайлау өткізу үшін заң шығарушы органды тарату туралы өтініш жасады. Сайлауға дейін аз уақыт қалғанда, «Альберта үшін өзгеріс» деп аталатын топ Стелмаштың жоспары жоқ екенін айтып шабуылдап, оны провинцияны басқаруға жарамсыз деп көрсеткен жарнамаларды сатып ала бастады. Топты Альберта құрылыс кәсіптері кеңесі мен Альберта еңбек федерациясы қаржыландырды, нәтижесінде Ұлттық азаматтар коалициясы мен Merit Contractors сатып алған жарнамалар сериясы пайда болды, онда олар «сіздің [кәсіподақ мүшелеріңіздің] ақшасын [кәсіподақ жетекшілерінің] аузындағы сөздеріне жұмсап отыр» деп айыптады. Науқан ұйымдаспаған және әсерсіз болғанына қарамастан, Стелмаштың прогрессивті консерваторлары 83 орындық заң шығарушы ассамблеяда 72 орын жеңіп алды, бұл партияның бұрынғы сайлауда жеңген 62 орыннан көп, ал Ральф Клейннің 2001 жылғы үлкен жеңісінен екі орын кем. Саяси сарапшылар партияның жеңісін «Альбертаның болашағы үшін жоспары бар, сақтықпен, ашық және еңбекқор адам» ретінде Стелмаштың бейнесін қалыптастыру қабілетіне байланысты деп түсіндірді. Сайлауға қатысу деңгейі 41% құрады, бұл Альберта тарихындағы ең төменгі көрсеткіш, ал олардың шамамен төрттен бірі сайлау тізімінде жоқ екенін анықтағаннан кейін сайлау күні ант беруге мәжбүр болды. Оппозициялық саясаткерлер мен БАҚ бұл мәселелер үшін Стелмаштың үкіметін кінәлады, өйткені прогрессивті консервативті сайлау округтері қауымдастықтары ұсынған және сайлаушылардың санағын жүргізуге жауапты болған аудандық деңгейдегі сайлау комиссарлары ерте тағайындалмады. Стелмаштың Форт Саскачеван-Вегревилл округінің сайлау комиссары Стелмаштың басшылық науқанына 500-1000 доллар көмектескен. Альбертаның бас сайлау комиссары Лорн Гибсон үкіметке сайлау комиссарларын тағайындауды өзінің тәуелсіз кеңсесімен жүргізуді ұсынды, бұл оның сайлаудан кейінгі 182 ұсынысының бірі болды. Ол сондай-ақ сайлауға байланысты құқық бұзушылықтарды қудалау жауапкершілігін үкіметтің Әділет министрлігі емес, өзінің кеңсесіне беруді ұсынды; соңғысы Гибсон назарына келтірілген 19 күдікті сайлау қаржысы бұзушылығының ешқайсысы бойынша айып тақпады. 2009 жылдың ақпан айында Гибсон сайлаудың өткізілуі туралы сұрақтарға жауап беру үшін заң шығарушы органдардың барлық партиялық комитеті алдында сөйледі; онда ол оппозицияның көптеген мәселелерге өзінің кеңсесі емес, үкімет кінәлі деген талабын қайталады. Көп ұзамай комитет оны қайта тағайындауға қарсы 8:3 дауыс берді, комитеттегі барлық прогрессивті консерваторлар оның қайта тағайындалуына қарсы болды, ал барлық оппозициялық депутаттар қолдады. Ол Альбертаның мұнайын ішкі және халықаралық деңгейде қорғады және оны экологиялық тұрғыдан қабылдауға болмайтын құнмен өндіру идеясын «аңыз» деп атады. Канаданың Либералдық партиясының басшысы Стефан Дион парниктік газдар шығарындыларын азайту үшін федералды көміртегі салығын енгізуді ұсынғанда, Стелмах бұл саясат экономикаға зиян келтіреді және батыс провинцияларын әділетсіз жазалайды деген негізде бас тартты. Керісінше, ол көміртегіді ұстау технологиясын дамытуды қолдады. 2008 жылдың шілдесінде Стелмах көміртегіді ұстау жобаларына 2 миллиард доллар көлемінде қаржы бөлетінін жариялады, бұл үшін оны өнеркәсіптік топтар мақтады. Алайда, Канаданың тәуелсіз бизнес федерациясы оны «дәлелденбеген нәрсеге жұмсалатын үлкен сома» деп атады, ал Greenpeace ұйымының Майк Худема ақшаны экологиялық мақсаттарға тиімдірек пайдалануға болатынын айтты. Стелмах мұнай құмдарын дамытуды шектеуге ешқандай әрекет жасамайтынына уәде берсе де, ол Альберта мұнайының өндірісі үшін мұнай компаниялары төлейтін роялти ставкаларына қайта қарауға уәде берді. Ол сондай-ақ Альбертадан провинциядан тыс жаңартуға жіберілетін битумның үлесін азайтуға міндеттенді, битум экспортын егістік жерлерден «жоғарғы қабатты сыпырып алумен» салыстырды. 2008 жылғы сайлаудан кейін Стелмаштың үкіметі жаңа жоспар бойынша экономикалық тұрғыдан тиімсіз болады деп қорқытқан дамуды ынталандыру үшін жылына 237 миллион доллар көлемінде бес жылдық роялти жеңілдігін жариялады. Ол битумды өңдеуді арттыруда шешімділік танытпады; 2008 жылы ол Альберта бұрын жариялаған 2016 жылға дейін 72 пайыздық мақсатқа емес, алдағы уақытта өндірілген битумның 60-65 пайызын өңдейтінін мойындады. Бұл мойындау оның үкіметінің үш жаңа құбыр жобасын мақұлдағаннан кейін болды, олар битумды экспорттауға арналған. Қоршаған ортаны қорғау тобы мен оппозициялық партиялар бұл Британдық Колумбияның 2007 жылғы деңгейден 80% - ға шығарындыларды азайту жоспарына қатысты жеткіліксіз екенін айтты, бірақ Стелмах Альбертаның елдің қалған бөлігіне мұнай жеткізуші ретіндегі позициясы жоғары шығарындыларды қажет ететінін мәлімдеді. Бұл маусым айында үкіметтің Альберталықтардан «бір қарапайым әрекет» жасауын сұрау кампаниясымен жалғасты, мысалы, компосттау, қайта пайдалануға болатын сөмкелерді пайдалану және шамдарды энергияны үнемдейтін шамдарға ауыстыру. Оппозиция бұл жеке тұлғалардың жеке жауапкершілігіне баса назар аудару Атабаска мұнай құмдарын дамыту салдарынан туындаған қоршаған ортаға келтірілген үлкен зиянды жоюға көмектеспейді деп мәлімдеді. 2008 жылдың сәуір айының соңында жүздеген үйректер Солтүстік Альбертадағы Syncrude компаниясына тиесілі лайлы су қоймасына қонды, олардың көпшілігі өлді. Бұл оқиға Стелмаштың Альберта мұнай құмдары экологиялық тұрғыдан қауіпсіз екенін әлемге сендіруге жасаған күш-жігеріне соққы болды. Өлген үйректердің саны бастапқыда 500 шамасында екені хабарланды, бірақ 2009 жылдың наурыз айында Syncrude нақты саны 1600-нан асып кеткенін мәлімдеді. Оппозиция мен қоршаған ортаны қорғау тобынан үкіметінің, жағдайды жасыруға қатысқаны туралы айыптауларға жауап ретінде, Стелмах үкіметінің жағдайдың нақты санын 2008 жылдың жазынан бері білгенін, бірақ Syncrude ережелерін бұзды ма деген тергеуді қауіпке тікелейтіп, оны жарияламағанын мәлімдеді. Тергеулер Syncrude оқиғаны қажеттілігіне сәйкес дереу хабарлаған ба (үкімет алдымен анонимді хабарламадан білді, бірақ Syncrude бірнеше сағаттан кейін хабарлады) және компанияның лайлы су қоймаларына үйректердің қонуын болдырмау үшін қажетті шаралары бар ма (құстарды қорқытуға арналған дыбыс шығаратын құрылғылары болған, бірақ олар қысқы ауа райына байланысты оқиға кезінде орнатылмаған) деген сұрақтарға бағытталды. Syncrude ақыры «су құстарын аудармау жүйесінің болмауы» үшін айыпталды, бұл ең жоғары айыппұл 800 000 долларды құрайды. 2009 жылы Стелмаштың үкіметі провинцияның имиджін жаңарту үшін 25 миллион доллар жұмсады. Басқа нәрселермен қатар, ол ұзақ жылдар бойы қолданылып келген «Альбертаның артықшылығы» слоганын «Альберта: Жасауға бостандық. Жеңіске жеткізуге рух» деп ауыстырды. Эдмонтон журналы қолданылған фотосуреттердің бірі Альбертада емес, Нортумберлендтегі Солтүстік теңіз жағажайында түсірілгенін жариялағанда кампания қызықтар тудырды. Үкімет бастапқыда Альбертаның әлеммен байланысын көрсету үшін шетелдік суретті әдейі пайдаланғанын мәлімдеді, бірақ кейін бұл дұрыс емес екенін және сурет қате пайдаланылғанын мойындады. Стелмах жағажайда жүрген екі баланың суретіне былай деп түсіндірді: «Балалар, олар қайда болса да, олар келешек ұрпақ. Ауа сапасы, су сапасы, біз осы үлкен планетада қайда болсақ та, біздің барлығымыз жауаптымыз, және біз көрсетуге тырысатын хабар осы».

Энергетика және коммуналдық шаруашылық істері жөніндегі кеңес және жерді пайдалану саясаты

2007 жылдың маусым айында үкімет Альберта Энергия және коммуналдық қызметтер жөніндегі басқармасының Римбей ауданындағы ірі электр желісінің құрылысына қарсылық білдірген жер иелерінің тыңдауын алу үшін жеке тергеушілерді жалдағанын мойындады. Stelmach бастапқыда оқиғаны жеңілдетіп көрсетті, бірақ провинцияның Ақпарат және жеке өмір туралы комиссары өз тергеуін бастағаннан кейін сот тергеуін бұйырды. Бұл тергеу EUB провинциялық заңды бұзғанын және жер иелерінің жеке өміріне қол сұққанын анықтады, ал сот тергеуі EUB-ның тактикасын «қорқынышты» деп сынады. Оппозициялық партиялар EUB-ның барлық құрамын және Энергетика министрі Мел Найтты қызметтен босатуды талап етті; Stelmach оның орнына EUB-ның жаңа төрағасын тағайындауды жөн көрді. Stelmach үкіметі сондай-ақ Альберта Коммуналдық қызметтер комиссиясы туралы заңға (№46 жоба) жауап берді, ол EUB-ны екі бөлікке бөлуді көздеді: Альберта Коммуналдық қызметтер комиссиясы (коммуналдық қызметтерді реттеуге жауапты) және Энергия ресурстарын сақтау жөніндегі кеңес (мұнай және газды реттеуге жауапты). Заңнама даулы болды, себебі энергия құрылысы жобалары кезінде халыққа хабарлау және кеңесуді көздейтін EUB-ны басқаратын заңнаманың элементтері алынып тасталды. Оппозициялық партиялар мен жақтас топтар бұл жер иелерінің құқықтарына және қоршаған ортаға жасалған шабуыл деп айыптады. Заңнама ақырында қабылданды және 2008 жылдың басында күшіне енді. Stelmach 2009 жылы өзінің үкіметі «Жер жинақтау жобалық аймақ туралы» заңды енгізген кезде ауылдық жер иелерімен қайтадан қақтығысқа түсті. Бұл заң үкіметтің айналма жолдар немесе суқоймалар сияқты қоғамдық мақсаттар үшін үлкен жер учаскелерін сатып алуын жеңілдетуге бағытталған. Заң үкіметке болашақта жерді иемденуге мүдделі болуы мүмкін жерлерді анықтауға және осы жерде үкіметтің мақсаттарына қайшы келетін кез келген дамуға бекіреу салуға мүмкіндік берді. Жер иелері мен оппозициялық партиялардың қарсылығына қарамастан, заң жобасы сәуір айының соңында заң шығарушы органмен қабылданды.

Салық саясаты

Ральф Клейннің премьер-министрлік қызметінің басым бөлігі провинциялық дефицитті жою болды, ал үкімет Стелмахтың бірінші жылында рекордтық 8,9 миллиард долларлық профицитке қол жеткізді. Альберта энергия бағаларының жоғары деңгейде болуы және ірі мұнай құмдарының дамуының нәтижесінде үлкен экономикалық өсімді бастан өткерді. Бұл өсім 2007–2008 жылдары да жалғасты, осы кезде үкіметтің профициті 4,6 миллиард долларды құрады. Бұл екі профицит те күтілгеннен асып түсті, сондықтан Стелмахтың үкіметі күтпеген профициттің үштен бірін үнемдеуге, ал үштен екісін құрылыс жобаларына бағыттау саясатын қабылдады. Стелмахтың осы нашарлаған қаржылық жағдайға, әлемдік рецессияның бір бөлігіне жасаған жауабы – экономиканы жандандыру және құрылыс бағасының төмендігінен пайдалану мақсатында инфрақұрылымға ауыр инвестиция жасау болды. Ол тіпті капиталдық құрылыс үшін қарыз алуды қолдады, бұл Клейн үкіметінің қарызға қатысты ұстанымынан кардиналды айырмашылық.

Мұғалімдердің зейнетақы міндеттемелері

Қызметке кірген алғашқы жылы Стелмах пен оның білім министрі Рон Липерт Альберта мұғалімдер қауымдастығымен (ATA) келісім жасады, онда провинция 6,6 миллиард долларлық қаражаттан кем қаржыланған зейнетақы міндеттемесінің 2,1 миллиард долларын қаржыландыруға келісті. Бұл міндеттеме 1992 жылға дейінгі кезеңде мұғалімдердің зейнетақы қорына жеткілікті мөлшерде жарналар төленбегендіктен туындады. Өз кезегінде ATA бес жылға келісімшартты ұзартуға келісті. Келісімді оппозициялық либералдар мен жаңа демократтар қолдады, бірақ Канадалық салық төлеушілер федерациясы бұл мәселе бойынша халық пікірін анықтауға шақырды.

Жалақының өсуі

2008 жылғы сайлауда көпшілікті ұлғайтқаннан кейін көп ұзамай Стелмах кабинеті өзінің жалақысын айтарлықтай көтеруге келісім берді, министрлерге төленетін жалақы 142 000 доллардан 184 000 долларға, ал Премьер-министрге төленетін жалақы 159 450 доллардан 213 450 долларға дейін өсті. Бұл көтеріліс бұрынғы зейнетақы жүйесін алмастырған Ральф Клейн үкіметінің бағдарламасына сәйкес, қызметтен кеткен депутаттар әрбір қызмет еткен жылы үшін үш айлық жалақы алады, бұл жалақы деңгейі олардың ең жоғары үш жылдық табысына байланысты есептеледі. Жалақыны көтеруді Канадалық салық төлеушілер федерациясы және оппозициялық партиялар сынға алды, бірақ Стелмах бұл министрлер кабинетінің соңғы 15 жылда алған алғашқы көтерілісі екенін және саясатқа білікті адамдарды тарту үшін қажет екенін айтып қорғады. 2009 жылдың басында 2000 жылдардың соңындағы экономикалық төңкеріске жауап ретінде Стелмах оның фракциясы өмір сүру деңгейіне байланысты автоматты 4,9% жалақыны көтермейтінін мәлімдеді. Келесі аптада заң шығарушы органның барлық партиялық депутаттарға қызмет көрсету жөніндегі тұрақты комитеті осы шешімді барлық депутаттарға таратып, қаржы жылына депутаттардың жалақысын тоқтата тұруға бірауыздан дауыс берді.

Денсаулық сақтау саясаты

Стелмаштың денсаулық сақтау саясаты 2008 жылдың соңында провинцияның денсаулық сақтау жарналарын жоюымен ерекшеленді. Сыншылар жарналарды регрессивті деп сынады, себебі олар төлеушінің табысына қарамастан бірдей соманы құрады, ал жалақысы жоғары жұмыс істейтін адамдардың жарналарын көбінесе жұмыс берушілері төлейтін. Оппозициялық Либералдық және Жаңа Демократиялық партиялар оларды жоюды ұзақ уақыттан бері талап етіп келді. Бұл жою 2008 жылғы сайлауға дейін заң шығарушы орган таратылғаннан кейін тақ отырысында жарияланды, бірақ бастапқыда 2012 жылға дейін күшіне енуі күтілген. Альберта дәрігерлер мен хирургтар коллегиясының тіркеушісі жоспарды іске асыру мүмкін емес деп мәлімдегеннен кейін, денсаулық сақтау министрі Дейв Хэнкок, өсімнің көп бөлігі провинцияда оқытудан гөрі, шетелдік дәрігерлердің Альбертаға көшіп келуінен туындайтынын түсіндірді. Сайлаудан кейін Стелмаштың жаңа Денсаулық сақтау министрі Рон Липерт үкіметтің жаңа денсаулық сақтау жоспарын жариялады. Онда Липерт денсаулық сақтау жүйесіндегі мәселелерді дәрігерлердің жетіспеушілігінен туындаған деп сипаттаудан бас тартып, құрылымдық реформалар жасауға уәде берді. Ол денсаулық сақтау органдарын біріктіру, ауылдық ауруханаларды жабу және провинцияның мемлекеттік медициналық сақтандыру жүйесінен кейбір денсаулық сақтау қызметтерін алып тастау сияқты шараларды қарастыратынын айтты. Мамыр айында үкімет осы құрылымдық реформаларды іске асырудың алғашқы қадамын жасады. 2008 жылдың маусым айында үш жоғары денсаулық сақтау қызметкері өз келісімшарттары тамыз айында аяқталып, провинцияның қызметінен кететінін мәлімдеді. Липерт олардың кетуін басқа жұмыс берушілердің жақсы ұсыныстарымен байланыстырды, бірақ Жаңа Демократиялық партияның жетекшісі Брайан Мейсон үкіметтің денсаулық сақтау саласын қайта құруы себеп болуы мүмкін деп болжады. Сынаушылар үкімет министрлердің жалақысын көтергеннен кейін, қызметкерлерге басқа жерге көбірек ақша табу үшін кетуге рұқсат берудің жағдайы жақсы емес екенін атап өтті. 2008 жылдың соңында провинцияның қаржылық жағдайы нашарлағандықтан, үкімет денсаулық сақтау саясатын бейімдеді. Желтоқсан айында Липерт зейнеткерлерге арналған жаңа дәрі-дәрмек жоспарын жариялады, ол 21 325 доллардан төмен табыс табатын зейнеткерлерге дәрі-дәрмектерді тегін берді, бірақ одан көп табыс табатындар дәрі-дәрмек үшін 7 500 долларға дейін төлеуге міндетті болды. Зейнеткерлердің наразылығына жауап ретінде ол 2009 жылдың сәуірінде жоспарды өзгертіп, зейнеткерлер төлеуі тиіс табыс деңгейін және олар төлеуге міндетті соманы төмендетті. Липерт желтоқсанда жарияланған жоспардан 10 миллион долларға қымбат болатын жоспарда зейнеткерлердің 60%-ы бұрынғы жағдайға қарағанда аз төлейтінін айтты. Сол айда Стелмаштың үкіметінің бюджеті қандай медициналық қызметтерді қамтуға болатындығы туралы өзгерістерді көрсетті: тізімнен алынғандардың ішінде жыл сайын 53 миллион доллар үнемделетін хиропрактикалық қызметтер және жыл сайын 700 000 доллар үнемделетін жынысты ауыстыру операциялары бар. Канаданың денсаулық сақтау туралы заңына сәйкес, федералды үкімет "медициналық тұрғыдан қажетті" процедураларды қолдамайтын провинцияларды қаржылық жазалауға міндетті, Липерт аталған қызметтер заң тұрғысынан "медициналық тұрғыдан қажетті" емес екенін және федералды үкімет тарапынан ешқандай қиындық күтілмейтінін айтты. 2009 жылғы H1N1 пандемиясы кезінде Стелмах бастапқыда үкімет вакцинаны барлық Альберта тұрғындарына қолжетімді ететінін жариялады, бірақ вакцинаның жетіспеушілігі шектеулі клиникаларға әкелді, онда ұзақ кезектер пайда болды. Бұған жауап ретінде Либералдық партияның жетекшісі Дэвид Суонн үкіметті вакцинаның шектеулі қорын нашар басқарды, ең осал топтарға басымдық бермеді деп айыптады. Липерт үкіметтің жоғары тәуекелге ұшыраған халыққа басымдық беріліп отырғанын, бірақ үкіметтің саясаты ешкімді кері қайтармау екенін айтып қорғады; ол көптеген проблемаларды федералды үкіметтің уәде етілгеннен аз доза вакцинаны провинцияға жеткізуіне байланыстырды. Кейін Калгари Флеймс хоккей командасының ойыншылары Альберта денсаулық сақтау қызметінен тікелей алынған вакцинамен вакцинацияланғаны белгілі болған кезде, даулар туды, бұл Стелмашты тергеуді жариялауға итермеледі. Тергеу нәтижесінде Альберта денсаулық сақтау қызметінің екі қызметкері жұмыстан босатылды.

Адам құқықтары, азаматтық және көпмәдениеттілік туралы заң

2009 жылдың көктемінде Стелмаштың үкіметі Альбертаның адам құқықтары, азаматтығы және көпмәдениеттілік туралы заңын қайта қарау ниетін жариялады. 1998 жылғы «Vriend v. Alberta» ісінде Канаданың Жоғарғы соты заңда жыныстық бағдары дискриминацияға тыйым салатын негіздердің қатарына енбегенінің Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасын бұзғанын анықтады және осы қорғанысты «қосты». Дегенмен, заң мәтінінде жыныстық бағдар туралы ешнәрсе айтылмады. ЛГБТҚ+ құқықтарын қорғаушылар мен оппозициялық саясаткерлер үкімет ұсынған заңға енгізілетін өзгерістер бұл жағдайды түзетуіне үміттенді. Соңында ұсынылған өзгерістерге жыныстық бағдарды қорғалатын негіз ретінде бекіту кірді, бірақ «жек көруге ұшырату» туралы бөлімді алып тастау көзделмеді. Бұл кемшілік сынға ұшырады, Левант бұл оны «консерватор ретінде қатты ұялтты» деді, бірақ Стелмах оның фракциясы басқа бір ережеге, яғни «кез келген мәселе бойынша пікір білдіру еркіндігіне кедергі келтірмейді» деген талапқа сәйкес, алберталықтарды оның теріс пайдаланылуынан қорғайтынына сендірді.

Демократиялық реформа

Клайн үкіметі заң шығарушы органның рөлін төмендеткені үшін, оның басқа провинциялардың заң шығарушы органдарынан кем күндер отыруы және істерді Прогрессивті консервативті партиясының тұрақты саясат комитеттері арқылы жүргізуі үшін сынға ұшырады. Бұл комитеттер Клайн жылдары дерлік тоқтатылған заң шығарушы органның көп партиялық комитеттерінен өзгеше, жасырын отырыстарда жұмыс істеді. 2007 жылдың сәуірінде Стелмах оппозиция өкілдерін қосатын төрт жаңа заңнамалық «саяси бағыттар комитеттерін» құруға бастама берді. Сол айда оның үкіметі мүдделердің қақтығысына қатысты жаңа заң жобасын ұсынды, соған сәйкес бұрынғы министрлер үкіметпен іскерлік айналысуға немесе үшінші тараптардың мүддесін қорғауға (лоббилеуге) бір жыл күтуге міндетті болды (бұрынғы алты айдан). Жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер үшін де алты айлық салқындату кезеңі белгіленді. Алайда, 2008 жылғы сайлауға дейін Стелмахтың кабинеті қабылдаған қаулымен бұл ережелердің күшіне енуі сайлаудан кейін бір айға кейінге шегерілді, яғни зейнеткерлікке шыққан немесе қайта сайланудан бас тартқан министрлер жаңа ережелерден босатылды.

Калгаримен қарым-қатынасы

Стелмашты сынағандар, ол провинцияның орталық бөлігіндегі фермер болғандықтан Калгари және жалпы Альбертаның қалаларына қарай бұрыс көзқарас танытуы мүмкін дейді. Олар, Жим Диннингтің көшбасшылық сайысындағы қолдауының негізгі ортасы саналған қалада, оның алғашқы он сегіз мүшелі кабинетінде тек үш өкіл (Рон Липерт, Рон Стивенс және Грег Мелчин) болғанын көрсетті (Стелмаштың жақтастары Эдмонтоннан тек бір министр, Дэйв Хэнкок болғанын атап өтті). Стелмах премьер болған бірінші жылында Калгари қаласының мэрі Дейв Бронконьермен де қарым-қатынасы нашарлады, себебі Бронконьер Стелмашты алғашқы бюджеті кезінде қалаға берген инфрақұрылымдық шығындарға қатысты уәдесін орындамаған деп айыптады. Бірқатар Стелмаштың қолдаушылары қала әкімінің либералды болғанын және егер Кевин Тафт қателік жіберсе, ресми оппозицияның жетекшісі болуға тырысуы мүмкін деп болжады. Хенингер либерал Крейг Шеффинспен жеңіліске ұшырады, ал 2008 жылғы сайлауда Калгари Стелмаштың көпшілікке ие болу жолында орын жоғалтқан провинцияның жалғыз аймағы болды. Хинман сайланғаннан кейін көп ұзамай жүргізілген сауалнамалар, жаңа жетекші Даниэль Смит басқаратын Wildrose Alliance партиясы провинция бойынша екінші ең танымал партия болғанын көрсетті және Калгарида консерваторлардан 34 пайызға 30 пайызбен озып кетті.

Саясат және қоғамдық пікір

Бастапқыда сыншылар Стелмашты провинцияның соңғы әлеуметтік-кредиттік премьері Гарри Строммен салыстырды. Стром адал, бірақ тиімсіз және харизмасы жоқ деп есептелді; ол премьер ретінде 1971 жылғы сайлауда күйреуге ұшырағанға дейін ғана өмір сүрді. Осылайша соңғы бір партиялық билік аяқталды, және сарапшылар тарих Стелмахпен қайталана ма деп ойлады. Бірақ 2008 жылғы сайлауда Стелмаштың үлкен жеңісінен кейін салыстырулар көбінесе тоқтады. 2009 жылдың соңында консерваторлардың сайлаудағы танымалдылығының төмендеуі және оңшыл "Уайлдроуз Альянсы" қолдауының күшеюі Стелмаштың 2009 жылдың қараша айында өтетін прогрессивті консерваторлардың съезіндегі міндетті басшылық тексеруінде жылы қолдауға ие болады деген күмәнді тудырды. Клейн мұндай тексеруде тек 55% қолдау алғаннан кейін отставкаға кетті, ал Клейн егер 70% -дан аз қолдау алса, Стелмаштың да отставкаға кетуі керек деп айтты. Партия жетекшілері партияның құлдырауы үшін Стелмашты кінәлай ма, әлде Стелмаштың өзінің төмендеп бара жатқан рейтингтеріне қарамастан, жаңа басшылықты іздей ме деген сұрақ туды. Керісінше, Стелмах сыншылары қойған талапты орындап, 77,4% қолдауға ие болды, бұл күшті мақұлдау.

Отставка

2011 жылдың 25 қаңтарында Стелмах қайта сайлануға түспейтінін хабарлады; ол келесі сайлаудан бұрын партия басшылығына сайлау өтетінін де уәделеді. Ол сол кезде өзінің отставкаға кететін күнін атап көрсетпеді, бірақ маусым айында отставка туралы өтінішін ұсынды, онда 1 қазанда лауазымынан тартылатынын жазды. 2011 жылдың 2 қазанының таңында Алисон Редфорд партияның жаңа басшысы болып жарияланды, ал Стелмах 7 қазанда премьер-министр қызметінен кетті.

Сайлау рекорды

2008 жылғы Альберта провинциясының жалпы сайлау қорытындылары (Форт Саскачеван – Вегревилл) Қатысу – 53,6%
Партиялық тигістілікКандидатДауыс саны%
Прогрессивті консерваторлар Эд Стелмах11 16277,6%
Либералдар Эрл Дж. Вудс1 3439,3%
Жаңа демократиялық партия Клейтон Марсден1 2358,6%

2004 жылғы Альберта провинциясының жалпы сайлау қорытындылары (Форт Саскачеван – Вегревилл) Қатысу – 51,5%
Партиялық тигістілікКандидатДауыс саны%
Прогрессивті консерваторлар Эд Стелмах6 16048,3%
Либералдар Питер Шнайдер3 16024,8%
Жаңа демократиялық партия Уэс Буярски1 63312,8%

2001 жылғы Альберта провинциясының жалпы сайлау қорытындылары (Вегревилл – Викинг) Қатысу – 61,8%
Партиялық тигістілікКандидатДауыс саны%
Прогрессивті консерваторлар Эд Стелмах7 19160,8%
Либералдар Росс Демкив3 39128,7%
Жаңа демократиялық партия Грег Куролок1 24310,5%

1997 жылғы Альберта провинциясының жалпы сайлау қорытындылары (Вегревилл – Викинг) Қатысу – 64,2%
Партиялық тигістілікКандидатДауыс саны%
Прогрессивті консерваторлар Эд Стелмах6 09049,8%
Либералдар Росс Демкив3 63929,8%
Жаңа демократиялық партия Грег Куролок1 68413,8%

1993 жылғы Альберта провинциясының жалпы сайлау қорытындылары (Вегревилл – Викинг) Қатысу – 69,7%
Партиялық тигістілікКандидатДауыс саны%
Прогрессивті консерваторлар Эд Стелмах5 54041,1%
Жаңа демократиялық партия Дерек Фокс4 15030,1%
Либералдар Джерри Уайлд3 79728,2%

Партия басшылығы үшін жарыстар

2006 жылы Альбертаның прогрессивті консервативті қауымдастығы басшылығын сайлау
Екінші дауыс беру (қайта бөлуден кейін)
Кандидат | Дауыстар | Пайыз
Эд Стелмах | 77 577 | 58,3%
Джим Диннинг | 55 509 | 41,7%

Екінші дауыс беру
Кандидат | Дауыстар | Пайыз
Эд Стелмах | 51 764 | 35,9%
Джим Диннинг | 51 282 | 35,6%
Тед Мортон | 41 243 | 28,6%

Бірінші дауыс беру
Кандидат | Дауыстар | Пайыз
Джим Диннинг | 29 470 | 30,2%
Тед Мортон | 25 614 | 26,2%
Эд Стелмах | 14 967 | 15,3%
Лайл Оберг | 11 638 | 11,9%
Дейв Хэнкок | 7 595 | 7,8%
Марк Норрис | 6 789 | 6,9%
Виктор Доерксен | 873 | 0,9%
Гэри МакФерсон | 744 | 0,8%