Малаканд ауданы: тарих, география және экономикасы
Malakand District
Малаканд ауданы – Пәкістанның Хайбер-Пахтунва провинциясының маңызды бөлігі. Географиялық орны, табиғаты және тарихи аймақтармен байланысы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Малаканд ауданы () – Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясының Малаканд бөлігіндегі аудан. 1970 жылға дейін ол Пәкістанның бұрынғы провинциялық басқарылымдағы тайпалық аймағының (PATA) Малаканд қорғалған аймағының бір бөлігі болды. 1970 жылы аудан Малаканд бөлігінің құрамына кірді. Малаканд ауданы стратегиялық тұрғыдан маңызды жағдайда орналасқан, себебі ол Бажаур, Төменгі Дир, Сват және Бунаир аудандарына қақпа ретінде қызмет етеді. Бұрын мұнда түрлі ағаштар өсіп, жасыл болған, бірақ қазір құрғақ көрінеді. Марданды Сват және Дирмен байланыстыратын Малаканд асуы Малаканд аймағындағы Даргай деген жерге жақын орналасқан. Осы жерде жергілікті пуштун тайпалары 1895 және 1897 жылдары (Малакандты қоршау) британ армиясымен екі қатты шайқас өткізген. Сват өзені аудан арқылы ағып, Шарсада ауданына жетіп, Кабул өзеніне құяды. Малаканд ауданы солтүстігінде Төменгі Дир ауданымен, шығысында Сват ауданымен, батысында Мохманд және Баджаур аудандарымен, ал оңтүстік-шығысында және оңтүстік-батысында тиісінше Мардан және Шарсада аудандарымен шектеседі. Малаканд қорғалған аймағының аумағы 952 км² құрайды.
Malakand District (, ) is a district in the Malakand Division of the Khyber Pakhtunkhwa province of Pakistan. Until 1970, it was a part of the Malakand Protected Area of the erstwhile Provincially Administered Tribal Area(PATA) of Pakistan. In 1970, the district became part of the Malakand Division. Malakand District lies at a strategically important position as it acts as a gateway to the Bajaur, Lower Dir, Swat and Bunair districts. It is surrounded by mountains that were covered with the varieties of trees, though they have a barren appearance nowadays. The Malakand Pass which connects Mardan to Swat and Dir is located near a region of Malakand called Dargai, a site where the local Pushtun tribes fought two fierce battles with the Imperial British Army in 1895 and 1897 (Siege of Malakand). The Swat River flows downwards through the district towards the Charsadda District where it falls into the Kabul River. Malakand District is bounded in the north by the Lower Dir District, in the east by the Swat District, in the west by Mohmand and Bajaur districts and in the southeast and southwest by the Mardan and Charsadda districts respectively. The area of Malakand protected area is 952 km2.
География
Малакандтың топырағы құнарлы және ылғалды, оны Сват өзені суарады. Бұл өзен Сваттан ағып, Сват Ранизай арқылы өтіп, Чарсадда жанындағы Кабул өзенімен қосылады. Жауын-шашын мөлшері жеткіліксіз болғандықтан, топыраққа жасанды суару қажет. Малакандта Джаббан және Малаканд су электр стансасы сияқты сирек кездесетін әдемі орындар мен туристік демалыс орындары бар. Су үш шақырымдық туннель арқылы өтеді және 350 фут табиғи төмендікке ие. Малакандтағы негізгі табыс көзі – Даргай және Малаканд Хас электр стансалары. Шағын су электр стансаларын салуға қолайлы тағы 11 орын бар, олар инвесторлардың назарына бұйыру керек. Малаканд таулары минералды ресурстарға бай. Малакандта хромит, темір, қытай балшығы және фуллер топырағының кен орындары табылды.
The soil of Malakand is loamy and moist, and is irrigated by the Swat River which flows down from Swat, passing through Swat Ranizai and joins the river Kabul near Charsadda. The average rainfall is not enough, therefore the soil requires artificial irrigation. There are rare scenic places and tourist resorts in Malakand like Jabban and Malakand hydro electric project. Water passes through a three mile long tunnel, and has a natural fall of 350 feet. The main income generating source in Malakand is the two power houses at Dargai and Malakand Khas. There are about 11 other suitable sites for construction of Small Hydel Power projects that needed investors' attention. Malakand's mountains are rich with mineral resources. Deposits of Chromite Iron, China Clay and Fuller's Earth have been found in Malakand.
Тарих
Ауданның әр түрлі жерлерінен табылған тарихи қирандар бұл аймақтың Гандара өркениетінің бір бөлігі болғанын және мұнда буддалық халықтар да өмір сүргенін көрсетеді. 12 ғасырда Мұхаммед Гори бұл аймақты басып алды, соның нәтижесінде Ислам діні тарала бастады. Юсуфзай паштун тайпасы жауапкершілікпен осы аймаққа қоныстанды. Шамамен 400 жыл бұрын Моғол билеушілері бұл аймақты басып алуға әрекет етті, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Моғолдардың құлауынан кейін сикх билеушілері осы аймақты жаулап алуға тырысты, бірақ олардың күш-жігері сәтсіз аяқталды. Британдықтар бұл аймаққа әрқашан қызығушылықпен қарады, бірақ онымен ашық қарым-қатынас жасауға батыл болмады. 1882 жылы британдықтар Малаканд округінің (сол кезде Малаканд агенттігі деп аталған) ақсақалдарына, сол уақытта Гилгит әкімшілік аймағында орналасқан Читралға пошта өткізуге рұқсат беру туралы өтінішпен жүгінді. 1885 жылы Читрал жорығы осы аймаққа британдықтардың араласуын қажет етті. Британдық офицерлер мен әскерлер Читралдегі Читрал тұрғындарымен қоршалып қалды. Олардың күштерін нығайту үшін, сол кездегі жалғыз бағыт – Ғылгит-Читрал жолы қармен жабылғандықтан, Малаканд агенттігі арқылы өтуден басқа амал қалмады. Сондықтан британдықтар Малаканд асуын қоршауға алды. Жергілікті халық батырлықпен соғысып, жауға қарсы тұрақты қарсылық көрсетті. Британдық артиллериясы, отандық қару-жарақ пен тозған қылыштармен салыстырғанда, айқын артықшылыққа ие болды. Өздерінің позицияларын нығайту және стратегиялық маңызды Читрал жолының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін олар Малаканд пен Чакдарада екі бекініс және айналасындағы төбелерде көптеген бекеттер салды. Олардың бірі – Черчилль бекеті, кейіннен Ұлыбританияның премьер-министрі болған лейтенант Черчилльдің құрметіне аталды. Осыдан бастап британдықтар аймақтың саясатына араласа бастады. Британдықтар мен жергілікті халық арасындағы келісімді қамтамасыз ету үшін Малакандта саяси агент орналастырылды.
Historic ruins, found in different places in the district, indicate that this area was part of the Gandhara civilization and Buddhist peoples have also lived here. In the 12th century, Muhammad Ghori invaded the area and Islam began to spread there. The Yousafzai Pashtun tribe came to inhabit this area in the wake of the invasion. About 400 years ago, successive Mughal rulers attempted in vain to capture this area. After the fall of the Mughals, Sikh rulers tried to conquer this area but were repulsed. The British had always looked at this area with covetous eyes but dared no venture to flirt with it openly. In 1882, The British approached to the elders of the Malakand District ( then known as Malakand Agency) with the request to allow the passage of post to Chitral, which was then in the administrative sphere of Gilgit. In 1885, the Chitral Expedition necessitated the British intervention in this area. British officer and troops had been besieged in Chitral by Chitralis. To reinforce their forces there, they needed a route to Chitral as the Gilgit Chitral road, the only route at that time, was covered with snow and they had no option left except to pass through Malakand Agency. The British therefore laid siege of the Malakand Pass. The people fought bravely and offered stubborn resistance to the enemy. The British artillery particularly proving more than a match for the old and rusty guns and swords of the natives. To fortify their position and ensure the safety of the strategically Important Chitral road, they constructed two forts at Malakand and Chakdara, and many pickets in the surrounding hills. One of them, Churchill's Picket, was named after Lt. Churchill who later on became the Prime Minister of Britain. Since then the British intervened in the politics of the area. A political agent was stationed at Malakand to mediate between the British and the people of the area.
Медиа
Бірнеше кабельдік операторлар бір немесе екі видеоарнасы бар арналарды ұсынады. Manend Media – Пактунхва мен Малаканд аймақтарының медиа кеңістігіне жақында қосылған жаңа құрал. Қазіргі уақытта "Manend Aaina" газетін, "Manend TV" веб-телеарнасын, "Manend Radio" радиоарнасын және әлеуметтік желіні жүргізеді. Ол сондай-ақ "Manend News Paper", "Manend Akhbar", "Малаканд газеті", "Пактунхва газеті", "Manend e Aaina", "Mirror" ("Айна"), "Manend TV", "Manend Radio" сияқты атаулармен де танылады. Бұл газеттің "Manend Epaper" атты онлайн электронды нұсқасы бар.
There are several cable operators which provide channels with one or two video channels. Manend Media is a recent addition to the media of Pakhtunkhwa and Malakand. It currently runs a News Paper Manend Aaina, a Web TV Manend TV, a Radio Channel Manend Radio and a Social Madia. It is also called Manend News Paper, Manend Akhbar, News Paper of Malakand, News Paper of Pakhtunkhwa Manend e Aaina, The Mirror, Manend TV, Manend Radio etc. This news paper has an online epaper with the name of Manend Epaper.
Демография
2017 жылғы санақ бойынша ауданда 90 291 үй шаруашылығы және 717 806 адам тұрды, оның ішінде ерлер мен әйелдер саны нақты көрсетілмеген. Ауылдық халық саны 650 120 (90,57%) болса, қалалық халық саны 67 686 (9,43%) адамды құрады. Малакандта 1000 еркекке 991 әйелдің қатынасы тіркелді, ал сауаттылық деңгейі 61,83% болды, оның ішінде еркектердің сауаттылығы 74,45%, әйелдердің сауаттылығы 49,45% құрады. Халықтың 30,81% 10 жасқа дейінгі балалар еді. Аудан тұрғындарының 471 (0,07%) діни азшылық өкілдерін құрады. Пашту тілі – басым тіл, оны халықтың 98,38% сөйлейді. Ұтманкел – Малакандта тұратын ең ірі пуштун тайпасы. Малакандтың бір бөлігін Юсуфзай руының паштундары мекендейді, ал оңтүстікке қарай, Малаканд асуының төменгі жағында Сам Ранизай тайпасының өкілдері тұрады. Дарғай және Сахакот – Сама Ранизай аймағындағы белгілі қалалар. Асудың ар жағында Сват Ранизай тайпасының адамдары қоныстанған. Бұл әкімшілік бөліністе де көрінеді, онда бір бөлігі Сват Ранизай, екіншісі Сэм Ранизай деп аталады. Шергарх маңындағы Шингрей ауылында Газни қаласынан келген көшпенділер де тұрады, олар Жалалзай тайпасының паштундары. Малаканд ауданының шекаралары: шығысында – Палай және Мардан аудандары, оңтүстігінде – Шергарх және Мардан аудандары, оңтүстік-шығысында – Бангла-Харичанд және Чарсада аудандары, батысында – Пранг-Гар және Мохманд агенттігі, Селай Пате және Баджаур агенттігі, солтүстік-батысында – Чакдара және Төменгі Дир ауданы, ал солтүстігінде – Сват жатыр. Малаканд ауданындағы құқық тәртібін сақтау және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету Малаканд Леви атты жарымәскери күштің құзырында, ол британдық Малаканд далалық күштерінің үлгісімен құрылған.
At the time of the 2017 census the district had 90,291 households and a population of 717,806, of which were males and females. Rural population was 650,120 (90.57%) while the urban population was Malakand had a sex ratio of 991 females per 1000 males and a literacy rate of 61.83% 74.45% for males and 49.45% for females. 67,686 (9.43%) lived in urban areas. 30.81% of the population were under 10 years of age. 471 (0.07%) people in the district were from religious minorities. Pashto was the predominant language, spoken by 98.38% of the population. Utmankhel is the largest Pashtun tribe living in Malakand. A part of Malakand is occupied by the Yusufzai clan of Pashtuns Known As Ranizai, while towards the south, at the bottom of Malakand Pass, live the Ranizais known as Sam Ranizai. Dargai and Sakhakot are well known town in Sama Ranizai. Those living beyond the pass towards Swat are Swat Ranizai. This is also evident in the administration division; where one is called the Swat Ranizai and the other as Sam Ranizai. There are also migrants from Ghazni, Afghanistan living in Shingray near Shergarh which are the Jalalzai tribe of the Pashtuns. District Malakand has boundaries, to east Palay with Mardan District, to south Shergarh with Mardan District, south east Bangla Harichand with Charsadda District, to west Prang Ghar with Mohmand Agency and Selay Pate with Bajaur Agency, north west Chakdara with Lower Dir District and Swat to north. The control of law and order within the Malakand District lies with a paramilitary force called Malakand Levies which is modelled after the Malakand Field Force of British times.