Түрік Қарулы Күштерінің Бас штабының үшінші бастығы Қазым Орбай

Кіріспе

Түрік Қарулы Күштерінің Бас штабының үшінші бастығы, 1944-1946 жылдары қызмет еткен, сондай-ақ Қазым Паша Мехмет Қазым Орбай (11 наурыз 1887 – 3 маусым 1964) – түрік генералы және сенаторы. Ол Түрік Қарулы Күштерінің Бас штабының үшінші бастығы болып қызмет етті.

Өмірбаян

Қазым Орбай 1887 жылы Осман империясының Смирна қаласында (қазіргі: Измир) дүниеге келген. Ол Мюхендишане и Берри и Хумайуннан (Императорлық әскери инженерлік мектеп) бітіріп, 1904 жылы артиллерия лейтенанты шенімен армияға қадам басқан. 1907 жылы штаб колледжін бітіргеннен кейін штаб офицері болды. 1908 жылы Германиядағы әскери курстарға қатысты. 1912-1913 жылдары Балқан соғыстарында шайқасты. Осман үкіметінде Соғыс министрлігінің бас адъютанты болып тағайындалды және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Энвер-пашаның қол астында қызмет етті. 1915 жылы ол Нидермайер-Хентиг Ауғанстанға жасаған экспедициясында Осман өкілі болды. Әмір Хабибулла Ханға Осман сұлтанының джихад жариялау туралы мәлімдемесін жеткізді: барлық мұсылман халықтарын (Ауғанстанды қоса алғанда) Орталық державаларға қосылып, одақтастарға шабуыл жасауға шақырды. Ауғанстанның Пешавар қаласынан бастап Британ Үндістанына шабуыл жасауы жоспарланған, бірақ бұл жоспар іске аспады. Осман империясы жеңілгеннен кейін Анатолиядағы тәуелсіздік қозғалысына қосылды. Түрік тәуелсіздік соғысы кезінде 1920-1922 жылдары Шығыс майдан армиясында Кавказда соғысқан. Сонымен қатар, батыс Анатолиядағы Дүмлүпинар шайқасына қатысты, онда Грек әскеріне қарсы күресті. 1926 жылы генерал-майор шеніне көтеріліп, бас штабтың вице-шефі болып тағайындалды. 1928 және 1929 жылдары Қазым Орбай Ауғанстан армиясының Бас штабының бастығы қызметін атқарды. Түркияға оралғаннан кейін жоғары әскери лауазымдарды иеленді; 1935 жылы генерал-полковник шеніне өрледі. Февзи Чакмақтың орнын басып, 1944 жылдың 12 қаңтарынан 1946 жылдың 23 шілдесіне дейін Түркия Қарулы Күштерінің Бас штабының бастығы болып қызмет етті, содан кейін отставкаға шықты. Қазым Орбай 1950 жылдың 6 шілдесінде зейнетке шықты. 1960 жылғы әскери төңкерістен кейін 1961 жылы сенатор болып сайланды және парламент төрағасы болды. Асқазан рагынан Анкарада қайтыс болып, Түркия мемлекеттік зиратында жерленді. Ол Энвер-пашаның қарындасы Медиха Ханымға үйленген, олардың Хашмет есімді ұлы болған. 1945 жылдың 16 қазанында Хашмет Орбай дәрігер Наджи Арзанды өлтірді. Анкарадағы кісі өлтіру ісі Республикалық Халық партиясының аппаратына қатысты саяси дауға ұласты.

Kâzım Orbay was born in Smyrna (present day: İzmir), Ottoman Empire in 1887. He graduated from Mühendishâne i Berrî i Hümâyûn (Imperial School of Military Engineering) and joined the army in the rank of an artillery lieutenant in 1904. After finishing the Staff College in 1907, he became a staff officer. In 1908, he attended military courses in Germany. In 1912 1913, he fought in the Balkan Wars. He was appointed chief adjutant of the Ministry of War in the Ottoman cabinet and served under Enver Pasha during World War I. In 1915, he was the Ottoman representative in the Niedermayer–Hentig Expedition to Afghanistan. He presented to Emir Habibullah Khan the Ottoman Sultan's declaration of jihad: a call to all Islamic peoples (including Afghanistan) to join the Central Powers and attack the Allies. Afghanistan was to attack British India starting from the city of Peshawar however this plan never came into effect. After the defeat of the Ottoman Empire, he joined the independence movement in Anatolia. During the Turkish War of Independence, he held commanding positions in the Eastern Front Army between 1920 and 1922, fighting in the Caucasus. He also took part in the Battle of Dumlupınar in western Anatolia against the invading Greek Army. In 1926, he was promoted to Korgeneral and appointed vice chief of the general staff. During 1928 and 1929, Kâzım Orbay served as Chief of the General Staff of the army of Afghanistan. Following his return to Turkey, he held high ranking military posts; in 1935, he was promoted to Orgeneral. Succeeding Fevzi Çakmak, he served as Chief of the General Staff of the Turkish Armed Forces from 12 January 1944 to 23 July 1946, when he resigned. Kâzım Orbay retired on 6 July 1950. After the military coup of 1960, he was elected senator in 1961 and served as the president of the parliament. He died of stomach cancer in Ankara and was laid to rest in the Turkish State Cemetery. He was married to Mediha Hanım, sister of Enver Pasha, and they had a son named Haşmet. On 16 October 1945 Haşmet Orbay murdered physician Naci Arzan. The investigation of the Ankara Murder turned into a political scandal involving the Republican People's Party apparatus.