Кіріспе

Вердер (Хавел) (ресми атауы Вердер-ан-дер-Хавелден ("Хавел өзеніндегі Вердер"), көнеше – Вердер) – Германияның Бранденбург жеріндегі қала. Штаттың астанасы Потсдамнан батысқа қарай, Потсдам-Миттелмарк ауданындағы Хавел өзенінің жағасында орналасқан. Вердердің ұзақ және бай тарихы бар. Бұл қала ұлттық деңгейде мойындалған Erholungsort – Германия аймақтарына берілетін мемлекеттік мәртебе. Осы мәртебеге ие аймақтар танылып, денсаулыққа пайдалы ауа мен климаттық жағдайларын сақтап тұру үшін үнемі қайта сертификатталудан өтуі керек. Вердер мамыр айында Баумблютенфест атты вишня гүлдерінің фестивалін өткізуімен де әйгілі.

Этимология

Вердер муниципалитеті Эльбаның саласы Хавельдің жағасында созылып жатыр, ал қаланың ең көне ауданы өзендегі аралда орналасқан. Сондықтан осы атаудың себебі – «Вердер» (жоғарғы неміс тіліндегі «Wörth» сияқты) деген ландшафт термині «өзен аралы» дегенді білдіреді.

Тарих

Вердердің солтүстік-шығыста орналасқан Берлиннің ежелгі тарихи жазбаларында бірнеше рет нақты атаулары кездеседі. "Вердере" қаласы 1317 жылы, "Вердер" 1450 жылы, ал қазіргі жазу түрі 1580 жылы айтылады. Дегенмен, оның оңтүстік-батыс бөлігінен ежелгі сынған шынының сынықтары табылды, ал оңтүстік жағынан ерте ортағасырлық славян бекінісінің қабырғасының іздері анықталды. Гавель өзеніндегі монета тәрізді қала аралы 1317 жылғы құжатта көпір арқылы қолжетімді екені көрсетілген, сол кезде Бранденбург маркграфтарының вассалдары жақын орналасқан Лехнин аббаттығының монахтарына жерлерін сатуға мәжбүр болды. Қала Оттыз жылдық соғыс кезінде швед әскерлері тарапынан қиратылды. Екінші дүниежүзілік соғыс және оған дейін қаланың солтүстігінде әуежай болды, ол жанындағы саябақпен бірге соғыс жылдары ұшқыштарды даярлау орталығы ретінде пайдаланылды. Вердер Берлин шайқасы кезінде Люфтваффе генералы Карл Коллердің штабы болды. Соғыс аяқталғаннан кейін, осы аймақта совет әскері орналасты. Соңғы орыс әскерлері Германияның бірігуінен үш жыл өткен соң, 1993 жылы шықты.

Саясат

1990 жылдан бері Вердер қаласының әкімі – бұрын қалалық орынбасары болған Христиан-демократиялық одақтың (ХДС) Вернер Гросс. 29 орындық қалалық кеңес (SVV) екі айда бір рет жиналып, тұрғындардың мүдделерін қорғайды. Кеңеске 17 ХДС мүшесі, 4 Социал-демократиялық партия мүшесі, 3 «Еркін азаматтар әрекеті» мүшесі және басқа да тәуелсіз қалалық делегаттар кіреді. Қалалық кеңеспен консультация жүргізетін, тағайындалған азаматтардан тұратын бірнеше комитет бар. Әкім төрағалық ететін орталық комитет, қаржы мәселелерін тексеру комиссиясымен бірлесіп қарастырады. Әлеуметтік саясат, білім беру, мәдениет және спорт комитеті аймақтық мектептерді бақылайды. Сонымен қатар, қалалық даму, құрылыс және тұрғын үй жағдайларына жауапты арнайы комитет бар, ол қаланың инфрақұрылымына маңызды әсер етеді.

Экономика

Бір кезде шарап өндірісі мен балық аулау өнеркәсібімен танымал болғанмен, 18-шы ғасырда екеуі де тоқырады. Ерте заманнан бері Лехнин цистерциандық монастырының монахтары осы аймақта жеміс өсірген, ал Вердер қазірге дейін осы ісімен әйгілі, бұл оның атақты гүлдену фестивалінің негізі болып табылады. Аймақта негізінен вишня, алма және клубника өсіріледі, бірақ малина, қарақұмық, жүзім, қара жиде, шабдалы, персік, алмұрт және слива да өсіріледі. Көкөністер де өсіріледі, әсіресе помидор, олардың көп бөлігі жергілікті жылыжайларда өсіріледі.

Жүзім шаруашылығы

Шарап өсіру – қаланың балық аулаудан кейінгі екінші ескі кәсібі, бұл аймаққа 1300 жылға дейін цистерциандық орденнің монахтары әкелді. Бранденбург маркасының шарабы 13 ғасырдың соңында Шығыс және Солтүстік Еуропаға ең маңызды экспорттық тауарлардың бірі болды. Франкониядан Бранденбургке келген Гогенцоллерн әулеті Бранденбург маркасының шарабын өз сарайының бір бөлігіне айналдырды. Ұлы сайлаушының қайтысына дейін шарап оның резиденциясында ішілді. Бранденбургтың алғашқы Шарап шебері ордені 1598 жылы сайлаушы Иоганн Георг құрды, сол кезде Хавельде Мозельдегідей жүзімдіктер де болатыны хабарланды. Дегенмен, бұл аймақта жүзім өсіру қиындықтарсыз болған жоқ. Кейде қыстар өте суық болып, көптеген жүзім бұталары тоңудан зақымданар еді. Мұндай жағдай 1739/40 жылғы қыста болды, мұнда аяз маусымға дейін жалғасты. 18 ғасырдың бірінші жартысында Вердерде 100 гектардан астам жерде жүзім өсірілді. Сол кездегі жүзім сорттары – Weißer Elbling, Weißer және Roter Schönedel, сондай-ақ Rotfranke. Бірақ ақ шарапқа қарағанда қызыл шарап көбірек өсірілді. Вердеранер Вахтельберг (Құмай тауы) – Вердер аралынан тыс ең көне шарап өсіру орны. Аралда жүзімдіктер Мюленберг төбесінде орналасқан. Жүзімдіктер жеміс ағаштарымен, әсіресе абрикос және шабдалымен қоршалғанға дейін сақталды. Жемістерді Obsttienen (кішкентай ағаш контейнерлер) арқылы өте мұқият тасымалдады. 1887 жылы 2 жүзімдік қалғаны хабарланды. Шарап өсіру 1955/56 жылғы қыста Вердердегі соңғы жүзім бұталары тоңған кезде тоқтатылды. 1985 жылы Вердердегі жеміс өндіру кооперативі Вердеранер Вахтельбергте 4,8 гектар жүзімдікпен құрылды. Бүгінде 7 гектарға жуық жерде 30 мыңнан астам жүзім өсіріледі. Бұл жерде Dornfelder, Regent, Saphira және Müller Thurgau сияқты әртүрлі сорттар өсіріледі. Потсдамдағы Федералды бақ көрмесі (Bundesgartenschau) аясында Вердеранер Вахтельбергте шарап туралы білім беру жолдары құрылды. Бүгінде мұнда 38 қызыл және 40 ақ шарап сорттары өсіріледі. Вердеранер Вахтельберг жүзімдігі 52 градус 22 минут солтүстік ендікте орналасқан, бұл Еуропадағы жүзім өсірудің дәстүрлі аймақтарынан солтүстікке қарай орналасқан. 1991 жылы жүзімдікке Saale Unstrut (Саале және Унструт өзендері бойындағы жүзім өсіру аймағы) бойынша Großlagenfreie Einzellage жіктемесі берілді және оны Еуропалық Одақ та мойындады. Бұл Еуропа мен әлемдегі сапалы сынақтан өткен шарап өсірудің (QbA) ең солтүстік тіркелген орны болып табылады.