Вайандач: Монтокетт басшысы және оның саясаты

Кіріспе

Бабилон, Нью-Йорк қаласындағы кенті.

Вайандач (шамамен 1571 – 1659) – 17 ғасырдың ортасында Лонг-Айлендтің шығысында Монтаукетт үндістерінің сахемы. Бастапқыда ол Монтаукетт тайпасының қарапайым басшысы болған, бірақ түрлі одақтарды тиімді басқаруы және еуропалық отарлаушыларға ұстамды қарым-қатынас жасауы, олар оған маңызды әскери және экономикалық қолдау көрсеткенінің нәтижесінде, ол ықпалды "одақ басшысына" айналды (өз тайпасы мен жаңа қоныс салушылар арасындағы достық қарым-қатынасты сақтауға жауапты сахем).

Үшжақты билік күрес

17 ғасырдың басы мен ортасында Вайанданч атақты Моhegan басшысы Ункас және Ниантик басшысы Нинигретпен үшжақты саяси және кейде әскери күреске қатысты. Отаршылардың қолдауымен әрекет ете отырып, Вайанданч американдықтардың қысымына тойтарыс берді және өз тайпасын отаршылармен байланыста ұстады.

Миантономоның жоспары мен соғысы

Лайон Гардинер Вьянданчты Наррагансеттердің Миантономохының (кейде Миантономи деп те жазылады) көтерілісін болдырмаған сахим деп есептейді. Миантономох Пеквот соғысы кезінде отаршылдарды қолдады және 1638 жылы ағылшын отаршылдары, Наррагансеттер мен Могеган арасында үшжақты бейбітшілік және достық шартына қол қойылды. Бірақ, ағылшын отарларының одан әрі кеңеюінен және жаңа елді мекендердің құрылуынан кейін, 1640 жылы Миантомох Вьянданчқа отаршылдарға қарсы жалпыүнділік одақ құру және жаңа салынған отар ауылдарына күтпеген шабуыл жасау туралы ұсыныспен жүгінді. Алайда, Вьянданч Миантомохқа Пеквоттардың тағдыры мен Мистик өзеніндегі қырғынды еске салды және осылайша оны отаршылдарға шабуыл жасаудан уақытша бас тартуға көндірді. 1643 жылы Наррагансеттер Могегандарға қарсы соғысқа шықты, жеңілді, ал Миантомохты Ункас тұтқынға алды және отаршылдардың келісімімен өлім жазасына кесті. Миантомох басқа Монтаукет басшыларын Вьянданчқа қарсы Могегандарға қарсы қолдау көрсету үшін үгіттеуге тырысқандықтан, Вьянданч одан бас тартты. Оның жеңілісі мен өлімі Вьянданчтың өз тайпасы ішіндегі беделін арттырды.

Үстемдік

1644 жылы Уайанданч Монтакетттер арасында, әлі де маңыздылығы төмен басшы болған. Оның үлкен ағасы Поггатикт – ұлы сахим болған; бұл сол жылғы тайпаның Саутгемптон маңындағы жерді ағылшын отарлаушыларына сатқандығы туралы келісімде дәлелденген. Құжатта оның алдында басқа сахимдердің қолтаңбалары тұр, бұл олардың мәртебесінің жоғары екенін көрсетеді. Алайда, 1649 және 1650 жылдары Уайанданч өзінің беделін арттыру үшін «одақтас басшы» лауазымын тиімді пайдаланды. Ол Шинекок тайпасы мен отарлаушылар арасындағы, ағылшын қоныс иесінің өлтіруіне байланысты туындаған шиеленісті (бұл Шинекок үндісінің бұрынғы өлтіруіне жауап ретінде жасалған) таратып берді. Осының нәтижесінде ол Шинекок жерін басқару және сату құқығын өзіне алды, бірақ Шинекок тайпасының отарлаушыларға және басқа тайпаларға жасаған шабуылдарын болдырмауға да жауапкер болды.

Нинигретпен дау

Ниантиктердің сахемы Нинигрет, Вианданчпен одақтасқандық үшін Шиннекоктардың басшысы Мандушты өлтіруге тырысты. Бірақ, өлтіруші өз бұйрығын орындамас бұрын ұсталды және Вианданч пен Мандуш оны өлімге кесті, содан кейін Ниантик басшысына қорлық ретінде оның денесін өртеді. Нинигрет 1652 жылы, Бірінші ағылшын-голландия соғысы басталғаннан кейін, кек алуға әрекеттенді. Роджер Уильямстың айтуынша, ағылшын отаршылдық билігінен Ниантик-Монтаукет соғысына араласпайтынына жасырын уәде алғаннан кейін, Нинигрет Монтаукет елді мекеніне шабуыл жасап, отыз адамды өлтірді және он төрт адамды тұтқынға алды, олардың арасында екі тайпа сахемы және Вианданчтың өзінің қызы болды. Бірақ, көп ұзамай бейбіт келісімге қол жеткізіліп, тұтқындар босатылды, бірақ келісімнің нақты шарттары белгісіз қалды. Нинигреттің сөзіне сенсек, Вианданч оған адал болуға ант берді, салық төлеуге келісті және Ниантик басшысына жерін сатуға рұқсат берді. Алайда, Вианданч Лайон Гардинердің делдалдығы арқылы тұтқындар үшін құн төлегенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Роджер Уильямс бейбітшілікке ағылшынның делдал ретіндегі үлесін бағалады. Вианданч 1654 жылы келісімді бұзды, мүмкін, тәуелсіздігін көрсету мақсатымен Ниантиктерге күтпеген шабуыл жасады. Сонымен бірге, Вианданч өзінің тайпасының мүшелері мен Лонг-Айлендтегі ағылшын отаршылдары арасында мал жаю құқықтарына қатысты келісімге келді. Нәтижесінде, 1655 жылға қарай ол Нинигретке қарсы соғыста отаршылдардан айтарлықтай әскери көмек алды. Бұл отарлық кемеге кірді, ол Лонг-Айленд бұғазын патрульдеп, Ниантик каноэларын батырды. Вианданч үш айыптың барлығынан ақталды, себебі Нинигреттің куәгерлері уақытында келмеді, ал Лонг-Айлендтің ағылшын отаршылдары Вианданчтың қорғанына Плимут сотында куәлік берді. Бірақ, бұл сот процесі аймақтағы жергілікті американдық тайпалардың отарлық институттарға көбірек сене бастағанын және оларға тәуелділігін көрсетті.

Soon after the sachem of the Niantics, Ninigret, tried to assassinate the chief of the Shinnecocks, Mandush, for his having made an alliance with Wyandanch. However, the would be assassin was captured before he could carry out his orders and was executed by Wyandanch and Mandush, who then burned his body as an insult to the Niantic leader. Ninigret attempted to get revenge starting in 1652, after the outbreak of the First Anglo Dutch War. After getting a tacit promise from the English colonial authorities (according to Roger Williams) that they would not intervene in a Niantic Montaukett war, Ninigret attacked a Montaukett settlement, killed thirty men and carried off fourteen prisoners, among whom were two of the tribes sachems and Wyandanch's own daughter. Soon, however, a peace settlement was reached and the captives released, though the exact terms of the agreement are uncertain. According to Ninigret, Wyandanch swore allegiance to him, agreed to pay tribute and allowed the Niantic chief to sell his land. Wyandanch however claimed that he had simply paid ransom for the captives, through the intermediation of Lion Gardiner. Additionally, Roger Williams gave the credit for the peace to English in their role as mediators. Wyandanch broke the agreement in 1654, perhaps in a calculated move to demonstrate his independence, by launching a surprise attack against the Niantics. At the same time, Wyandanch brokered an agreement between members of his tribe and the English colonists on Long Island in relation to cattle grazing rights. As a result, by 1655, he received substantial military support from the colonists in his war against Ninigret. This included a colonial sloop which patrolled Long Island Sound and sank any Niantic canoes that were trying to make their way across. Wyandanch was exonerated on all three charges because Ninigret's witnesses failed to show up on time, and because the English colonists of Long Island testified on Wyandanch's behalf in the Plymouth court. The trial however did demonstrate the greater use and reliance of the Native American tribes in the area on colonial institutions.

Кейінгі өмірі

1650-ші жылдардың екінші жартысында Вайанданч Лонг-Айлендтегі колонистер тарапынан басты "одақ басшысы" деп есептелуіне жеткілікті күшке және ықпалға ие болды. Ол ағылшын отаршылары мен жергілікті американдықтар арасында делдалдық қызмет атқарды; отаршылар мен кейбір Шиннекоктардың өрт қойды деген айыппен ұсталған шиеленісті жағдайды басып тастады. Шиннекоктарға өтемақы төлеуге бұйрық берілген соң, Вайанданч олардың атынан шағымданып, нәтижесінде айыппұл біршама төмендетілді. Оның басқа да іс-әрекеттері жер сатуды куәландыру, оны өзі жүзеге асыру және меншік құжаттары мен төлемдерге байланысты дауларды шешуді қамтыды. Ақырында, ағылшын отаршылары кез келген жерді беру Вайанданчтың келісімімен жүзеге асуы керек екенін мойындады. 1658 жылдың соңында Вайанданч ағылшын отаршысы Джереми Дейлиге өзінің каноэсін (ұзындығы 12 метрге дейін болуы мүмкін) Лонг-Айленд бұғазы арқылы жүк тасымалдау үшін пайдалануға рұқсат берді, бұл үшін Дейли сапар алдында оны жөндеуге міндеттенді. Гардинер аралына жеткеннен кейін Дейли қайыққа тиісінше күтім жасамады, ал нашар ауа райы салдарынан ол зақымданып қалды. Осыдан кейін Вайанданч Дейлиге колониялық сотта талап қойды, бұл Солтүстік Америкадағы ағылшын колониялары тарихында ағылшын айыпталушысы және жергілікті американдық талапкері бар ең алғашқы сот процестерінің бірі болды. Вайанданч істі жеңіп алды, ал Дейли оған зақым үшін он шиллинг және сот шығындары үшін қосымша айыппұл төлеуге міндеттелді. Кейін Гардинер Вайанданчты улағандар болғанын мәлімдеді, бірақ кім және не үшін уланғанын нақты айтпады. Вайанданчтың әйелі мен ұлы одан кейін көп ұзамай, осы кезеңде Жаңа Англияның оңтүстігіндегі Алгонкин тайпаларын қампқан обадан қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін "бас сақем" және "одақ басшысы" лауазымдары құлдырап, колонистер Жаңа Нидерландыны бағындырғаннан кейін олар толығымен жойылды.

Мұра

Вайанданч, Нью-Йорк оның құрметіне аталған.

Пайдаланылған әдебиеттер

Джон А. Стронг, "Wyandanch: Sachem of the Montauks", Роберт Грумет редакциялаған, "Солтүстік-шығыс үндістерінің өмірі", Массачусетс университетінің баспасы, 1996 жыл, books.google.com. Эдит Хей Уайкофф, "Аңызға толы өткен: Лонг-Айленд аңыздары", Кенникат Пресс/Вирджиния университеті, 1978. Жаклин Овертон, "Лонг-Айлендтегі үндістердің өмірі: отбасы, жұмыс, ойын, аңыздар, батырлар", "Empire State" тарихи басылымдар сериясының 23-томы, И. Дж. Фридман, 1963.