Кіріспе

Құс түрлері

Жаңа Зеландия папоротнигі немесе жай ғана папоротник (Poodytes punctatus) – Жаңа Зеландияға ендемік, жәндіктермен қоректенетін құс. Маори тілінде оны котата немесе матата деп атайды.

Сипаттама

Ересектің қауырсыны қоңыр, қара жолақты болады. Басы, үстіңгі жағы және қоңыр қанаттары қара түсті жолақтармен өрнектелген. Ұзын, қадамды құйрығы қараңғырақ қоңыр түсті, ал құйрық қауырсындары (rectrices) одан да қараңғырақ. Кездейсоқ бөлігінде, жақ, мойын, кеуде және құрсақ ақшыл, ұсақ-түйекті және кеудесінде қара түсті жолақтар бар. Бүйірлері, кеуде жақтары және құйрық асты жамылғылары қоңыр және қара түсті жолақтармен, бүйірлерінде одан да анық көрінеді. Басында, маңдайы мен басы қоңыр түсті. Ақшыл қабаудың болуы айқын немесе нашар болуы мүмкін. Құлақ қауырсындары сұр қоңыр түсті, мойынның екі жағындағы үстіңгі бөлігінің қоңыр түсімен үйлесетін қара түсті ұсақ жолақтары бар. Мұнығы қара түсті, ал төменгі жағы сұрғылт. Көздері қара қоңыр. Аяқтары мен саусақтары қызғылт қоңыр түсті. Екі жынысы да бірдей, ал жас құстар ересектерге ұқсас. Жаңа Зеландия папоротнигі жоғары жағынан қоңыр, төменгі жағынан ақ, ал мойны мен кеудесінде қоңыр дақтар болады. Алғашқы қоныс аударушылар оны "батпақты торғай" деп атаған, әрине оның түсіне байланысты.

Экология

Жаңа Зеландия папоротниктері - жерде қоныстанушы құс, және ұшуға құштар емес, көбінесе жаяу жүреді немесе 15 метрден кем қашықтыққа қысқа ұшып өтеді. 19 ғасырда Уолтер Буллер оны "ең көп кездесетін түрлердің бірі" деп сипаттаған.

Оңтүстік арал папоротниктерін далалық зерттеулер олардың теңіз жағасына жақын, төменгі және тығыз өсімдік жамылғысы бар бұталы орталарды ұнататынын көрсетті. Жаңа Зеландия папоротнигі жәндіктермен қоректенеді. Ол гусеницалар, дернәсілдер, қоңыздар, шыбындар және көбелектер, сондай-ақ коконнан шығатын кішкентай өрмекшілермен қоректенеді. Кейде тұқымдар мен жемістерді де жейді. Оның әні - жылдам үскіріктер мен дыбыстардың тізбегі. Жұптар арасындағы байланыс - дуэт, ерекше "у тик" дыбысы.

Өсіру

Құстар жерге жақын шөптер мен басқа да өсімдіктерге ұя салады, құрғақ қамыстардан тоқылған, қауырсындарымен астарланған терең тостаған тәрізді ұя жасайды. Көбейіс қыркүйектен ақпанға дейін жүзеге асады, 2–3 ақшыл-қызыл түсті, қоңыр немесе күлгін дақты жұмыртқалар туады. Маори тіліндегі "te whare o te mātātā" ("папоротник құсының үйі") деген тіркес, ауа райынан қорғау үшін тоқылған зығырдан жасалған плащты сипаттайды; бұл ұяның дизайны мен беріктігіне куәлік етеді. Ересек құстар 13 күндей басып шығарады. Балапандар ата-аналарынан кішкентай жәндіктермен қоректенеді. Олар ұядан 15–17 күннен кейін, кейде 20–21 күннен кейін ұшып кетеді. 9 айлық болғанда көбейе алады. Жұптар 1–3 балапанды өсіреді. Жас балапандар ұядан шыққаннан кейін бірнеше апта бойы тамақ үшін ата-аналарына тәуелді болады. Екі жылдық зерттеу көрсеткендей, Оңтүстік аралдағы папоротник құстары көбейіс маусымы мен оған дейінгі кезеңде өз аумақтарын белсенді түрде қорғайды.