Түркия-Америка суретшісі Бурхан Доғанчай және әлем қабырғалары
Burhan Doğançay
Түрік-американ суретшісі Бурхан Доғанчай туралы ақпарат. Әлем қалаларының қабырғаларын суреттеу арқылы танымал болған өнер шеберінің өмірі мен шығармашылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік-американ суретшісі Бурхан C. Доганчай (11 қыркүйек 1929 – 16 қаңтар 2013) – түрік-американ суретшісі. Доганчай жарты ғасыр бойы әлемнің әртүрлі қалаларындағы қабырғаларды зерттеп, оларды өзінің көркем туындыларына енгізуімен әйгілі.
Turkish American artist
Burhan C. Doğançay (11 September 1929 – 16 January 2013) was a Turkish American artist. Doğançay is best known for tracking walls in various cities across the world for half a century, integrating them in his artistic work.
Өмірбаян
Түркияның Стамбул қаласында туған Бурхан Доганчай көркемдік білімін әкесі Адил Доганчайдан және танымал түрік суретшілерінің бірі Ариф Каптаннан алды. Жастық шағында Доганчай "Генчлербирлиги" футбол командасында ойнаған. 1950 жылы ол Анкара университетін заңгер мамандығы бойынша бітірді. 1950-1955 жылдар аралығында Париждегі университетке қатысып, экономика ғылымынан докторлық дәрежесін алды, сонымен қатар "Академи де ла Гранде Шомиер" академиясында сурет салу курстарын оқыды. Осы кезеңде ол сурет салуды үздіксіз жалғастырып, бірнеше топтық көрмелерде өнер туындыларын көрсетті. Түркияға оралғаннан кейін көп ұзамай, Анкара өнер сүйерлер клубында әкесімен бірлескен көрмелерді қоса алғанда, көптеген көрмелерге қатысты. 1962 жылы Нью-Йоркке жолдаған үкіметтік қызметтен кейін, Доганчай 1964 жылы өзін толығымен өнерге арнап, Нью-Йоркті өмір бойы тұратын жері етіп белгіледі. Ол Нью-Йорк көшелерінде коллаждар мен ассамбляждар үшін шабыт пен шикізат іздеді. Ол суретші ретінде лайықты өмір сүрудің қиын екенін түсіне бастады. Соломон Р. Гуггенхайм мұражайының 27 жылдық директоры Томас М. Мессер, Доганчайға зор ықпал етіп, Нью-Йоркте қалып, қаланың барлық сынақтарына қарсы тұруға шақырды. 1970 жылдары Доганчай "Әлем қабырғалары" атты фотодокументалдық жобасы үшін саяхаттай бастады. Нью-Йорктегі "Пьер" қонақ үйінде өткен венгр кешінде ол болашақ әйелі Анжеламен танысты. 2006 жылы Доганчай салған "Троялық жылқы" атты картинасы Түркия үкіметі тарапынан Париждегі ЭЫДҰ-ға сыйлық ретінде табыс етілді. Доганчай өмірінің соңғы сегіз жылында Нью-Йорктегі және Түркияның Тургутрейс қаласындағы студияларында жұмыс істеді. Ол 2013 жылдың қаңтар айында 83 жасында дүние салды.
Born in Istanbul, Turkey, Burhan Dogançay obtained his artistic training from his father Adil Doğançay, and Arif Kaptan, both well known Turkish painters. In his youth, Dogançay played on the Gençlerbirliği football (soccer) team. In 1950, he received a law degree from the University of Ankara. While enrolled at the University of Paris between 1950 and 1955, from where he obtained a doctorate degree in economics, he attended art courses at the Académie de la Grande Chaumière. During this period he continued to paint regularly and to show his works in several group exhibitions. Soon after his return to Turkey, he participated in many exhibitions, including joint exhibitions with his father at the Ankara Art Lovers Club. Following a brief career with the government (diplomatic service), which brought him to New York City in 1962, Dogançay decided in 1964 to devote himself entirely to art and to make New York his permanent home. He started searching the streets of New York for inspiration and raw materials for his collage and assemblages. He began to think it was impossible to make a reasonable living as an artist. Thomas M. Messer, director of the Solomon R. Guggenheim Museum for 27 years, significantly influenced Dogançay, urging him to stay in New York and face the city's challenges. In the 1970s, Dogançay started traveling for his Walls of the World photographic documentary project. He met his future wife, Angela, at the Hungarian Ball at the Hotel Pierre in New York. In 2006, a painting by Dogancay titled Trojan Horse was gifted by the Turkish government to the OECD in Paris. Dogançay lived and worked during the last eight years of his life alternating between his studios in New York and Turgutreis, Turkey. He died at the age of 83 in January 2013.
Өнерлік үлесі
Доганчай 1960-шы жылдардың басынан бері қалалық қабырғаларға қызығушылық танытып, оларды өзінің тақырыбы ретінде таңдады. Ол оларды қоғамның барометрі және уақыттың өтуіне куәлік ететін нәрсе деп санады, олар қаланың сезімдерін көрсетеді, көбінесе табиғаттың күштеріне және адамдардың қалдырған іздеріне төтеп береді. Доганчайдің айтуынша, бұл Нью-Йорктегі 86-шы көшеде серуендеп бара жатқанда бір нәрсе көзіне түскенде басталды:
Since the early 1960s, Dogançay had been fascinated by urban walls and chose them as his subject. He considered them the barometer of societies and a testament to the passage of time, reflecting the emotions of a city, frequently withstanding the assault of the elements and the markings left by people. It began, Dogancay said, when something caught his eye during a walk along 86th street in New York:
«Бұл мен көрген ең әдемі абстрактілі сурет болды. Қабырғада плакаттың қалдықтары және оның бетінен шығатын шағын көлеңкелердің текстурасы болды. Түсі көбінесе қызғылт сары, аздап көк, жасыл және қоңыр түсті. Сонымен қатар, жаңбыр мен лайдың іздері де бар еді». Қалаларды аралап, жарты ғасыр бойы әлемнің түрлі қалаларындағы қабырғаларды іздестіріп, суретке түсірді. Осы тұрғыда, қалалық қабырғалар тиісті климат пен заман рухының құжаты, әлеуметтік, саяси және экономикалық өзгерістердің шифрлары ретінде танылады. Оның туындыларының маңызды бөлігі – ешбір нәрсе көрінетіндей болмайтынын көрсету. Доганчайдің өнері – қабырға өнері, сондықтан оның сюжеттерінің бастауы – нақты өмірдегі жағдайлар. Осы себепті, оны абстрактілі суретші деп санау қиын, бірақ көптеген жұмыстары алғашқы танысуда абстрактілі болып көрінеді. Доганчайдың тәсілінде зерттеудің сериялық сипаты және ерекше элементтерді орнамалық үлгілерге көтеру маңызды. Осыған байланысты, ол деколлажизм стратегияларын дәйекті түрде жалғастырады – яғни, жаңа реалистерге қатысты ұстанымдарды қайта қарастырып, жаңа контекстке енгізеді. Доганчай қабырғаларды қарапайым бақылаушы және жазушы ретінде бастаған болса да, ол тез арада өз жұмысында түрлі идеяларды, сезімдерді және эмоцияларды жеткізе алатын суретшіге айналды. Оның көзқарасы мазмұн мен техниканың дамуымен кеңейе берді.
It was the most beautiful abstract painting I had ever seen. There were the remains of a poster, and a texture to the wall with little bits of shadows coming from within its surface. The color was mostly orange, with a little blue and green and brown. Then, there were the marks made by rain and mud. As a city traveler, for half a century he mapped and photographed walls in various cities worldwide. In this context, urban walls serve as documents of the respective climate and zeitgeist, as ciphers of social, political and economic change. Part of the intrinsic spirit of his work is to suggest that nothing is ever what it seems. Dogançay's art is wall art, and thus his sources of subjects are real. Therefore, he can hardly be labeled as an abstract artist, and yet at first acquaintance much of his work appears to be abstract. In Dogançay's approach, the serial nature of investigation and the elevation of characteristic elements to form ornamental patterns are essential. Within this, he formulates a consistent continuation of decollagist strategies – effectively the re contextualised deconstruction of positions related to the nouveau réalistes. Dogançay may have started out as a simple observer and recorder of walls, but he fast made a transition to being able to express a range of ideas, feelings, and emotions in his work. His vision continued to broaden, driven both by content and technique.
Әлемнің қабырғалары
1970 жылдардың ортасында Доганчай өзі екінші жоба деп есептеген іске кірісті: әлемнің түкпір-түкпіріндегі қалалық қабырғаларды фотоға түсіру. Доганчай "Әлем қабырғалары" деп атаған бұл фотосуреттер – біздің заманымыздың мұрағаты және оның картиналарының бастауы, олар да замана көрінісін бейнелейді. Оның "энциклопедиялық" тәсілінің назары тек қана адамдар қабырғаларда қалдырған құрылымдарға, белгілерге, символдарға және суреттерге ғана бағытталды. Ол мұнда мәдени, нәсілдік, саяси, географиялық немесе стильдік шектеулерсіз, адамның барлық жағдайын бір мотивте кездестірді. Доганчай өзінің зерттеуінің мәнін былай түйіндеді:
In the mid 1970s, Dogançay embarked on what he thought of as a secondary project: photographing urban walls all over the globe. These photographs – which Dogançay called Walls of the World – are an archive of our time and the seeds for his paintings, which also expressed contemporary times. The focus of his "encyclopedic" approach was exclusively directed toward the structures, signs, symbols and images that humans leave on walls. Here he found the entire range of the human condition in a single motif, without any cultural, racial, political, geographical, or stylistic, limitations. Dogançay got to the heart of his exploration when he said:
"Қабырғалар – қоғамның айнасы". Доганчайдың нәтижелі жұмысы, оның тақырыптық шектеуі және ең қызықтырған нәрсесін түсіруге деген құштарлығы Август Сандер (портреттер) және Карл Блосфельдт (өсімдіктер) сияқты басқа "документалистермен" салыстыруға лайық. Оның суреттері – жай ғана фотосуреттер емес, беткейлердің күрделі бөлінуі, материалдардың, түстердің, құрылымдардың және жарықтың мұқият зерттеуі, кейде радикалды редукционизмімен монохромды суреттерге ұқсайды. Уақыт өте келе бұл жоба маңыздылығымен қатар мазмұнымен де өрістеді. Төрт онжылдықтан кейін ол бес құрлықтағы 100-ден астам елден алынған 30 000-ға жуық суретті қамтиды. 1982 жылы мұрағаттан алынған суреттер Париждегі Жорж Помпиду орталығында жеке көрме ретінде таныстырылды, содан кейін Брюссельдегі Beaux-Arts сарайына және Монреальдегі Заманауи өнер мұражайына (Musée d'Art Contemporain) жол тартты.
Walls are the mirror of society. Dogancay's consequential execution, his radical thematic self limitation and obsession with capturing what interested him most is comparable to other "documentarians" such as August Sander (portraits) and Karl Blossfeldt (plants). His pictures are not snapshots but elaborate segmentations of surfaces, subtle studies of materials, colors, structures and light, sometimes resembling monochromies in their radical reductionism. Over time, this project gained importance as well as content; after four decades it encompasses about 30'000 images from more than 100 countries across five continents. In 1982, images from the archive were exhibited as a one man exhibition at the Centre Georges Pompidou, Paris; it later traveled to the Palais des Beaux Arts, Brussels, and the Musée d'Art Contemporain, Montreal.
Сурет салу және коллаж
Доганчайдың жұмысының негізгі құралы – плакаттар мен қабырғалардан жиналған заттар, ол негізінен «коллаж» және шамалы дәрежеде «фюмаж» техникаларын қолданады. Доганчай әртүрлі серияларда қалалық билбордтардың, граффитимен жабылған қабырға беттерінің, сондай-ақ бұзылған немесе ескереусіз қалған кіреберістердің – терезелер мен есіктердің бейнесін қайта жасайды. Ол өзін тек Роберт Раушенберг пен Жаспер Джонс сияқты өнердің соңғы қаһармандық кезеңінің шеберлерімен салыстырады, ол осы кезеңнің бір бөлігі болды. Дегенмен, Доганчай қабырға бетінің фрагменттерін Раушенбергтей өңдеп немесе ретсіз біріктірудің орнына, оларды тапқан күйінде, түсін немесе орналасуын аздаған өзгертулермен ғана қайта жаңғыртуды жөн көреді. Оның тәжірибесі көбінесе деректерді сақтау рухындағы симуляция болып табылады, ол қоқыс іздеуші емес, коллекционердің көзімен жүзеге асырылады. Көп жағдайда оның суреттері қаланың құлдырауын, жойылуын, қалалық өмірдің қирап, бақылаудан шығып, қайта біріктірілмейтіндей сезімін бейнелейді. Суреттегі фрагменттер көбінесе бастапқы контекстінен бөлініп, жаңа, кейде түсініксіз комбинацияларға орналастырылады. Оның күрделі және тұрақты түрде эксперименталды сурет өнері фотореализмнен абстракцияға, поп-арттан материалдық бейнелеуге/монтажға/коллажға дейін жетеді. 1970-ші және 1980-ші жылдары ол қалалық қабырғаларды бейнелеу арқылы танымал болды, оның «ленталар» сериясы таза қағаз жолақтарынан және каллиграфиялық көлеңкелерден тұрады. Бұл оның коллажталған билборд жұмыстарынан, мысалы, «Конустар сериясы», «Есіктер сериясы» немесе «Александрдың қабырғаларынан» өзгеше. Бұл жарқын, қарқынды, қисық ленталар жалпақ, біртекті түсті фоннан шығып тұрғандай көрінеді. Лента тәрізді пішіндер көлеңкелердің көмегімен үш өлшемділікке ие болады. Кейіннен бұл серия алюминий композитынан жасалған көлеңкелі мүсіндерді және «Обуссон гобелендерін» тудырды.
With posters and objects gathered from walls forming the main ingredient for his work, Dogançay's preferred medium has been predominantly 'collage' and to some extent 'fumage'. Dogançay re creates the look of urban billboards, graffiti covered wall surfaces, as well as broken or neglected entrances, such as windows and doors, in different series. The only masters with whom he compares himself are Robert Rauschenberg and Jasper Johns from the last heroic period of art, of which he was a part. Dogancay, however, has always preferred to reproduce fragments of wall surface in their mutual relations just as he found them, and with minimal adjustment of color or position, rather than to up end them or combine them casually as in the Rauschenberg manner. In large measure his practice has been one of simulation in the spirit of record keeping, carried out with the collector's rather than the scavenger's eye. In many cases, his paintings evoke the decay and destruction of the city, the alienated feeling that urban life is in ruins and out of control, and cannot be integrated again. Pictorial fragments are often detached from their original context and rearranged in new, sometimes inscrutable combinations. His complex and uniformly experimental painterly oeuvre ranges from photographic realism to abstraction, from pop art to material image/montage/collage. In the 1970s and 1980s, he gained fame with his interpretation of urban walls in his signature ribbons series, which consist of clean paper strips and their calligraphy like shadows. These contrast with his collaged billboard works, such as the Cones Series, Doors Series or Alexander's Walls. These brightly intense, curvilinear ribbon forms seem to burst forth from flat, solid colored backgrounds. The graceful ribbonlike shapes take on a three dimensional quality, especially as suggested by the implied shadows. This series later gave rise to alucobond–aluminum composite shadow sculptures and the series known as Aubusson Tapestries.
Тамаринд литографиясы
1969 жылы Метрополитен өнер мұражайының 20 ғасыр өнері бөлімінің басшысы Генри Гелдзалер Доганкайға Лос-Анджелестегі Тамаринд литографиялық шеберханасында оқуға грант алды. Джун Уэйн негіздеген бұл шеберхана он жылдық жоба болды, 1960-1970 жылдар аралығында шамамен жетпіс суретші қатысты – олардың ішінде Эд Руша, Джим Дайн, Йозеф Альберс және Луиза Невелсон болды. Доганкай он алты литография жасады, оның ішінде "Қабырғалар V" деген атаумен он бір түрлі басылымнан тұратын топтамасы бар. Бұл туындылар оның мансабындағы маңызды өзгеріс болды, себебі олар негізінен жазықтықпен диалог құрады. Шеберханада, әсіресе қолданылған техниканың есесінен, ол шикі материалдарынан шабыттанған еркін тәсілінен бас тартып, жұмысын графикалық тұрғыдан ұйымдастыруға мәжбүр болды. Осы қатаңдық оған суреттерде анық жазық аймақтар мен жарқын түстерді жасауға көмектесетін жаңа әсерлерді тудыруға мүмкіндік берді. Доганкай тақырып пен әдіс арасында жаңа үйлесімділікке қол жеткізіп, оның болашақ өнерші ретінде дамуына зор ықпал етті. Жоғары боялған тоналдық және визуалды әсердің каноны оның үшін өзінің туындыларын көрермендермен бөліскім келетін қалалық қайшылықтың мәнін білдіреді.
In 1969, Henry Geldzahler, then head of 20th Century Art Department at the Metropolitan Museum of Art, secured a fellowship for Dogancay at the Tamarind Lithography Workshop in Los Angeles. The workshop, founded by June Wayne, was a ten year project, attended by approximately seventy artists – among them were Ed Ruscha, Jim Dine, Josef Albers and Louise Nevelson – between 1960 and 1970, conceived to promote lithography in the USA. Dogancay created sixteen lithographs, including a suite of eleven impressions titled Walls V. These marked a turning point in his career as they are essentially a dialogue with flatness. At the workshop, in part because of the medium, he was obliged to relinquish his casual approach, inspired by his raw subject matter, in favor of organizing his work graphically. This imposed discipline helped him to create arresting new effects that led to more defined flat areas and brighter colors within the images. Dogancay created a new resolution between subject and method, and was a profound influence on his future evolution as an artist. A canon of high colored tonality and visual impact has remained for him the essence of urban contradiction which he wants to share with viewers of his works.
Доғансай мұражайы
Доғанчай мұражайы Бурхан Доғанчайдың туындыларына толығымен арналған, сондай-ақ оның әкесі Адильдің өнеріне де шамалы көлемде назар аударады. Мұражайда суретшінің студенттік жылдарынан бастап өмірінің соңына дейінгі шығармашылық кезеңдерін көрсететін 100-ге жуық туынды қойылған. 2004 жылы құрылған Стамбулдың Бейоғлу ауданындағы Доғанчай мұражайы Түркияның тұңғыш заманауи өнер мұражайы деп есептеледі. Иерусалимдегі Израиль мұражайы және Санкт-Петербургтегі Мемлекеттік орыс мұражайы.
The Doğançay Museum is exclusively dedicated to the work of Burhan Doğançay, and to a minor extent also to the art of his father, Adil. It provides a retrospective survey of the artist's various creative phases from his student days up to his death, with about 100 works on display. Established in 2004, the Doğançay Museum in Istanbul's Beyoğlu district is being considered to be Turkey's first contemporary art museum. The Israel Museum in Jerusalem and The State Russian Museum in St. Petersburg.