Кіріспе
Мәтін блогында үлкен алғашқы әріп
Жазба немесе басылымда сөздің, тараудың немесе абзацтың басында орналасқан, мәтіннің қалған бөліктерінен үлкен әріп – бастапқы әріп деп аталады. Бұл сөз латын тіліндегі initialis сөзінен шыққан, ол "бастауында тұру" дегенді білдіреді. Бастапқы әріп көбінесе бірнеше жол биіктігінде болады, ал ескі кітаптарда немесе қолжазбаларда "безендірілген" әріптер деп аталады. Кейбір маңызды бастапқы әріптерге, мысалы, "Beatus vir" (1-ші псалмның басындағы "Beatus" немесе "B" әрпі, Vulgate латын нұсқасының басында) жатады. Мұндай нақты әріптер жарықтандырылған қолжазбаларда "инициум" деп те аталды. Қазіргі кезде "initial" сөзі кез келген сөздің немесе есімнің алғашқы әрпін білдіреді, соңғысы әдетте ағылшын тілінде үлкен әріппен жазылады және әдетте есімнің бірінші немесе ортаңғы әрпін көрсетеді.
Тарих
Классикалық дәстүрде бастапқы әріптерді үлкен әріптермен жазу баяу дамыды; сақталған рим мәтіндерінде аралықтар болмағандықтан, сөздерді ажырату тіпті қиын. Кейінгі антик дәуірде (шамамен 4-6 ғасырлар) екеуі де Италияда кеңінен қолданысқа енді, бастапқы әріптер көбінесе сол жақ жиекке (төмендегі екінші мысал сияқты) орналастырылып, мәтіннің қалған бөлігінен бөлініп тұрғандай, одан екі есе үлкен болды. Аралдық қолжазбалардың радикалды жаңалығы – бастапқы әріптерді әлдеқайда үлкен ету, оларды теріскейлемеу, сондай-ақ бастапқы әріптен кейін келетін әріптерді де үлкен ету, бірақ олардың мөлшерін біртіндеп кішірейте түсу (бұл эффект музыкалық термин бойынша «диминуэндо» деп аталады). Соңыннан олар одан да үлкеніп, түрлі түске боялып, мәтіннің қалған бөлігіне тереңірек еніп, тіпті бүкіл бетті жабатын болды. Аралдық инициалдардың, әсіресе үлкендерінің безендірілуі көбінесе абстрактілі және геометриялық немесе жануарлардың суреттерінен құралды. Тарихи инициалдар аралдық өнертабыс болды, бірақ Отондық өнердің, англосаксон өнерінің және әсіресе романдық стильдің дамуымен толыққанды күшіне енді. Осы кезеңнен кейін готикалық өнерде үлкен суреттер көбінесе тікбұрышты шеңберлерге орналастырылды, ал инициал, көбінесе тарихи суреттермен безендірілсе де, қайтадан кішірейе бастады. Баспаның алғашқы кезеңдерінде баспагерлер инициалдарды кейіннен жазатын немесе сурет салатын хатшыға немесе миниатюрашыға қалдыру үшін қажетті орынды бос қалдыратын. Кейінірек инициалдар ағаштан немесе металдан жасалған жеке блоктар арқылы басылды. 2003 жылдан бері W3C веб-беттердегі бастапқы әріптердің көрсетілуін стандарттаған CSS Inline Layout Module Level 3 үшін бастапқы әріп модульдері бойынша жұмыс істеп жатыр.
Бастапқы
Бастапқы әріптер морфологиялық жағынан жіктеледі: рубрикалы әріп (қызыл); эпиграфикалық әріп, ежелгі римдік бас әріптерді еліктейтін; фигуралы бастапқы (әдетте миниатюраларда); тарихи бастапқы, бұл повесть кейіпкерінің көріністеріне кеңістіктік қолдау береді; және т.б. Бастапқы әріп мәтіннің бірінші жолымен бірдей негізгі сызықта, дәл осы жердегідей, бірдей шекте орналасуы мүмкін. Бұл компьютерде, соның ішінде HTML-де, ең оңай типтеу. Мысалы, Lorem ipsum мәтінін қолдана отырып:
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Alternatively, the initial may be in the left margin, with the text indented, as shown here. In word processors and HTML, this may be implemented using a table with two cells, one for the initial and one for the rest of the text. The difference between this and a true drop cap may be seen when the text extends below the initial. For example:
L orem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. With a drop cap, the initial sits within the margins and runs several lines deep into the paragraph, indenting some normal sized text in these lines. This keeps the left and top margins of the paragraph flush. In modern computer browsers, this may be achieved with a combination of HTML and CSS by using the float: left; setting. A CSS only solution alternatively can use the :first letter pseudo element. An example of this format is the following paragraph:
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. In some older manuscripts, the first letter of normal sized text after a drop cap also would be capitalized, as may be seen in the Mainz Psalter above, and in the original 1609 printing of Shakespeare's sonnets. This evoked the handwritten "diminuendo" style of gradually reducing the text size over the course of the first line. This style now is rare, except in newspapers.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Әлтернативті түрде, бастапқы әріп сол жақ шетіне, мәтін осында көрсетілгендей, ілмегімен жазылуы мүмкін. Мәтін өңдеушілерде және HTML-де бұл екі ұяшықты, біреуі бастапқы әріпке, екіншісі қалған мәтінге арналған кесте арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл және нағыз құлдырауының айырмашылығы мәтін бастапқыдан төмен қарай созылған кезде көрінеді. Мысалы:
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Alternatively, the initial may be in the left margin, with the text indented, as shown here. In word processors and HTML, this may be implemented using a table with two cells, one for the initial and one for the rest of the text. The difference between this and a true drop cap may be seen when the text extends below the initial. For example:
L orem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. With a drop cap, the initial sits within the margins and runs several lines deep into the paragraph, indenting some normal sized text in these lines. This keeps the left and top margins of the paragraph flush. In modern computer browsers, this may be achieved with a combination of HTML and CSS by using the float: left; setting. A CSS only solution alternatively can use the :first letter pseudo element. An example of this format is the following paragraph:
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. In some older manuscripts, the first letter of normal sized text after a drop cap also would be capitalized, as may be seen in the Mainz Psalter above, and in the original 1609 printing of Shakespeare's sonnets. This evoked the handwritten "diminuendo" style of gradually reducing the text size over the course of the first line. This style now is rare, except in newspapers.
L orem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Құлдырауы бар әріптің бастапқысы шеттердің ішінде орналасады және абзацтың бірнеше жолын тереңіне қарай созылады, бұл жолдардағы қалыпты өлшемдегі мәтінді ығыстырады. Бұл абзацтың сол және жоғарғы жиектерін тегіс сақтайды. Қазіргі заманғы компьютерлік шолғыштарда бұл HTML және CSS комбинациясымен float: left; параметрін қолдану арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. CSS-тің ғана шешімі ретінде :first-letter псевдо-элементін пайдалануға болады. Осы форматтың мысалы келесі абзац:
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Alternatively, the initial may be in the left margin, with the text indented, as shown here. In word processors and HTML, this may be implemented using a table with two cells, one for the initial and one for the rest of the text. The difference between this and a true drop cap may be seen when the text extends below the initial. For example:
L orem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. With a drop cap, the initial sits within the margins and runs several lines deep into the paragraph, indenting some normal sized text in these lines. This keeps the left and top margins of the paragraph flush. In modern computer browsers, this may be achieved with a combination of HTML and CSS by using the float: left; setting. A CSS only solution alternatively can use the :first letter pseudo element. An example of this format is the following paragraph:
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. In some older manuscripts, the first letter of normal sized text after a drop cap also would be capitalized, as may be seen in the Mainz Psalter above, and in the original 1609 printing of Shakespeare's sonnets. This evoked the handwritten "diminuendo" style of gradually reducing the text size over the course of the first line. This style now is rare, except in newspapers.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Кейбір ескі қолжазбаларда құлдырауы бар әріптен кейін келетін қалыпты өлшемдегі мәтіннің бірінші әрпі де үлкен әріппен жазылуы мүмкін, мысалы, жоғарыда көрсетілген Майнц Псалтырында және Шекспирдің сонеттерінің 1609 жылғы түпнұсқасында көрінеді. Бұл бірінші жол бойында мәтіннің мөлшерін біртіндеп азайтудың қолмен жазылған "diminuendo" стилін еске түсіреді. Бұл стиль қазір газеттерден басқа жерде сирек кездеседі.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Alternatively, the initial may be in the left margin, with the text indented, as shown here. In word processors and HTML, this may be implemented using a table with two cells, one for the initial and one for the rest of the text. The difference between this and a true drop cap may be seen when the text extends below the initial. For example:
L orem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. With a drop cap, the initial sits within the margins and runs several lines deep into the paragraph, indenting some normal sized text in these lines. This keeps the left and top margins of the paragraph flush. In modern computer browsers, this may be achieved with a combination of HTML and CSS by using the float: left; setting. A CSS only solution alternatively can use the :first letter pseudo element. An example of this format is the following paragraph:
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. In some older manuscripts, the first letter of normal sized text after a drop cap also would be capitalized, as may be seen in the Mainz Psalter above, and in the original 1609 printing of Shakespeare's sonnets. This evoked the handwritten "diminuendo" style of gradually reducing the text size over the course of the first line. This style now is rare, except in newspapers.
Тұрғындар тұрып жатқан бастапқы
Адам бейнеленген әріп – абзацтың немесе мәтіннің басқа бөлігінің басындағы үлкен әріп, ішінде адам немесе жануар фигуралары бейнеленген. Ол тарихи әріпке ұқсас (төменде қараңыз); алайда, тарихи әріптегі фигуралар нақты бір көрініс немесе оқиғаны көрсетеді, ал адам бейнеленген әріптегі фигуралар әңгіме айтпайды. Адам бейнеленген әріптердегі фигуралар мәтіннің мазмұнымен байланысты болуы мүмкін, бірақ міндетті емес. Олар тек әсемдеу үшін де болуы мүмкін.