Кіріспе

1940 жылы Уолтер Ланг түсірген фильм.

"Көк Торғай" – Уолтер Ланг режиссерлік жасаған 1940 жылғы американдық фантастикалық фильм. Уолтер Буллоктың сценарийі Морис Метерлинктің 1908 жылғы осы аттас пьесасы негізінде жазылған. Бұл фильм 20th Century Fox компаниясының MGM-нің өткен жылы шыққан "Оз сиқыршысы" фильміне жауап ретінде түсірілді, Technicolor форматында сақталған және мінезі жаман жас қыздың (Ширли Темпл ойнаған) бақытты іздеу туралы айтады. Кассада сәтсіздікке ұшырап, қаржылық шығынға батса да, фильм екі "Оскар" сыйлығына ие болды. Ол VHS және DVD форматтарында қолжетімді.

Сюжет

Оқиға Наполеон соғыстары кезінде Германияда орын алады. Ағаш кесушінің қызы Митиль патша орманында ерекше құсты тауып алады және өзімшілдікпен ауру досы Анжелаға беруден бас тартады. Оның анасы мен әкесі Митильдің мінез-құлқына қатты ренжіді. Сол күні кешке оның әкесі ертеңгісін әскери қызметке баруға шақырылады. Митильге түсінде Берлиун есімді пери келіп, оны ағасы Тилтильмен бірге Бақыттың көк құсын іздеуге жібереді. Оларды серік ету үшін пери олардың иті Тайлоны, мысығы Тайлеттен және фонарьды сиқырлы түрде адамға айналдырады. Балалар көптеген оқиғаларға тап болады: олар өткенге саяхаттайды (есте сақталып, тірілген қайтыс болған әже-шешелерін кездестіреді), зәулім өмірді бастан кешіреді, ормандағы қорқынышты өрттен қашып құтылады (Тайлетттің ағаштарға жалған айтуының нәтижесінде, балаларды саяхаттан тоқтату үшін жасаған қастандық), және болашақты көреді, әлі дүниеге келмеген балалардың елі. Митиль оянып, үйі мен отбасының құндылығын түсінген, мейірімді және жайлы қыз болып өседі. Келесі күні таңертең оның әкесіне соғыс тоқтатылғаны және ол енді соғысуға міндетті емес екені туралы хабар келеді. Митиль, саяхаты барысында іздеген сол көк құс екені анықталған, ерекше құсты Анжелаға сыйлауға шақырылады.

Соңғы кредиттер

Төрт жасар Кэрил Энн Экелунд фильмде туылмаған бала ретінде бейнеленеді. 1939 жылғы Хэллоуинде Экелундтің костюмі жанған қабақтың жалынан тұтанып өртенді. Ол бірнеше күннен кейін күйіктен көз жұмып, фильмдегі костюмімен жерленді. Экелунд шоу-бизнеспен айналысатын отбасынан шыққан; оның үлкен әпкесі актриса Жана Лунд болды. Джин Рейнольдс сомдаған "Оқуға құштар ұл" кейіпкері – әлі дүниеге келмеген Авраам Линкольн, бұл туралы Альфред Ньюменнің өткен жылғы "Жас мырза Линкольн" фильмінен алынған музыкалық тақырыбы көрсетіп тұрады. Аты көрсетілмеген Бастер Фелпс ойнаған "Бала өнертапқыш" кейіпкері – кейіннен дүниеге келген Томас Эдисон.

Өндіріс

Ширли Темплдің бастапқыда «Оз сиқыршысы» фильміне түсірілгендігі туралы миф бар болғанымен, ол тек қысқа ғана уақытқа қарастырылды, себебі ол кассада табысты актер екені дәлелденген. «Оз сиқыршысы» фильмінің продюсері Артур Фрид басты рөлге жас жұлдыз Джуди Гарлендті алғысы келді. Продюсерлер Темплдің ән даусын тыңдағанда, әсерленбеді. Темпл бәрібір қолжетімді болмас еді, өйткені Fox студиясы оны басқа студияларға беруден бас тартты. «Оз сиқыршысы» сәттілікке жеткеннен кейін және Джуди Гарлендтің аты шыққаннан кейін, Fox студиясы Темплдің қатысуымен және 1909 жылғы Морис Метерлинктың «Көк құс» пьесасы негізінде өз фантастикалық фильмін жасауға кірісті. Уолт Дисней бұрын анимациялық бейімдеу жасау үшін осы пьесаның құқықтарын сатып алуға тырысқан. «Оз сиқыршысы» фильміне еліктеп, фильмнің басындағы көріністер қара-ақ түсті (бірақ сепия түсі жоқ), ал титрлер түсті. Бірақ «Оз сиқыршысынан» айырмашылығы, «Көк құс» толық түске ауысқаннан кейін, фильмнің соңына дейін солай болып қалады. Продюсер Даррил Ф. Занук Тайлтиль кейіпкерін (Джонни Рассел ойнады) Темплдің Митиль кейіпкерінен әлдеқайда жас етуге шешім қабылдады, өйткені ол жасына жақын жігіт қызға көшбасшылықты беруге рұқсат беру үшін ақыл-есі кем болуы керек деп ойлады. Занук сонымен қатар түпнұсқадағы Нан, Су, От, Сүт, Шәкер және Түн сияқты кейіпкерлерді де жойды, өйткені ол осы оқиғаның Темплге басымдық беруін қалады. Ол сондай-ақ Бобс Уотсонды Тайлтиль, Джин Локхартты Дэдди Тайл, Джоан Дэвисті Тайлетт, Джесси Ральфты Берлингот ханым, Анита Луизаны Лайт, Зеффи Тилбериді әже, Джордж Барбиерді баба, Энди Девайнды Салқын бастық және Бертон Черчилльді Уақыт рөлінде көруді қалады.

Фильм мен ойын арасындағы айырмашылықтар

Фильм пьесаның негізгі сюжетін ұстанса да, оқиғаны айтарлықтай көркейтіп, пьесаның түпнұсқа диалогтарын қамтымайды. Фильм үшін ғана қара-ақ түстің бастапқы сахналары мен соғысқа қатысты қосымша желі ойлап табылды. Митильдің өзімшілдігі, оның мінезінің басты ерекшелігі – бұл түпнұсқа пьесада жоқ, кинофильм үшін жазылған жекелеген сюжеттік желі. Пьеса балалардың ұйықтап жатқан күйінен басталады, дастархан басылып, ал фильмдегідей отбасының күнделікті өмірі көрсетілмейді.

Қуыршақтар

Ширли Темплдің көк құс қуыршақтары алғаш рет 1940 жылдары фильммен бірге жасалды (Композициялық Ширлилер 1934 жылы өндіріске түсті). Бұл қуыршақтар Митилдің (Ширлидің кейіпкері) киіміндей етіп киіндірілген. Олар көптеген түрлерімен, әртүрлі өлшемдермен, костюмдермен және бет пішіндерімен келуі мүмкін: жас бет (дөңгелек, қызғылт емес) және ересек Ширли беті (көздеріне макияж жасалған, жіңішке бет пішіні). Әр қуыршақтың басында немесе денесінде «Ширли Темпл» деп белгіленген (белгілердің көптеген түрлері бар, бірақ олардың барлығында «Ширли» деп жазылған) және қуыршақ киімінде Ширли Темпл қуыршағының түймесі бар картон қорапта келеді. Түрлері:

13 дюймдік қуыршақ ақ жеңі және алдыңғы жағында көк құстың бейнесі бар ашық көк көйлекпен, ақ түсті баулы аяқ киім және ақ шұлықпен (кейбіреулері уақыт өте ақшыл түске айналған). 16 дюймдік Ширли қуыршағы ақ жоғары бөлігі және көк төменгі бөлігі бар көйлекпен. Бұл юбканың үстіне бір жағында көк құс бейнесі бар ақ алжапқыш кигізілген. Үстінен қызыл белдікпен байланатын корсет киілінген. Сонымен қатар, 13 дюймдік қуыршақтағыдай ақ немесе ақшыл майлы аяқ киім және ақшыл шұлық. 18 дюймдік Ширли қуыршағы 16 дюймдік қуыршаққа ұқсас, бірақ айырмашылығы құстар алжапқыштың екі жағында да орналасқан, корсетте бау жоқ, юбкасы ағартулы және құстар қараңғырақ. 20 дюймдік Ширли қуыршағының киімі 16 дюймдік қуыршаққа ұқсас, сонымен қатар шашында көк лента бар. Бұл ең көп таралған түрлері. Қуыршақ киімдері көбінесе артық матадан және үй шаруасындағы әйелдердің тігісінен жасалғандықтан (Идеал ойыншықтар компаниясы қуыршақтарға жоғары сұранысты қанағаттандыра алмағандықтан, олар өндірісті аяқтау үшін үйден жұмыс істейтін әйелдерге көмекке шақырды), олар осы «фабрика емес» ортада туындаған көптеген шағын өзгерістерге ие. Ширлидің киімдерінің көптегендерінің ішкі жағында оның аты жазылған таңба болады, бұл оның түпнұсқа екенін растайды. Дэнбери Минт Ширли Темпл қуыршағына арналған көк құс киімін де жасады. Оған қою көк түсті корсет және ақ жоғары бөлігі бар көйлек, ал юбкасы қою көк түсті, қызыл және жіңішке ақ жолақтармен араластырылған. Сонымен қатар, мокасин тәрізді қоңыр аяқ киімдер де қосылды.

Ширли Темпл көк құс мүсіндері

Ширли Темпл ойыншықтарын өндіруге арналған жалғыз ресми компания лицензиясы тоқтатылғаннан кейін "Идеал" таратылды, бірақ көп ұзамай "Денбери Монетасы" оның орнын басты. Олар Ширлиге қатысты көптеген заттар жасады. Солардың бірі – "Ширли Көк Құс" шайырдан жасалған мүсіншелер. Қараша айының мүсіні – ай сайынғы жинақтың бір бөлігі ретінде, көк көйлек киген, шашына көк лента тағылған Ширлинің бейнесі. Ол білегінде көк құсты ұстап, бетіне жақын келтіріп, күлімсіреп тұр. Мүсінше "Қараша" деп белгіленген тұғырдың үстінде орналасқан. Олардың "Күміс экраннан жинақ" коллекциясынан алынған мүсіншеде Ширли шөп пен гүлдер арасында тұрып, көк құсты бір саусағымен жоғары көтеріп, қызығушылықпен қарап тұрған күйі бейнеленген.

Ширли Темпл VHS және DVD

Картон қаптамада да, пластикалық қатты қабықта да "Көк құс" фильмінің VHS нұсқасы шықты. Оның алдыңғы бетінде Ширлидің саусағында көк құс отырғанда, сол жаққа қарайтын жақыннан түсірілген суреті бар. Қабырғасында "17" саны жазылған, сондай-ақ Ширлидің кішкентай себетте көк құсын ұстап тұрған толық бой суреті бейнеленген. DVD нұсқасы тек бір ғана, ол қызғылт түсті қаптама (DVD коллекциясынан 13-нөмір), оның бетінде Ширлидің саусағында көк құс ұстап, күлімдеп тұрған суреті бар. Данбери монетасы шығарған Ширли Темплдің "Көк құс" әшекейлері. 2012 жылдан бастап фильмнен алынған Ширлидің профильдік суреті және жоғары жағында "Ширли Темпл" деген жұлдыз бар.