Екінші дүниежүзілік соғысындағы Бірма кампаниясының соңғы шайқастары

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстағы Бирма жорығының соңындағы қақтығыстар Үндістан Азад Хинд (Индия Ұлттық Армиясы)
| командир1 = Уильям Слим
| командир2 = Хейтаро Кимура
| күші1 =
| күші2 =
| қазалар1 = 2,307 өлген, 15,888 жараланған және хабарсыз жоғалғандар
| қазалар2 = 6,513 өлген, 6,299 жараланған және хабарсыз жоғалғандар

Engagements near the end of the Burma Campaign during WWII

🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 India Azad Hind
(Indian National Army)
| commander1 = William Slim
| commander2 = Heitarō Kimura
| strength1 =
| strength2 =
| casualties1 = 2,307 killed15,888 wounded and missing
| casualties2 = 6,513 killed6,299 wounded and missing

Lieutenant General Shinichi Tanaka was appointed to be Kimura's Chief of Staff, with day to day responsibility for operations. He had formerly commanded the 18th Infantry Division in Northern Burma, and had a reputation for inflexible determination. (In a reversal of roles in the aftermath of the Imphal disaster, the former Chief of Staff of the Burma Area Army, Lieutenant General Eitaro Naka, was transferred to command the 18th Division.) Japanese losses in Burma and India in 1944 had been catastrophic. They were made up with drafts of conscripts, many of whom were not of the best physical categories. Kimura's staff decreed that their divisions in Burma should have a strength of 10,000 (compared with their paper establishment of nearer 25,000), but most divisions mustered barely half this reduced strength. Furthermore, they lacked anti tank weapons. To face massed Allied armour, they would be forced to deploy their field artillery in the front line, which would affect their ability to give concentrated fire support to the infantry. Expedients such as lunge mines (an explosive charge on the end of a long pole), or suicide attacks by men wearing explosive charges, were not effective if the enemy tanks were closely supported by infantry. Other losses handicapped the Japanese. Their 5th Air Division, deployed in Burma, had been reduced to only a few dozen aircraft to face 1,200 Allied aircraft. Their 14th Tank Regiment possessed only 20 tanks. Kimura accepted that his forces stood little chance against the numerically and materially superior Allies in open terrain. He therefore intended that while the Twenty Eighth Army defended the coastal Arakan Province, relying on the difficult terrain to slow the Allied advances, and the Thirty Third Army continued to fight rearguard actions against the American and Chinese forces which were trying to open a land route from India to China, the Fifteenth Army would withdraw behind the Irrawaddy River. He hoped that the Allies would be overstretched trying to overcome this obstacle, perhaps to the point where the Japanese might even attempt a counteroffensive.

Генерал-лейтенант Шиничи Танака Кимураның штаб бастығы болып тағайындалды және операцияларға күнделікті жауапкершілікті иеленді. Ол бұрын Солтүстік Бирмадағы 18-ші жаяу әскер дивизиясына қолбасшылық еткен және өте талапкерлігімен белгілі болған. (Имфалдағы жеңілістен кейін жағдай өзгергенде, Бирма аймақтық армиясының бұрынғы штаб бастығы генерал-лейтенант Эитаро Нака 18-ші дивизияны басқаруға ауыстырылды.) 1944 жылы Бирма мен Үндістандағы жапондық әскерлердің жоғалғандары өте ауыр болды. Олардың орны жаңадан шақырылған сарбаздармен толтырылды, олардың көпшілігінің дене күші нашар болды. Кимура штабы Бирмадағы дивизияларының құрамында 10 000 адам болуын қалады (қағаздағы көрсеткіш 25 000-ға жуық болса да), бірақ көптеген дивизиялар осы кемітілген сандардың жартысына да жетпеді. Сонымен қатар, олардың танкке қарсы қарулары болмады. Одақтас әскерлерінің көптеген танктеріне қарсы тұру үшін олар өздерінің артиллериялық бөлімдерін алдыңғы қатарға орналастыруға мәжбүр болады, бұл жаяу әскерге тиімді қолдау көрсету мүмкіндіктерін шектеуі мүмкін. Жаудың танктері жаяу әскерімен жақыннан қолдаса, ұзын мойынтты миналар (ұзын таяқшаның ұшына орнатылған жарылғыш құрылғы) немесе жарылғыш заттармен қаруланған адамдардың қаһармандық шабуылдары тиімсіз болар еді. Жапондықтар басқа да жоғалтуларға ұшырады. Бирмада орналасқан олардың 5-ші әуе дивизиясы 1200 одақтас ұшағына қарсы тұру үшін бірнеше ондаған ғана ұшаққа дейін азайтылды. Олардың 14-ші танк полкі тек 20 танкқа ие болды. Кимура өз күштерінің ашық жерде одақтастармен салыстырғанда аз мүмкіндіктерге ие екенін мойындады. Сондықтан ол 28-ші армияның Аракан провинциясының жағалауын қорғап, одақтастардың ілгерілеуін қиын жерлерге сүйеніп баяулатуды, ал 33-ші армия Үндістаннан Қытайға құрлық жолын ашуға тырысқан американдық және қытайлық күштерге қарсы артқы саптық шайқастарды жалғастыратын болса, 15-ші армия Иравадди өзенінің артына шегінеді деп жоспарлады. Ол одақтастардың бұл кедергіні жеңуге тырысып, күштерін шамадан тыс жұмсауына үміттенді, мүмкін жапондықтар тіпті қарсы шабуылға өтуі мүмкін.

Достасқандардың жағдайы

Достасқан Оңтүстік-Шығыс Азия командованиесі 1944 жылдың маусым айында (Имфал шайқасы әлі де жүріп жатқан кезде, оның нәтижесі анық болғанымен) Бирманы қайта басып алу жоспарларын жасауды бастады. Үш негізгі нұсқа ұсынылды. Бірі – тек Солтүстік Бирманы қайта басып алу, Ледо жолын аяқтау, осылайша Үндістан мен Қытайды құрлықпен байланыстыру. Бұл ұсыныстан бас тартты, себебі ол қолда бар күштердің аз бөлігін ғана пайдалана алады және ескірген стратегиялық мақсатты ғана қанағаттандырады. Екінші нұсқа – Рангунды, астана мен негізгі теңіз портын, теңізден шабуылдау. Бұл да тиімді емес еді, өйткені ол Еуропадағы соғыс аяқталғанға дейін қол жетімді болмайтын десанттық кемелер мен басқа да ресурстарды қажет етеді. Сәйкесінше, қабылданған жоспар бойынша, британдық 14-армия генерал-лейтенант Уильям Слимнің басшылығымен Бирманы солтүстіктен қайта басып алу үшін Орталық Бирмаға шабуыл жасау көзделді. Бастапқыда «Капитал» операциясы деп аталған, Орталық Бирмадағы Мандалайды басып алу мақсатымен жасалған операция, Рангунға қарай соңынан қууды қамтитын «Көбейтiлген Капитал» операциясы деп қайта аталды. 14-армияның шабуылын қолдау үшін Үндістанның XV корпусы Араканның жағалау провинциясына ілгеріледі. Корпусқа сондай-ақ теңіз арқылы қамтамасыз етілетін және Слимнің әскерлерін қамтамасыз ету үшін қолданылатын жағалаудағы және жағалауға жақын аралдардағы әуежайларды салу немесе жабдықтау тапсырылды. Американдықтар басқарған Солтүстік ұрыс аймағы командованиесі, негізінен қытай әскерлерінен тұратын, Қытайдың оңтүстік-батысындағы Юньнань провинциясынан шабуыл жасаған қытай армияларымен байланысу үшін алға жылжуын жалғастырады, осылайша Қытай мен Үндістанды байланыстыратын Ледо жолын аяқтайды. XV корпус пен NCAC жапондық күштерді Орталық Бирмадағы шешуші майданнан мүмкіндігінше аудармақ болды. 14-армияның басты мәселесі – логистикалық қиындықтар. Алға жылжыған әскерлерді қамтамасыз ету үшін Еуропаға қарағанда әлдеқайда ұзақ қашықтықты қамтитын қиын жолдар қажет болды. Жергілікті жерде жасалған өзен көлігі және жолдарды уақытша жабу (битум мен дизель майымен сіңірілген дөрекі гессиандық матадан жасалған) сияқты шаралар қолданылса да, көлік ұшақтары алдыңғы бөлімдерді жабдықтау үшін маңызды рөл атқаратын еді. 1944 жылдың 16 желтоқсанында 75 американдық көлік ұшағы жапондық «Ичи Го» операциясы американдық әуежайларына қауіп төндірген кезде кенеттен Қытайға ауыстырылып, қиын жағдай туды. Қытайға жіберілгендерді ауыстыру үшін Жерорта теңізінен ұшақтар асығыс жөнелтілсе де, 14-армияны американдық көлік ұшақтарының қолдауынан айыру қаупі Слим үшін алдағы шайқастар кезінде үнемі алаңдаушылық тудырды. 14-армияға 221-топ RAF қолдау көрсетті, олар B-25 Mitchell бомбалаушыларын, Hawker Hurricane және P-47 Thunderbolt истребительдерін, сондай-ақ ұзақ қашықтықтағы Bristol Beaufighter истребитель-бомбардировщиктерін пайдаланды. Олар сондай-ақ Алыс Шығыс стратегиялық әуе күшінің B-24 Liberator ауыр бомбалаушыларын да шақыра алады. Әуе қолдауының ең маңызды аспектісі, британдық және американдық көлік ұшақтарының эскадрильяларын, әсіресе кең таралған C-47 ұшақтарын қамтитын жауынгерлік жүк тобы болды. 14-армияға ұрыс-керіс ең қарқынды кезінде күн сайын 7000-ге жуық көлік ұшағымен ұшу қажет болды. Соғыстың осы кезеңінде британдық жаяу әскерін күшейтуге мүмкіндік шектеулі болды. Ұшаққа қарсы артиллериялықтарды жаяу әскерге ауыстыру сияқты шараларға қарамастан, 14-армияның британдық құралымдарының және оның үнді құралымдарындағы британдық бөлімшелерінің саны азайып, үнді және гурк бөлімшелері одан кейінгі шайқастардың ауыр жүгін көтеруге көшті.

The Allied South East Asia Command had begun making plans to reconquer Burma as early as June 1944 (while the Battle of Imphal was still being fought, although its outcome was clear). Three main options were proposed. One was to reoccupy Northern Burma only, to allow the Ledo Road to be completed, thus linking India and China by land. This was rejected, as it could use only a fraction of the available forces and fulfilled only an out of date strategic aim. A second option was to capture Rangoon, the capital and main seaport, by a seaborne invasion. This was also impractical, as it would require landing craft and other resources which would not be available until the end of the War in Europe. By default, the plan adopted was for an offensive into Central Burma by the British Fourteenth Army under Lieutenant General William Slim, to reconquer Burma from the north. The operation, originally codenamed Operation Capital, which was intended to capture Mandalay in Central Burma, was renamed Operation Extended Capital to encompass a subsequent pursuit to Rangoon. In support of Fourteenth Army's offensive, the Indian XV Corps would advance in the coastal province of Arakan. The corps was also ordered to seize or construct airfields on the coast and on islands just offshore, which could be supplied by sea and which would be used as bases from which aircraft would supply Slim's troops. The American led Northern Combat Area Command, consisting mainly of Chinese troops, would continue its advance to link up with Chinese armies attacking from Yunnan province in south west China and thus complete the Ledo Road linking China and India. It was hoped that XV Corps and the NCAC would distract as many Japanese forces as possible from the decisive front in Central Burma. The chief problems which Fourteenth Army would face were logistical. The advancing troops would need to be supplied over crude roads stretching for far greater distances than were ever encountered in Europe. Although expedients such as locally constructed river transport and temporary all weather coverings for roads (made from coarse hessian sacking material impregnated with bitumen and diesel oil) were to be used, transport aircraft were to be vital for supplying the forward units. Disaster threatened as early as 16 December 1944, when 75 American transport aircraft were abruptly transferred to China, where the Japanese Operation Ichi Go was threatening American airfields. Although aircraft were hastily transferred from the Mediterranean theatre to replace those despatched to China, continuing threats to deprive Fourteenth Army of the support of American transport aircraft were to be a constant concern for Slim during the forthcoming battles. The Fourteenth Army was supported by 221 Group RAF, which operated B 25 Mitchell bombers, Hawker Hurricane and P 47 Thunderbolt fighters and long range Bristol Beaufighter fighter bombers. They could also call upon the B 24 Liberator heavy bombers of the Far Eastern Strategic Air Force. The most important aspect of air support was probably the Combat Cargo Task Force, which included both British and American squadrons of transport aircraft, in particular the ubiquitous C47. Fourteenth Army required 7,000 sorties by transport aircraft every day during the maximum intensity of the fighting. At this stage of the war, few British infantry reinforcements were available. In spite of expedients such as drafting anti aircraft gunners into infantry units, the strength of Fourteenth Army's British formations and of the British units in its Indian formations was dropping, and Indian and Gurkha units were increasingly to bear the brunt of the actions which followed.

Ақпараттық қызмет

Келесі науқанда одақтастар да, жапондықтар да жау туралы барлаудың жетіспеушілігінен зардап шегуге және қарсыластарының ниеті туралы қателікті болжамдар жасауға мәжбүр болды. Одақтастардың әуеде басымдығы күмәнсіз болды. Әуедегі барлау нәтижелерімен қатар, олар V Force және Z Force барлау бөлімшелерінен, сондай-ақ қарсылық байланыс ұйымы Force 136-дан жау тылынан алынған хабарларды да алды. Дегенмен, олар Еуропадағы командирлерге Ultra радиокесу арқылы қолжетімді болған толыққанды ақпаратқа ие болмады. Жапондық радио байланысының қауіпсіздігі жоғары болды; "Ультра" операциясы ірі көлемде шифрлай алған "Энигма" машинасы сияқты шифрлау машиналарын пайдаланған орнына, олар "кодты кітаптарды және одан кейін шифрланған мәтінді жасыру үшін өте күрделі шифрлау әдістерін" қолданды. Жапондық құрама штабтары неміс (немесе одақтас) әріптестеріне қарағанда әлдеқайда аз ашық радиохабарламалар жіберді. Одақтастар жапондардың сигнал беру және штабтық ұйымдары іріктеп құлаған кезде ғана маңызды сигналдар туралы ақпарат алды. Сонымен қатар, майдандағы одақтас әскерлерінде ұсталған хаттар мен құжаттарды аударуға жеткілікті жапон тіл білушілер болмады. Алайда, бұл агенттер жылдам механикалық шайқаста тактикалық тұрғыдан пайдалы болу үшін ақпаратты жеткілікті жылдамдықпен алуға және жеткізуге үлкермеді.

Ашылу қозғалыстары

1944 жылдың соңында муссондық маусым аяқталған кезде 14-армия Чиндуин өзенінің арғы жағына екі көпір бастығын орнатты, бұл үшін жиналмалы Бейли көпірлері қолданылды. Жапондықтардың бұрынғы әрекеттерін ескере отырып, Слим жапондықтардың Чиндуин мен Иравади өзендері арасындағы Шюбо жазығында, мүмкіндігінше алға қарай шайқасатынын болжады. 29 қарашада Үндістанның 19-шы дивизиясы британдық IV корпустың шабуылын Ситтаунг пен Мавлайк қалаларындағы солтүстік көпірден бастады, ал 4 желтоқсанда Үндістанның XXXIII корпусы қол астындағы 20-шы дивизия Калева қаласындағы оңтүстік көпірден шабуыл жасады. Екі дивизия да аз қарсылықпен тез ілгері жылды. Әсіресе генерал-майор "Пит" Риз басқаратын 19-шы дивизия бес күннен кейін ғана Ситтаунгтан шығысқа қарай 129 км жердегі Индаудың маңызды теміржол орталығына жетті. Слим осы кезде жапондықтар Иравадидің алдында шайқасады деген бұрынғы болжамының дұрыс еместігін түсінді. IV корпустың бір ғана дивизиясы осы уақытқа дейін қолданылғандықтан, ол бастапқы жоспарына маңызды өзгерістер енгізе алды. 19-шы дивизия Шюбо жазығын тазартуды және Мандалайға қарай шабуылды жалғастыруға тиіс XXXIII корпусына берілді. 14-ші армияның резервтік дивизияларымен күшейтілген IV корпустың қалған бөлігі армияның сол жақ қанатынан оң жаққа ауыстырылды. Оның міндеті – Чиндвин өзенінің батысындағы Гангтау аңғарынан төмен қарай жылжу, Пакокку маңындағы Иравади өзенінен өтіп, жылдам броньды шабуылмен Мейктиланың маңызды логистикалық және байланыс орталығын басып алу болды. Мейктиланы басып алу арқылы Мандалайға қарай бара жатқан барлық жабдықтауды тоқтатып, осы шайқастың аяқталуын және бүкіл Бирманы қайтарып алуды жеделдетуге болады еді. IV корпустың әлі де Мандалайға қарай жылғанын жапондықтарға сендіру үшін Ситтаунгқа жақын жерде жалған корпус штабы құрылды. 19-шы дивизияға барлық радиохабарлама осы қондырғы арқылы жіберілді. Жапондықтар өздерінің негізгі дивизияларын Иравади арқылы кері шегінуге мүмкіндік беру үшін Шюбо жазығындағы бірнеше қалаларда артқы жасақтарды қалдырды. Қаңтар айында Үндістанның 19-шы дивизиясы мен британдық 2-ші дивизия Шюбоны тазартысты, ал Үндістанның 20-шы дивизиясы Чиндуиннің шығыс жағалауындағы ірі өзен порты Моньяны алу үшін қиын шайқас жүргізді. Жапондықтардың артқы жасақтарының көп бөлігі жойылды. Жапондықтар Мандалай маңындағы Иравади өзенінің солтүстігіндегі Сагаинг төбелерінде де бекініп қалды. Осы уақытта IV корпус Гангтау аңғарына қарай жылдамдады. IV корпустың ауыр бөлімшелерінің болуын мүмкіндігінше жасыру үшін, Иравадиден өтуге дайындалып жатқан 7-ші Үндістан жаяу әскер дивизиясының ілгерілеуі Шығыс Африканың 28-ші жаяу әскер бригадасы және Лұшай бригадасымен қамтамасыз етілді. Бұл екі жеңіл қаруланған құрама Паук қаласында жапондықтардың қарсылығына тап болғанда, одақтас авиациясы қорғанысты әлсірету үшін қаланы ауыр бомбалауға кірісті. IV корпус қолданған жолдың бірнеше жерінде ауыр техниканың өтуіне мүмкіндік беру үшін жаңарту қажет болды. Бір кезде көліктер тізімі Пауктан солтүстікке қарай 563 км қашықтықтағы Кохимаға дейін созылды.

As the monsoon season ended in late 1944, the Fourteenth Army had established two bridgeheads across the Chindwin River, using prefabricated Bailey bridges. Based on past Japanese actions, Slim assumed that the Japanese would fight in the Shwebo Plain, as far forward as possible between the Chindwin and Irrawaddy Rivers. On 29 November, Indian 19th Division launched British IV Corps' attack from the northern bridgeheads at Sittaung and Mawlaik, and on 4 December, Indian 20th Division under Indian XXXIII Corps attacked out of the southern bridgehead at Kalewa. Both divisions made rapid progress, with little opposition. The 19th Division in particular, under Major General "Pete" Rees was approaching the vital rail centre of Indaw, 80 mile (129 km) east of Sittaung, after only five days. Slim realised at this point that his earlier assumption that the Japanese would fight forward of the Irrawaddy was incorrect. As only one of IV Corps' divisions had so far been committed, he was able to make major changes to his original plan. The 19th Division was transferred to XXXIII Corps, which was to continue to clear the Shwebo plain and attack towards Mandalay. The remainder of IV Corps, strengthened by Fourteenth Army's reserve divisions, was switched from the army's left flank to its right. Its task was now to advance down the Gangaw Valley west of the Chindwin, cross the Irrawaddy near Pakokku and seize the vital logistic and communication centre of Meiktila by a rapid armoured thrust. By seizing Meiktila he would strangle all supplies going north towards Mandalay and hasten the end of that battle and consequently the recapture of the whole of Burma. To persuade the Japanese that IV Corps was still advancing on Mandalay, a dummy corps HQ was set up near Sittaung. All radio traffic to 19th Division was relayed through this installation. To allow the main body of their divisions to retreat across the Irrawaddy, the Japanese had left rearguards in several towns in the Shwebo Plain. During January, the Indian 19th Division and British 2nd Division cleared Shwebo, while the Indian 20th Division had a hard battle to take Monywa, a major river port on the east bank of the Chindwin. The Japanese rearguards were largely destroyed. The Japanese also retained a foothold in the Sagaing hills, north of the Irrawaddy near Mandalay. Meanwhile, IV Corps began its advance down the Gangaw Valley. To conceal the presence of heavy units of IV Corps as long as possible, the advance of 7th Indian Infantry Division, which was intended to launch the assault across the Irrawaddy, was screened by the East African 28 Infantry Brigade and the improvised Lushai Brigade. Where these two lightly equipped formations met Japanese resistance at Pauk, the town was heavily bombed by Allied aircraft to soften up the defenders. The route used by IV Corps required upgrading in several places to allow heavy equipment to pass. At one point, the trail of vehicles stretched from Pauk to Kohima, 350 mile (563 km) to the north by road.

Иравади өзенінен өту

19-шы үндістандық дивизия 1945 жылғы 14 қаңтарда Табейккинде Ирравадди өзенінің тар жерлерінен өтіп, келесі күні Кяукмянгтан 20 миль (32 км) оңтүстікке (және Мандалайдан 40 миль (64 км) солтүстікке) ілгері жылды. Олар бірнеше апта бойы күшейтілген жапондық 15-ші дивизияның көпірбасқа қарсы шабуылдау әрекеттеріне қарсы қаһарлы шайқас жүргізді. Өзеннің кең болатын төменгі ағысында көбірек дайындық қажет болатын. Шабуыл қайықтары, паромдар және басқа да жабдықтар 14-ші армияда жеткіліксіз болды, сонымен қатар, осы жабдықтардың көп бөлігі тозығы жеткен, олар басқа театрларда қолданылған еді. Слим өзінің соңғы мақсатын жасыру үшін 13 ақпанда XXXIII корпустың 20-шы дивизиясы мен IV корпустың 7-ші дивизиясының бірдей уақытта өтуін жоспарлады. XXXIII корпусының бағытында 20-шы дивизия Мандалайдан батысқа қарай 32 км жерде өтті. Олар сәтті кішкентай көпірбастар құрды, бірақ жапондық 31-ші дивизия оларды екі аптаға жуық түнде қарсы шабуылдады. Айналып ұшатын бомбалаушы-истребительдер бірнеше жапондық танктері мен артиллериялық қаруларын жойды. Ақырында 20-шы дивизия өзінің бекіністерін кеңейтіп, берік көпірбас құрды. IV корпусының секторында Слимнің жалпы жоспары үшін 7-ші дивизияның Пакокку ауданын басып алып, тез арада мықты көпірбас құруы маңызды болды. Бұл аймақты жапондық 72-ші аралас бригадасы және Шах Наваз Хан басқаратын Үндістан Ұлттық Армиясының 2-ші дивизиясы қорғады. Жапондық 33-ші дивизияның 214-ші полкі Пакоккуде көпірбасқа ие болды. Үндістанның 7-ші дивизиясының (шабуыл қайықтарын жөндеу үшін 24 сағатқа кешіктірілді) өтуі кең фронт бойынша жүзеге асты. 28-ші Шығыс Африка бригадасы Янангьяунға қарай жасаған финттік шабуылымен жапондық 72-ші бригадасының назарын аударды, ал екінші бригада Пакоккуға шабуыл жасады. Алайда, Ньяунгудағы негізгі шабуыл да, Пагандағы (бұрынғы астана және көптеген буддалық ғибадатханалар орналасқан) қосымша өткел де бастапқыда сәтсіз аяқталды. Паган мен Ньяунгуды ИНА-ның 4-ші партизандық полкінің екі батальоны қорғады, біреуі резервте болды. Ньяунгуда 2/Оңтүстік Ланкашир полкі үлкен шығынға ұшырады, өйткені олардың шабуыл қайықтары өзенді басып өткен пулемет атысынан зардап шегіп, бұзылды. Ақырында, 116-шы полктің танктерінің қолдауымен өзен арқылы атылған артиллериялық оқтар ИНА-ның пулемет позицияларын басып, 4/15-ші Пенджаб полкіне Оңтүстік Ланкаширдің компаниясын нығайтуға мүмкіндік берді. Келесі күні қалған қорғаушылар туннельдер желісіне тығылып қалды. Паганда 1/11-ші Сикх полкінің өтуі ИНА-ның 9-шы батальонынан келген пулемет атысынан тәртіпсіздікке ұшырады, бірақ Паганнан ақ ту көтерілген қайық көрінді. Қорғаушылар капитуляциялануға ниеттенді, ал сикхтер Паганды қарсылықсыз басып алды. Слим өзінің естеліктерінде бұл әрекетті "Екінші дүниежүзілік соғыстың кез келген театрында жасалған ең ұзақ қарсылықпен жүзеге асырылған өзеннен өту" деп атап өтті. Одақтас әскерлерге беймәлім болғандай, Паган жапондық 15-ші және 28-ші армияларының арасындағы шекара болды. Бұл жапондықтардың өткелге деген реакциясын кешіктірді. 17 ақпаннан бастап 255-ші үнді танк бригадасы мен 17-ші дивизияның моторизацияланған жаяу әскер бригадалары 7-ші дивизияның көпірбасына өтуді бастады. Жапондықтардың назарын осы аймақтан бұру үшін британдық 2-ші дивизия 23 ақпанда Мандалайдан батысқа қарай 16 км жердегі Ирравадди өзенінен өтті. Бұл өткел де судың ағып кетуі мен қозғалтқыштардың ақауларына байланысты апатқа ұшырау қаупі бар еді, бірақ бір бригада сәтті өтіп, қалған бригадалар оның көпірбасына өтті.

The 19th Indian Division had slipped units across narrow stretches of the Irrawaddy at Thabeikkyin on 14 January 1945 and Kyaukmyaung 20 mile (32 km) south (and 40 mile (64 km) north of Mandalay) the next day. They faced a stiff fight for some weeks against attempts by the reinforced Japanese 15th Division to counter attack their bridgeheads. The crossings downstream, where the river was much wider, would require more preparation. The assault boats, ferries and other equipment for the task were in short supply in Fourteenth Army, and much of this equipment was worn out, having already seen service in other theatres. Slim planned for 20th Division of XXXIII Corps and 7th Division of IV Corps to cross simultaneously on 13 February, so as to further mask his ultimate intentions. On XXXIII Corps' front, 20th Division crossed 20 mile (32 km) west of Mandalay. It successfully established small bridgeheads, but these were counter attacked nightly for almost two weeks by the Japanese 31st Division. Orbiting patrols of fighter bombers knocked out several Japanese tanks and guns. Eventually 20th Division expanded its footholds into a single firmly held bridgehead. In IV Corps's sector, it was vital for Slim's overall plan for 7th Division to seize the area around Pakokku and establish a firm bridgehead quickly. The area was defended by the Japanese 72nd Mixed Brigade and units of the 2nd Division of the Indian National Army, under Shah Nawaz Khan. The 214th Regiment of the Japanese 33rd Division held a bridgehead at Pakokku. The crossing by Indian 7th Division (which was delayed for 24 hours to repair the assault boats), was made on a wide front. The 28th East African Brigade made a feint towards Yenangyaung to distract the Japanese 72nd Brigade while another brigade attacked Pakokku. However, both the main attack at Nyaungu and a secondary crossing at Pagan (the former capital, and the site of many Buddhist temples) were initially disastrous. Pagan and Nyaungu were defended by two battalions of the INA's 4th Guerrilla Regiment, with one held in reserve. At Nyaungu, 2/South Lancashire Regiment suffered heavy losses as their assault boats broke down under machine gun fire which swept the river. Eventually, support from tanks of the 116 Regiment Royal Armoured Corps firing across the river and massed artillery suppressed the INA machine gun positions and allowed 4/15th Punjab Regiment to reinforce a company of the South Lancashire who had established a precarious foothold. The next day, the remaining defenders were sealed into a network of tunnels. At Pagan, 1/11th Sikh Regiment's crossing fell into disorder under machine gun fire from the INA's 9th battalion, but a boat carrying a white flag was seen leaving Pagan. The defenders wished to surrender, and the Sikhs occupied Pagan without resistance. Slim noted in his memoirs that this action was "the longest opposed river crossing attempted in any theatre of the Second World War." Unknown to the Allies, Pagan was the boundary between the Japanese Fifteenth and Twenty Eighth Armies. This delayed the Japanese reaction to the crossing. Starting on 17 February, 255th Indian Tank Brigade and the motorised infantry brigades of 17th Division began crossing into 7th Division's bridgehead. To further distract Japanese attention from this area, the British 2nd Division began crossing the Irrawaddy only 10 mile (16 km) west of Mandalay on 23 February. This crossing also threatened to be a disaster due to leaky boats and faulty engines, but one brigade crossed successfully and the other brigades crossed into its bridgehead.

Мейктиланың басып алынуы

Генерал-майор Дэвид Теннант Коуэннің басқаруындағы 17-дивизия 20 ақпанда Ньяунгу көпірінен жорыққа шығып, 24 ақпанда Меиктилаға дейін Таунгтаға жетті. Дивизия 48-ші және 63-ші Үндістан жаяу әскер бригадаларынан тұрды, екеуі де толықтай моторизацияланған, ал 7-ші дивизияда бір полкі қалған 255-ші Үндістан танк бригадасы бағынышта болды. Сонымен қатар, 24 ақпанда Меиктилада жапондық жоғары деңгейдегі штаб отырысы өтті, онда Ираваддидің солтүстігінде қарсы шабуыл мүмкіндігі талқыланды. Жапондықтар одақтастардың шабуылынан күтпегендік танытты. Попа тауындағы ашулы офицер Меиктилаға қарай 2000 көлік қозғалысын хабарлады. Он бесінші армия немесе Бирма аймақтық армиясы штабы мұны қателік деп есептеп, шабуылды қарапайым шабуыл деп ойлап, бір нөлді жойды. Бирма аймақтық армиясы бұрынғы әуе барлау есебін де елемеді, онда Гангтау аңғарымен төмен қарай үлкен көлік колоннасы қозғалып жатқандығы айтылған. 26 ақпанда жапондықтар қауіптің нақты көлемін біліп, Меиктиланы қорғануға дайындауға кірісті. Қала солтүстік және оңтүстік жақтағы көлдер арасында орналасқан, бұл шабуылдаушылардың майданын шектеді. Қорғаушылардың саны шамамен 4000 болды, олардың көп бөлігі 49-шы дивизияның 168-ші жапон полкінен, сондай-ақ зениттік және байланыс әскерлерінен құралды. Олар бекініске түсуге тырысқанда, Үндістанның 17-дивизиясы Табутконнан солтүстік-батысқа қарай 20 миль (32 км) жердегі әуежайды басып алды. Әуеден тасымалданатын 99-бригада басып алынған әуежайға жеткізілді, ал броньды бригадаға парашюттан отын жіберілді. Үш күннен кейін, 28 ақпанда 17-дивизия Меиктилаға барлық жағынан шабуыл жасады, оған көптеген артиллерия мен әуе шабуылдары қолдау көрсетті. 63-ші Үндістан бригадасы жаяу жүріп, қаланың оңтүстік-батысындағы жолды бөгеп, жапондық күштердің гарнизонға жетуіне кедергі келтірді, ал бригаданың негізгі бөлігі батыстан шабуыл жасады. 48-ші Үндістан бригадасы Табутконнан негізгі жолмен солтүстіктен шабуыл жасады, бірақ қала шетіндегі монастырь маңындағы мықты бекініс салдарынан кешікті. 255-ші броньды бригада екі жаяу әскер батальоны және 25 фунттық өздігімен жүретін зениттік артиллерия батареясымен бірге тағы бір жолды солтүстік-шығысқа жабыстырып, қаланың шығысындағы әуежайларды басып алу және қалаға оңтүстік-шығыстан шабуыл жасау үшін кең айналым жасады. Дивизияның артиллериясының көп бөлігі (қаланың солтүстік-батысындағы портта, 99-бригаданың бөлімшелерімен қорғалған) және әуе шабуылдары 255-ші бригаданың шабуылын қолдауға бағытталды. Жапондықтар танкіге қарсы қорғаныс жасауға тырысқанда, жау танкісі траншеяның үстінен көтерілгенде, детонаторды іске қосуға бұйрықпен, ұшақ бомбаларын ұстап, траншеяларда тығырылып отырды. Олардың көпшілігі 255-ші бригада офицері мен үндістандық сарбаздар тарапынан атылып тасталды.

The Indian 17th Division, under Major General David Tennant Cowan, sallied from the Nyaungu bridgehead on 20 February and reached Taungtha, halfway to Meiktila, by 24 February. The division consisted of the 48th Indian Infantry Brigade and 63rd Indian Infantry Brigades, both of which were fully motorised, with the 255th Indian Tank Brigade (less a regiment left with 7th Division) under command. At the same time, on 24 February, a Japanese high level staff meeting was taking place in Meiktila, to discuss the possibility of a counter attack north of the Irrawaddy. The Japanese command was undoubtedly surprised by the Allied attack. An agitated officer on Mount Popa signalled that 2,000 vehicles were moving on Meiktila. Staff at Fifteenth Army or Burma Area Army assumed this to be a mistake and deleted one of the zeroes, thinking that the attack was merely a raid. Burma Area Army had also ignored an earlier air reconnaissance report of a vast column of vehicles moving down the Gangaw Valley. On 26 February, the Japanese became aware of the true size of the threat, and began preparing Meiktila for defence. The town lay between lakes to the north and south, constricting any attackers' front. The defenders numbered about 4,000 and consisted of the bulk of Japanese 168th Regiment from the 49th Division, and anti aircraft and line of communication troops. While they attempted to dig in, the Indian 17th Division captured an airstrip 20 mile (32 km) to the northwest at Thabutkon. The air portable Indian 99th Brigade were flown in to the captured airstrip, and fuel was dropped by parachute for the armoured brigade. Three days later, on 28 February, 17th Division attacked Meiktila from all sides, supported by massed artillery and air strikes. The 63rd Indian Brigade proceeded on foot to establish a roadblock southwest of the town to prevent Japanese reinforcements reaching the garrison, while the main body of the brigade attacked from the west. The 48th Indian Brigade attacked from the north down the main road from Thabutkon, although it was delayed by a strong position around a monastery on the edge of the town. The 255th Armoured Brigade, with two infantry battalions and a battery of Sexton self propelled 25 pounder guns under command, left another roadblock to the northeast and made a wide sweep around the town to capture the airfields to the east and attack the town from the southeast. The bulk of the division's artillery (in a harbour northwest of the town, protected by units of the 99th Brigade) and air strikes were assigned to support 255th Brigade's attack. In an attempt to improvise anti tank defences, some Japanese soldiers crouched in trenches, clutching aircraft bombs, with orders to strike the detonator when an enemy tank loomed over the trench. Most were shot by an officer of 255 Brigade and Indian soldiers.

Енангян және Мьиньян

Мейктила қоршауда болған кезде, британдық IV корпусының тағы бір маңызды бөлімі, Үндістанның 7-дивизиясы, өзінің көпірін сақтап тұру, маңызды Мьиньян өзен портын басып алу және Ираваддидің батыс жағалауындағы қарсы шабуылдарға қарсы 28-ші (Шығыс Африка) бригадасына көмектесу үшін бірнеше шайқастарға қатысты. Генерал-майор Цунору Ямамотоның 72-ші тәуелсіз аралас бригадасы (Араканнан келген Жапонның 54-ші дивизиясының бірнеше бөлімшелерімен күшейтілген) Ньяунгудағы британдықтардың басып алған жерін қайтаруға тырысқанда, Прем Сахгал басқаратын Үндістан Ұлттық Армиясының 2-ші жаяу әскер полкі, Ираваддидің алғашқы өткелдеріне қарсы тұрған 4-ші партизан полкінің қалған күштерімен бірге, енді Кимура әскерлерінің ашық қалған қанатын қорғауға және Ньяунгю мен Попа маңындағы британдық күштерді ұстап тұруға міндеттелді. Ауыр қару-жарақ пен артиллерия қолдауы болмағандықтан, Сахгалдың күштері партизандық тактиканы қолданды, Жапонның 55-ші дивизиясынан бөлінген Канджо Бутайдың (полк) шағын бөлімдерімен бірлесіп жұмыс істеді және біраз уақыт бойы сәттілікке жетті. Үндістанның 7-дивизиясы енді қоршаудағы 17-дивизиямен аймақ арқылы өтетін екі жол арқылы байланыс желісін қайта ашу міндетіне ие болды және Мьиньянға шабуылды тоқтатуға мәжбүр болды. Наурыздың ортасында Үндістанның 5-ші дивизиясының алдыңғы мотожаяу бригадасы оларға күш қосып, Попа тауының маңындағы және оның төңірегіндегі жапондықтар мен ИНА күштерін тазарта бастады, соның арқасында Мейктилаға баратын құрлық жолы ашылды. Мейктиланың қорғаушыларымен байланыс орналысқаннан кейін, Үндістанның 7-дивизиясы 18-22 наурыз аралығында төрт күнге созылған шайқастан кейін басып алынған Мьиньянға шабуылды қайта бастады. Порт пен Мьиньян-Мейктила темір жолы басып алынғаннан кейін жөнделіп, Чиндуин арқылы жүк тасымалдау кемелері үшін қайта пайдалануға берілді.

Мандалайдың құлауы

Қаңтардың соңында Үндістанның 19-дивизиясы Иравадидің батыс жағалауын тазартып, күшін толығымен шығыс жағалаудағы плацдармдарға көшірді. Ақпанның ортасына қарай оларға қарсы тұрған жапондық 15-дивизия өте әлсіз және сиреп орналасқан еді, ал генерал Рис ақпанның ортасында дивизиясының плацдармдарынан оңтүстікке шабуыл бастады. 7 наурызға қарай оның алдыңғы бөлімдері көптеген пагодалар мен храмдармен әшекейленген Мандалай төбесін көруге жетті. Жапондық 15-дивизияның қолбасшысы генерал-лейтенант Сейи Ямамото қаланы қорғауға қарсы болды, бірақ жоғарыдан Мандалайды өлімге дейін қорғау туралы талапқа қарсы келе алмайтын бұйрық алды. Бирма армиясының генерал-лейтенанты Кимура қала тасталса, беделінің төмендеуінен қаушады. Сонымен қатар, қаланың оңтүстігінде үлкен жабдық қоймалары қалған еді, оларды жылжыту мүмкін емес еді, бірақ жапондықтар олардан бас тартқысы келмеді. 8 наурыз түнде, соғысқа дейін Мандалайда қызмет еткен офицер басқарған Гуркха батальоны (4/4 Гуркха полкі) Мандалай төбесіне шабуыл жасады. Бірнеше жапондықтар пагодалардың астындағы туннельдер мен бекіністерде бекініп, келесі бірнеше күнде жойылды, бірақ көптеген ғимараттар сақталды. Қалаға қарай шабуылдаған Рис дивизиясы ежелгі цитадельді британдықтар Форт-Дюфферин деп атаған қалың қабырғалармен тоқтатылды, оның айналасында суар бар еді. Орташа артиллерия мен төмен биіктіктен тасталған бомбалар қабырғаларға көп зиян келтірмеді, ал солтүстік және батыс қабырғаларының бұрышындағы теміржол туннелі арқылы жасалған шабуыл кері қайтарылды. 2000 фунттық бомбаларды пайдаланып, "секіріп бомбалау" арқылы қабырғаларды бұзуға тырысты, бірақ бұл 15 фут ені бар ғана тесік жасады. 19-дивизия 21 наурызда канализация арқылы тағы бір шабуылға дайындалды, бірақ шабуылды бастамас бұрын, жапондықтар фортты, сонымен қатар канализация арқылы тастап кетті. Қоршау кезінде форт ішіндегі Тибау Миннің ағаш сарайы өртеніп, көптеген тарихи ғимараттардың бірі қирады. XXXIII корпусының басқа бағыттарында 20-индиялық дивизия плацдармынан оңтүстікке шабуыл жасады. Оларға қарсы тұрған жапондық 31-дивизия (33-дивизияның бір бөлігімен бірге) жабдықтарының жетіспеуінен және басқа жерлердегі шайқастарға бөлінген бөлімдерінен әлсіреп, тәртіпсіздікке түсті. 20-дивизияның танк және барлау полктері "Клаудекол" тобы ретінде біріктіріліп, Майктила шайқасына дейін оңтүстікке қарай жылды, содан кейін жапондықтардың плацдармдарға қарсы тұрған артынан солтүстікке бұрылды. Британдық 2-дивизия да плацдармынан шығып, Мандалайға батыстан шабуыл жасады. Наурыздың соңында Жапонияның 15-армиясы Шань штаттарында қайта топтасуға тырысқан, үйлесімсіз қалдықтарға дейін азайды.

During late January, Indian 19th Division had cleared the west bank of the Irrawaddy, and transferred its entire strength into its bridgeheads on the east bank. By the middle of February, the Japanese 15th Division opposed to them was very weak and thinly spread, and General Rees launched an attack southwards from his division's bridgeheads in mid February. By 7 March, his leading units were within sight of Mandalay Hill, crowned by its many pagodas and temples. Lieutenant General Seiei Yamamoto, commanding the Japanese 15th Division, was opposed to defending the city, but received uncompromising orders from higher headquarters to defend Mandalay to the death. Lieutenant General Kimura at Burma Area Army was concerned about the loss of prestige should the city be abandoned. Also, there were still large supply dumps south of the city, which could not be moved but which the Japanese could not afford to abandon. A Gurkha battalion (4/4th Gurkha Rifles), commanded by an officer who had served in Mandalay before the war, stormed Mandalay Hill on the night of 8 March. Several Japanese held out in tunnels and bunkers underneath the pagodas, and were slowly eliminated over the next few days, although most of the buildings survived substantially intact. Fighting its way further into the city, Rees's division was stopped by the thick walls of Fort Dufferin (as the ancient citadel was named by the British), surrounded by a moat. Medium artillery and bombs dropped from low altitude failed to make much impression on the walls and an assault via a railway tunnel near the angle of the north and west walls was driven back. An attempt was made to breach the walls by "skip bombing", using 2,000 lb bombs, but this created a breach only 15 feet wide. The 19th Division prepared to make another assault via the sewers on 21 March, but before the assault could be made, the Japanese abandoned the fort, also via the sewers. King Thibaw Min's teak palace inside the fort had burned down during the siege, only one of many historic buildings destroyed. Elsewhere on XXXIII Corps's front, 20th Indian Division launched an attack southwards from its bridgehead. The Japanese 31st Division (with part of the 33rd Division) facing them had been weakened by casualties and detachments to the fighting elsewhere and was thrown into disorder. A tank regiment and a reconnaissance regiment from the 20th Division, grouped as "Claudecol", drove almost as far south as the Meiktila fighting, before turning north against the rear of the Japanese facing the bridgeheads. The British 2nd Division also broke out of its bridgehead and attacked Mandalay from the west. By the end of March, the Japanese Fifteenth Army had been reduced to uncoordinated remnants trying to move southwards to regroup in the Shan States.

Соғыс аяқталды

28 наурызда генерал-лейтенант Шиничи Танака, Кимура штабының бастығы, Хондамен отыз үшінші армия штабында кездесті. Хонданың қызметкерлері оған армияның шамамен 50 британдық және үнді танкын жойғанын, бұл Меиктиладағы барлық танктердің жартысына тең екенін хабарлады. Мұндай операция армияға 2500 адамдық шығын әкелді, 50 зеңбірек жоғалды, ал қолда 20 ғана артиллериялық бөлім қалды. Танака Хонда әскеріне Меиктила қоршауын тоқтатуға және оңтүстікке қарай одақтастардың әрі қарай жылжуына қарсы тұруға дайындық жасауға бұйрық беру жауапкершілігін қабылдады. Алайда, бұл тым кеш болды. Орталық Бирмадағы жапон әскерлері жабдықтарының көп бөлігін және ұйымшылдығын жоғалтты. Олар 14-армияның Рангунға шабуылға қадам басқанда тоқтатуға мүміндік таныта алмады. Бұған қоса, Мандалайды жоғалтқаннан кейін, бірма халқы жапондарға қарсы күшке енді. Партизандық күштердің көтерілісі және жапондықтар екі жыл бұрын құрған Бирма Ұлттық Армиясының бүлік көтеруі жапондықтардың жеңілісіне себеп болды.