Кіріспе

Төменгі Гвинея ормандары, сондай-ақ Төменгі Гвинея-Конго ормандары деп те аталады, Батыс Африкадағы жағалау бойындағы ылғалды тропикалық кең жапырақты орман аймағы. Олар Гвинея шығанағының шығыс жағалауымен, шығыс Бениннен бастап Нигерия және Камерун арқылы созылады. Төменгі Гвинея ормандары Жоғарғы Гвинея ормандарымен көптеген биологиялық байланыстарға ие. Бұл ормандар жиынтығы Батыс Африканың Гвинея ормандары деп белгілі, олардың орналасқан жері – Сьерра-Леоне. Төменгі Гвинея ормандары Батыс және Орталық Африкадағы маңызды экологиялық аймақты құрайды. Гвинея шығанағының жағалауы бойында орналасқан бұл ормандар Нигерия, Камерун, Экваторлық Гвинея, Габон, Конго, Конго Демократиялық Республикасы (КДР) және көрші елдердің шағын бөліктерін қамтиды. Төменгі Гвинея ормандары әлемдік деңгейде биологиялық әртүрліліктің ошағы ретінде танылған, ерекше экологиялық маңызымен және түрлердің көрнекті әртүрлілігімен ерекшеленеді.

Тропикалық жаңбырлы ормандар

Бұл ормандардың басым бөлігі тропикалық жаңбырлы орманды құрайды, оларға мол жауын-шашын, жасыл өсімдіктер мен өсімдіктердің кең түрлері тән. Аймақтағы жауын-шашын жыл бойына салыстырмалы түрде тең бөлінеді.

Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі

Төменгі Гвинея ормандары әлемдегі биологиялық әртүрліліктің аса маңызды орталықтарының бірі болып саналады. Олар өсімдіктер мен жануарлардың алуан түрлі әлеміне мекендейді, олардың көптеген түрлері эндемиктерге жатады. Төменгі Гвинея ормандары көптеген ағаш түрлері, эпифиттер, орхидеялар және дәрілік өсімдіктерді қамтитын бай ботаникалық әртүрлілігімен белгілі. Бұл ормандар әртүрлі жануарлар дүниесін қамтамасыз етеді, оның ішінде әртүрлі приматтар (мысалы, шимпанзелер мен гориллалар), ірі мысықтар (мысалы, барыстар мен орман пилдері), көптеген құс түрлері, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер және жәндіктер бар. Климаттың өзгеруі – бүкіл әлемдегі ең маңызды экологиялық мәселелердің бірі, оның негізгі себебі атмосферада көмірқышқыл газының, соның ішінде көмірқышқыл газының жиналуы болып табылады. Төменгі Гвинея ормандары осы құбылысты баяулатуда маңызды рөл атқарады. Бұл ормандар көміртегіді сақтау қабілетімен ерекшеленеді. Бұл биомда өсетін кең және әртүрлі өсімдіктер көміртегіді сіңіретін орта ретінде қызмет етеді, атмосферадан көмірқышқыл газын тиімді түрде тартады. Шындығында, көптеген зерттеулер мен ғылыми есептер климаттың өзгеруіне қарсы күресте осы ормандардың маңыздылығын көрсетті. Зерттеу нәтижелері Төменгі Гвинея ормандарының атмосферадағы көмірқышқыл газы деңгейінің өсуіне қарсы маңызды кедергі ретінде қызмет ететін көміртегінің айтарлықтай мөлшерін сақтайтынын дәлелдейді. Бұл сіңіру функциясы климаттың өзгеруінің салдарына қарсы күрестегі жаһандық күш-жігерді қолдауда осы ормандардың құнды рөлін көрсетеді.

Су туралы ереже

Орман су ағынын реттейді, ауыр жаңбыр кезінде су тасқынының алдын алып, өзендер мен арналарға тұрақты түрде тәтті су жеткізілуін қамтамасыз етеді. Төменгі Гвинея ормандарының суды реттеу функциясы – олардың экологиялық маңыздылығының өте маңызды бір жағы. Бұл ормандар табиғи сүңгілер сияқты әрекет етеді, суды сіңіріп алып, қоршаған ортаға да, адамдарға да пайдалы болатын тәсілмен бөліп шығарады. Көп жаңбыр жауған кезде олар артық суды сіңіріп, ағынын реттеу арқылы су тасқынының алдын алуда маңызды рөл атқарады. Бұл ормандағы экожүйені ғана емес, сонымен қатар, өзен ағысы бойындағы елді мекендерді де су тасқыны қаупінен сақтайды. Бірақ олар өз аумағынан бастау алатын немесе одан өтетін көптеген өзендер мен бұлақтарды тұрақты тәтті сумен қамтамасыз етеді. Осы су көздеріне тәуелді су жануарлары мен өсімдіктердің тіршілігін сақтау үшін судың үздіксіз берілуі өте маңызды, бұл аймақтың жалпы әл-ауқатын жақсартуға септігін тигізеді.

Құрып бара жатқан түрлердің мекендеу орны

Төменгі Гвинея ормандарында Кросс-Ривер горилласы және маймылдар мен құстардың түрлі түрлері сияқты бірнеше өте сирек кездесетін, жойылу қаупі төніп тұрған түрлер қоныстанды. Төменгі Гвинея ормандары әртүрлі жануарларға пана болып табылады. Осы ормандардың ең танымал тұрғындарының бірі – құпиялы және жойылу қаупі зор примат түрі – Кросс-Ривер горилласы. Бұл ормандарда маймылдар, құстар және ерекше экологиялық маңызы бар көптеген өсімдіктер сияқты тағы да көптеген түрлер бар. Сондықтан осы ормандарды сақтау – осы осал түрлердің болашақта да тірі қалуы үшін өте маңызды. Төменгі Гвинея ормандарындағы табиғатты қорғау жұмыстары аймақтың биологиялық әртүрлілігін сақтау және осы түрлердің қорғалуын қамтамасыз ету үшін маңызды.

Мәдени және жергілікті маңызы

Бұл ормандар көбінесе бай мәдени дәстүрі бар жергілікті қауымдарға мекен. Орман көптеген жергілікті халықтың тұрмыс-тіршілігі үшін маңызды ресурстарды қамтамасыз етеді. Бұл ормандар ұрпақтан-ұрпаққа жеткен әртүрлі мәдени дәстүрлердің, өмір салтының және дүниетанымының алқабы болды. Сондықтан, Төменгі Гвинея ормандарының мәдени және жергілікті маңызы олардың экологиялық маңыздылығынан асып түседі, бұл аймақтың жергілікті қоғамдары мен орман ортасы арасындағы терең байланысты көрсетеді. Бұл себептер осы аймақпен ғана шектелмеуі мүмкін, бірақ олардың әрқайсысы осы маңызды экожүйенің үнемі нашарлауына себепкер болады.

Коммерциялық ағаш кесу: Коммерциялық ағаш кесу Төменгі Гвинея ормандарындағы орманның жойылуының басты себебі болып табылады. Бұл туралы құжатталған деректерге махоган (Swietenia spp.) және сапеле (Entandrophragma cylindricum) сияқты құнды ағаштардың халықаралық нарықтарға экспортталуы жатады. Дүниежүзілік ресурстар институтының (WRI) зерттеуі бұл аймақтағы ағаш кесудің әсерін көрсетіп, орманның айтарлық бөлігінің осыған байланысты жойылғанын анықтады.

Ауыл шаруашылығының кеңеюі: Ауыл шаруашылығының, соның ішінде кесіп-жарып өртеу әдісімен шаруашылық жүргізу, орманның жоғалуына елеулі үлес қосады. Жергілікті тұрғындар егіс дақылдары үшін орманды жерлерді тазартады, әсіресе, көшпенді шаруашылық кең таралған аймақтарда. Құжатталған жағдайларға какао өсіру, пальма майы плантациялары және жеке шаруашылықтар жатады. Rainforest Foundation UK ұйымының баяндамасында Төменгі Гвинея ормандарында какао өсірудің кеңеюі және оның қоршаған ортаға тигізетін зиянды әсері туралы мәліметтер келтірілген.

Тау-кен қызметі: Алтын мен боксит сияқты құнды минералдарды өндіру Төменгі Гвинея ормандарында орманды жоюға әкеледі. Бұл минералдарды өндіру орманның кең аумақтарының жойылуына және жергілікті экожүйелерді бұзатын ластануға себеп болады. Құжатталған жағдайларға Гана мен Гвинеядағы алтын өндіру қызметі жатады, олар орманның жойылуына ықпал ететінін көптеген деректер көрсетеді. Global Forest Watch платформасы осы өңірлердегі тау-кен өндірісімен байланысты орманның жойылуы туралы деректерді ұсынады.

Инфрақұрылымды дамыту: Жолдар, тас жолдар және басқа да инфрақұрылымдық жобаларды салу көбінесе орманды жердің үлкен бөлігін тазартуды талап етеді. Халық санының өсуімен байланысты, жақсартылған көліктік желілерге деген сұраныс артып, орманды одан әрі жоюға әкеледі. Инфрақұрылымды дамыту салдарынан орманды мекендердің фрагментациясы түрлі түрлердің популяцияларын оқшаулап, олардың өркендеуі мен көшіп-қонуын қиындатуы мүмкін.

Өркенді бөліктеу

Гвинеяның төменгі бөлігіндегі ормандарда мекен ету ортасының фрагментациясы өте маңызды мәселе болып табылады, бұл осы өмірлік маңызды экожүйенің тұтастығына қауіп төндіреді. Инфрақұрылымды дамыту және ауыл шаруашылығын кеңейту сияқты адам қызметінің кеңеюі ормандық мекендердің фрагментациясына алып келді, бұл жануарлардың гүлденуіне, таралуына және генетикалық әртүрлілігін сақтауына үлкен қиындық туғызады. Бұл құбылыс Гвинеяның төменгі ормандары үшін ерекше маңызды және жануарлардың қажетті ресурстарға қол жеткізу, жұптасу және генетикалық әртүрлілікті сақтау мүмкіндігін шектейтін, кең ауқымды экологиялық салдарларға ие. Шағын, оқшауланған түрлердің популяциялары инбридинг қаупінің артуымен және бейімделу қабілетінің төмендеуімен бетпе-бет келеді. Сонымен қатар, фрагментацияланған мекендер шеттік әсерлерге көбірек сезімтал, оларға хищниктердің көбеюі, инвазивті түрлердің енуі және микроклиматтың өзгеруі жатады. Мекең ету ортасының фрагментациясының осы салдары Гвинеяның төменгі ормандарын сақтау және оларды ұзақ мерзімді тұрақтылықта ұстауға елеулі қиындықтар туғызады.

Табиғи жануарлар мен өсімдіктердің заңсыз саудасы

Браконьерлік және заңсыз жануарлар дүниесі саудасының кең таралған және зиянды мәселесі төменгі Гвинея ормандарында аймақтың бірегей және алуан түрлі флорасы мен фаунасына, соның ішінде көптеген жойылу қаупі төнген түрлерге елеулі қауіп төндіретін заңсыз әрекеттерге алып келді. Бұл сауда жануарлар дүниесін заңсыз аулау, сату және тасымалдауды қамтиды, және ол негізінен жануарларды етке және экзотикалық үй жануарлары саудасына бағытталған.

Ет саудасы: Орман етімен заңсыз сауда жасау, яғни жабайы жануарларды аулау және оларды тағам ретінде пайдалану, төменгі Гвинея ормандарында үлкен алаңдаушылық тудырады. Бұл приматтар, дуикерлер және панголиндер сияқты көптеген түрлерге қауіпті жағдай тудырады. Орман етіне деген сұраныстың өсуіне байланысты аң аулаудың тұрақсыз тәсілдері жабайы жануарлар популяциясының азаюына әкелді. Жергілікті тұрғындар көбінесе ақуыз көзі ретінде орман етіне жүгінеді, бірақ қалалық және халықаралық нарықтарға қызмет ететін коммерциялық орман еті саудасы бұл мәселені одан әрі ушықтырады. Бұл сауда түрлердің популяциясының азаюына және жойылуына әкеледі. Өкінішке орай, осы әрекеттердің көп бөлігі жасырын болып қалады, сондықтан оларды бақылау және басқару қиын.

Экзотикалық үй жануарлары саудасы: Экзотикалық үй жануарларымен заңсыз сауда төменгі Гвинея ормандарындағы жабайы жануарлар саудасының тағы бір алаңдататын жағы. Ол тотықұстар, бауырымен жорғалаушылар және кішкентай сүтқоректілер сияқты көптеген түрлерді әлемдік үй жануарлары саудасы үшін бағыттайды. Бұл жануарлар көбінесе жабайы табиғатта ауланады, бұл олардың популяциясына зиян келтіреді. Бұл жануарларды аулау, тасымалдау және сату процесі олардың тіршілігіне ғана емес, сонымен қатар жаңа аймақтарға инвазивті түрлерді әкелуі мүмкін. Экзотикалық үй жануарларына халықаралық сұраныс осы сауданың жалғасуына ықпал етеді.

Дәстүрлі медицина және фольклор: Жабайы жануарларды дәстүрлі медицинада және мәдени тәжірибелерде пайдалану аймақтағы заңсыз жабайы жануарлар саудасының аз танымал, бірақ маңызды себебі болып табылады. Жануарлардың сүйектері, терілері және мүшелері сияқты әртүрлі бөліктері олардың емдік немесе рухани қасиеттері бар деп есептеледі. Бұл тәжірибелер жануарлар популяциясына қосымша қысым түсіріп, заңсыз сауданы одан әрі күшейтеді.

Климаттың өзгеруі

Төменгі Гвинея ормандары, әлемдегі көптеген басқа да маңызды экожүйелер сияқты, климаттың өзгеруіне де езілгіш. Биологиялық әртүрлілігі жоғары және көміртегіді көп сақтайтын бұл ормандар, экологиялық тепе-теңдігін бұзатын және маңызды функцияларын өзгерте алатын климатқа байланысты түрлі қиындықтарға тап болып отыр. Климаттың өзгеруімен байланысты жауын-шашын мен температураның өзгеруі орман экожүйелерінің денсаулығына және таралуына әсер етеді. Жауын-шашынның өзгеруі: Климаттың өзгеруі Төменгі Гвинея ормандарында жауын-шашын үлгілерінің өзгеруіне алып келді. Бұл аймақта әдетте тропикалық климат, айқын ылғалды және құрғақ маусымдар болады. Дегенмен, жаһандық жылудың салдарынан жауын-шашынның өзгеруіне байланысты өсімдіктер мен жануарлар әлеміне де әсер тиюде. Ұзаққа созылған құрғақ маусымдар мен күшті жауын-шашын оқиғалары көптеген өсімдік түрлерінің гүлдеу және жеміс беру уақытын бұзып, жануарлар үшін азық-түлік ресурстарын азайтуы мүмкін. Жауын-шашынның өзгеруі және оның жергілікті экожүйелерге тигізетін әсері, бейімделу стратегиялары мен сақтау шараларының қажеттігін көрсетеді. Температураның өзгеруі: Төменгі Гвинея ормандарында температураның көтерілуі алаңдаушылық тудырады. Көтерілген температура көптеген өсімдіктер мен жануарлар түрлеріне, әсіресе бұл ормандардың салыстырмалы тұрақты климатына бейімделгендеріне жылу стресін тудыруы мүмкін. Кейбір түрлерге жылы жағдайға бейімделу қиынға соғуы мүмкін, ал жылу стресі жергілікті түрлердің құрамын өзгертеді. Зерттеулер көрсеткендей, аймақтағы температураның көтерілуі жануарлар мен адамдарға әсер ететін аурулардың таралуын күшейтеді, бұл климаттың өзгеруі мен биологиялық әртүрліліктің байланысын көрсетеді. Құрғақшылық және орманның денсаулығы: Климаттың өзгеруі салдарынан жиілеп, күшейіп бара жатқан құрғақшылық оқиғалары Төменгі Гвинея ормандарының төзімділігін әлсіретеді. Ұзаққа созылған құрғақшылық топырақтағы ылғалдықты азайтып, ағаштардың денсаулығына зиян келтіріп, ағаштардың өліміне әкелуі мүмкін. Мұндай өзгерістер орман динамикасын және осы экожүйелердің құрылымын бұза алады. Сонымен қатар, құрғақ жағдай ормандарды өртке бейімдетеді, ал тропикалық ормандарда өрттер аса қауіпті болуы мүмкін. Көміртегі сақтау және климатты жеңілдету: Төменгі Гвинея ормандары жаһандық көміртегі сақтау және сіңіруде маңызды рөл атқарады. Бұл ормандарда сақталған көміртегі, атмосферадағы парниктік газдардың концентрациясын азайту арқылы климаттың өзгеруін жеңілдетуге көмектеседі. Дегенмен, климаттың өзгеруінің әсері, соның ішінде құрғақшылық пен жылу стресі, осы ормандардың тиімді көміртегі сіңіргіш ретінде жұмыс істеу қабілетін төмендетуі мүмкін. Қорғалатын аумақтарды құру: Төменгі Гвинея ормандарын сақтаудың маңызды стратегияларының бірі – қорғалатын аумақтарды құру. Бұл қорғалатын аймақтар ормандарда мекендейтін бай жануарлар әлеміне пана болады. Мысалы, Нигериядағы Крос-Ривер ұлттық паркі және Кот-д'Ивуардағы Тай ұлттық паркін атауға болады. Бұл қорғалатын аумақтар құрып бара жатқан гориллалар мен пигмей бегемоттері сияқты сирек кездесетін түрлерге маңызды пана болып табылады. Сонымен қатар, олар ғылыми зерттеулер мен экожүмыс туризміне мүмкіндіктер береді, жергілікті қоғамдастықтарға экономикалық пайда әкеледі және аймақтың табиғи мұрасын сақтайды. Орман шаруашылығының тұрақты тәжірибелерін қолдау: Орман өңдеу мен орман шаруашылығының аймақтың экономикалық дамуы үшін маңызды екенін мойындап, сақтау жұмыстары тұрақты орман шаруашылығының тәжірибелерін қолдауға да бағытталған. Орманды сертификаттау бағдарламалары, мысалы, Орманды басқару кеңесі (FSC), орман шаруашылығының экологиялық жауапкершілікпен жүргізілетінін тексеруде маңызды рөл атқарады. Хабардарлықты арттыру: Төменгі Гвинея ормандарын сақтау үшін күрес тек ормандармен ғана шектелмейді, сонымен қатар бүкіл әлемдегі адамдардың санасына да әсер етеді. Табиғатты қорғау ұйымдары, мемлекеттік органдар және жергілікті қоғамдастықтар осы ормандардың экологиялық және мәдени маңызы туралы хабардарлықты арттыруға белсенді қатысады. Білім беру науқандары, деректі фильмдер және қоғамдастықпен байланыс бағдарламалары осы экожүйелердің маңыздылығын және оларды сақтау қажеттілігін түсіндіруге көмектеседі. Осы күш-жігер арқылы әлемдік қоғамдастық осы ормандардың биологиялық әртүрлілігі, климаттың өзгеруін жеңілдетудегі маңызды рөлі және осы аймақтарда және олардың маңында тұратын қоғамдардың мәдени дәстүрлері туралы біледі. Экономикалық даму мен сақтауды теңгерту: Төменгі Гвинея ормандарын сақтаудағы ең маңызды мәселелердің бірі – экономикалық даму мен қоршаған ортаны сақтау арасындағы тепе-теңдікті табу. Орман жергілікті қоғамдастықтарға ағаш, орманнан алынатын өнімдер және егістік жерлер сияқты ресурстарды ұсынады. Дегенмен, бақылаусыз пайдалану ормандардың жойылуына және мекендеу орындарының жоғалуына әкелуі мүмкін. Сақтау шаралары жергілікті үкіметтермен және кәсіпорындармен бірлесіп, тұрақты жерді пайдалану тәжірибелерін әзірлеуге жұмыс істейді. Баламалы кәсіптік мүмкіндіктер ұсынып және экожүмыс туризмі сияқты экологиялық таза өнеркәсіптерді қолдау арқылы сақтаушылар экономикалық даму ормандардың тұтастығына нұқсан келтірмейтінін қамтамасыз етуді мақсат етеді.