Кіріспе

Муронг Чао (385–410), әдепті аты Цумин (祖明), – қытайлық Сяньбэй тайпасы құрған Оңтүстік Ян әулетінің екінші және соңғы императоры. Ол негізін қалаушы император Муронг Дедің (Император Сяньву) шөбересі болды, ол Кейін Цинь әулетінің билігінде тұтқынға түскен, бірақ оның ағасы оның бар екенін білгеннен кейін Оңтүстік Янға шақыртты. Муронг Дедің тірі қалған ұлдары болмағандықтан, Муронг Чао 405 жылы қайтыс болғаннан кейін оның тағына мұрагер болды. Бастапқыда қабілетті деп есептелген Муронг Чао император болғаннан кейін ерсілі-қарсылыққа дайын емес, тіпті сынды қабылдамайтын мінез танытты. Ол Шығыс Цзинь әулетін ашуландырғаннан кейін, Шығыс Цзинь генералы Лю Ю оны 410 жылы тұтқындап өлтірді, осылайша Оңтүстік Ян әулетінің тарихы аяқталды. "Цзинь кітабында" Муронг Чао шамамен 1,96 метр бойы бар, әдемі жігіт ретінде сипатталған.

Ерте өмір

Муронг Чаоның әкесі Муронг На (慕容納) бұрынғы Ян мемлекеті кезінде Бейхай ханзадасы болған, Муронг Хуанның (Вэньмин ханзадасы) ұлы және Муронг Цзюньнің (Цзинчжао императоры) кіші інісі. 370 жылы бұрынғы Цинь бұрынғы Ян мемлекетін жойғаннан кейін, бұрынғы Цинь императоры Фу Цзянь бастапқыда Муронг Наны округ басқарушысы етіп тағайындады, бірақ кейіннен ол қызметтен босатылып, анасы Гонгсун ханым мен әйелі Дуан ханыммен бірге Жаң-Жи округінің (張掖, қазіргі Жаң-Жи, Ганьсу) басқарушысы болған кіші інісі Муронг Деге жіберілді. (Муронг На мен Муронг Дедің анасы бір болған.) Кейіннен, 384 жылы Муронг Наның ағалары Муронг Де мен Муронг Чуй бұрынғы Циньге қарсы көтерілгенде, Муронг Чуй Кейінгі Ян мемлекетін құрып, оның императоры болды. Осы кезде Чжанье округінің жаңа басқарушысы Фу Чанг Муронг Де мен Муронг Наның барлық ұлдарын тұтқындап, өлім жазасына кесті. Дуан ханым жүкті болғандықтан өлім жазасынан құтылды, бірақ босанғаннан кейін өлім жазасын күту үшін түрмеге қамалды. Алайда, түрме бастығы Хуян Пинг (呼延平) бұрын Муронг Деге қызмет еткен адам болғандықтан, Гонгсун ханым мен Дуан ханымды алып, Цян тайпаларының жеріне қашып кетті. Онда Дуан ханым Муронг Чаоны дүниеге әкелді. 394 жылы Гонгсун ханым қайтыс болғаннан кейін Хуян Пинг Дуан ханым мен Муронг Чаоны Кейінгі Лян мемлекетіне алып кетті. Кейіннен, 403 жылы Кейінгі Лян Кейінгі Циньге бағынғанда, Хуян Пинг, Дуан ханым және Муронг Чао Кейінгі Лянның астанасы Гузанның (姑臧, қазіргі Уувей, Ганьсу) халқымен бірге Кейінгі Циньнің астанасы Чанъаньға күштеп көшірілді. Чанъаньда Хуян Пинг қайтыс болды, ал Дуан ханым Муронг Чаоны Хуян Пингтің қызына үйлендірді. Муронг Чао өзінің шынайы тегін білдіретін қорқынышпен, қаңғыбас болып, ақылдан адасқандай әрекет етті. Бірақ бір күні Кейінгі Цинь императоры Яо Синнің інісі, Яо Шао (姚紹) Донгпинг герцогы оны көріп, оның шын мәнінде ақылдан адасқан адам емес екенін түсінді, себебі ол денесімен сау және күшті болды. Ол Яо Синге бұл туралы хабарлап, Муронг Чаоны бағыну үшін кіші лауазымға тағайындауды ұсынды. Яо Син Муронг Чаоны өзіне шақырып алды, бірақ Муронг Чао алдауын жалғастырып, Яо Синтің сұрақтарына қасақана дұрыс жауап бермеді немесе жауап бермеді. Яо Син Яо Шаоның айтқанына сенбеді және Муронг Чаоны жіберді. 405 жылы, сол кезде Оңтүстік Ян мемлекетін құрып, оның императоры болған Муронг Де Муронг Чаоның Чанъаньда тұтқындалғанын білгеннен кейін, оны Оңтүстік Янға қашуға шақыру үшін құпия хабаршыларды жіберді. Муронг Чао тіпті анасы мен әйеліне де айтпай, Оңтүстік Янға қашып кетті. Жолда ол Ян провинциясының (兗州, қазіргі Шандоңның батысы) басқарушысы, генерал Муронг Фаның (慕容法) аумағынан өтті. Муронг Фа оның императорлық тектен емес екеніне сеніп, оны құрметтемеді, бұл Муронг Чаоның болашақта Муронг Фаға кек қайтаруына себеп болды. Муронг Де Муронг Чао астана Гуангуға (廣固, қазіргі Цинчжоу, Шандун) келгеніне қатты қуанды, және Муронг Чао оған Муронг Де Гонгсун ханымға кетер алдында қалдырған алтын пышақты сыйлады. Муронг Де анасы мен ағасын қатты жоқтады, бірақ Муронг Чаоны Бейхай ханзадасы етіп тағайындады – дәл сол атақ Муронг Нада болған. Муронг Де тірі қалған ұлдары болмағандықтан, Муронг Чаоны өзінің мұрагері деп санады және оның көмекшілері болу үшін талантты адамдарды таңдады. Муронг Чао осы кезде ағайындыларына мұқият қызмет етіп, барлық сыртқы әрекеттерінде лайықты болды, сондықтан билік иелері мен халықтың бәрі онымен қуанышты болды. 405 жылдың күзінде Муронг Де ауырып, Муронг Чаоны мұрагерлік ханзада етіп тағайындауды ойлады. Талқылау кезінде жер сілкінісі болды, және жер сілкінісін жаман белгі деп санаған Муронг Де талқылауды уақытша тоқтатты, бірақ оның ауруы түнде нашарлап, ол енді сөйлей алмады. Оның әйелі, императрица Дуан Цзифэй Муронг Чаоны шақырып, оны мұрагерлік ханзада етіп тағайындауға бола ма деп сұрады, ал Муронг Де бас иіп, Муронг Чаоны мұрагерлік ханзада етіп тағайындады. Сол түні Муронг Де қайтыс болды, ал келесі күні Муронг Чао император ретінде таққа отырды. Ол Дуан ханымды жесір императрица ретінде құрметтеді.

Билік

Муронг Чао болса, бірден қалаусыз екенін және сынға құлақ аспайтынын көрсетті. Ол бірден өзінің серіктестерінің бірі Гонгсун Вулуды (公孫五樓) генерал-майор етіп тағайындады, Гонгсунның біліктілігі жетіспесе де, ал өзін Бейдидің ханзадасы Муронг Чжуннан (慕容鍾) мен Дуан Хонгтаннан (段宏) алшақтады, оларға Муронг Дэ үлкен жауапкершіліктер сеніп тапсырған еді. Ол мақтаушылармен қоршалған, аң аулау мен саяхаттарға уақытын жұмсады, барлық қарсы кеңестерді қабылдамады. Бетке татуировка салу, мұрын кесу, аяқ кесу және қамау сияқты жазаларды қайта енгізуді қалады, бірақ халықтың қарсылығынан кейін бұл әрекеттерге бармады. Сондай-ақ, ол халыққа ауыр салықтар мен еңбек міндеттерін жүктеді. 406 жылы Гонгсун билікті одан да нығайту үшін Муронг Чжонды сатқындықпен айыптады. Сондықтан Муронг Чжон, Муронг Фа және Дуан Хонг Фэн Сонг (封嵩) мен Императрица-Жетім Дуан қатысқан қастандыққа кірісті, бірақ Императрица-Жетім Дуан қорқып, ақырында Муронг Чаоға жоспарды ашты. Фэн өлімге кесілді, ал Муронг Чао генералдар Муронг Чжэньді (慕容鎮), Гуйлин ханзадасы мен Хан Фанды (韓範) Муронг Чжонға, Муронг Фаға және Дуан Хонға шабуыл жасауға жіберді. Дуан Хонг Солтүстік Вэйге қашып кетті, ал Муронг Чжун мен Муронг Фа Кейінгі Циньге қашып кетті. 407 жылы Муронг Чао өзінің ресми өкілі Фэн Кайды (封愷) Кейінгі Циньге, Яо Сингтің анасы мен әйелін өзіне беру үшін келіссөздер жүргізуге жіберді. Яо Синг одан вассал ретінде мойынсұнуын және содан кейін Кейінгі Циньге бұрынғы Циньнің сарай музыканттарын (көп саяхаттан кейін осы уақытта Оңтүстік Янға қоныстанған) немесе Циньнен 1000 тұтқынды беруді талап етті. Муронг Чао вассал болуға дайындықпен келісті, бірақ екі талапқа да күмәнмен қарады. Ақырында, Джиннің жазалауынан қорқып, 120 музыкантты ұстап берді. Содан кейін Яо Синг анасы Дуан ханым мен әйелі Хуян ханымды оған тапсырды. 408 жылы ол Дуань ханымды жесір император ретінде құрметтеді және Хуань ханымды император етіп тағайындады. 409 жылы Муронг Чао дәстүрлі императорлық жиналысты өткізді, императорлық музыканттардың жетіспеушілігін айтып, Хан Чжуоның (Хан Фанның ағасы, аты Юникодта жоқ) қарсылығына қарамастан, музыканттар ретінде оқытылатын адамдарды ұстап алу үшін Цзиньге шабуыл жасауды ұсынды. Бір айдан кейін Муронг Чао генералдар Муронг Синцзонгты (慕容興宗), Хугу Тиді (斛穀提) және Гонгсун Гуиді (公孫歸, Гонгсун Вулудың ағасы) Цзиньге шабуыл жасауға жіберіп, Суюді (宿豫, қазіргі Суцзянь, Цзянсу) және 2500 еркек пен әйелді тұтқындады. Осы табыстан жігер алған Муронг Чао Цзиньге қарсы тағы да шабуылдар жасады. Бір айдан кейін Цзинь үкіметінің басшысы генерал Лю Ю Юньньянға қарсы үлкен шабуыл жасауды ұсынды. Гонсун Вулу мен Муронг Чжэнь Оңтүстік Ян әскерлерінің Даксиан тауынан (大峴山, қазіргі Вейфан, Шандонг) қорғалуын және Цзинь әскерлерінің өтуіне жол бермеуді ұсынды. Муронг Чао, тым сенімді болғандықтан, Цзинь күштерін Даксианнан өткізіп, содан кейін оларды Даксианның солтүстік жағындағы жазықтарда қарсы алуға шешім қабылдады. Ол сондай-ақ, Цзинь күштері оларды азық-түлік ретінде пайдалануына жол бермеу үшін егінді өртеп жіберу ұсыныстарын қабылдамады. Мұронг Чжэнь Хан Чжуоға бұл империяның құлауына әкелетінін айтқанда, Муронг Чао Муронг Чжэнді түрмеге қамап тастады. Лю Ю Муронг Чао Даксианды қорғамағанына қатты қуанды. Цзинь мен Оңтүстік Ян күштері Линькуде (臨朐, сонымен қатар Вейфанда) шайқасты, ал Муронг Чао өзі Линьку қаласында күтті. Цзинь генералы Ху Фан (胡藩) Линькуге күтпеген шабуыл жасап, оны басып алды және Муронг Чаоны қашып кетуге мәжбүр етті. Муронг Чао қашып кеткеннен кейін Лю Ю негізгі Оңтүстік Ян күштерімен күресіп, оларды жеңді, ал Муронг Чао Гуангуға қашып кетті. Лю Ю қала сыртын тез басып алып, ішкі қаланы қоршауға алды. Муронг Чао Муронг Чжэнді босатып, қаланы қорғауда көмек сұрады, бірақ Муронг Чжэн Гуангуды қорғауға емес, бір соңғы шайқасқа баруды ұсынғанда, ол қарсылық білдірді және оның орнына Хан Фанды Кейінгі Циньге жедел көмек сұрауға жіберді. Бастапқыда Яо Синг генерал Яо Цзянь (姚強) басшылық еткен әскермен көмек көрсетуге дайын болды, бірақ өзі көтерілісші генерал Лю Бободан (Шя императоры) жеңілгеннен кейін, Яо Цзянь әскерлерін кері қайтарып алды. Хан Фан Лю Юге берілді, ал Гуангу гарнизоны одан да қатты күйзелді. Бірқатар лауазымды адамдар Муронг Чаоға Цзиньге берілуді ұсынды, бірақ ол бас тартты және мұндай ұсынысты ұсынған кез келген адамды өлтірді. 410 жылы Гуангу түсті, және Муронг Чао тұтқынға алынды. Лю Ю оның берілмегеніне айыптады, бірақ ол Лю Юге жауап бермеді, тек анасын Цзинь генералы Лю Цзинсюаньға (劉敬宣) тапсырды, ол бұрынғыда оның ағасы Муронг Дэнің бағыныштысы болған еді. Муронг Чао Цзинь астанасы Цзяньканға жеткізіліп, өлімге кесілді, және шамамен 3000 Оңтүстік Ян шенеуніктері мен ақсүйектері де өлімге кесілді.