Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Steinn Steinarr (туған Aðalsteinn Kristmundsson, 13 қазан 1908 – 25 мамыр 1958) – исландиялық ақын. Ол Исландияның көрнекті ақындарының бірі және модернистік пен дәстүрлі өлеңдер жазған.
Icelandic poet
Steinn Steinarr (born Aðalsteinn Kristmundsson, 13 October 1908 – 25 May 1958) was an Icelandic poet. He is one of Iceland's major poets and wrote both modernist and traditional poems.
Ерте өмір
Штейнн Стейнаррдың лақап аты Алли (Адалстейннің стандартты лақап аты) болды. Оның солтүстік-батыстағы шаруа отбасындағы (sveitabæ) жұмысшы ата-анасы тым кедей болғандықтан, жергілікті билік отбасын таратып жіберді. Ең үлкен үш бала асырап алуға берілді, көшіру кезінде үлкені қайтыс болды. Қалған отбасы батыс жағалаудағы фермаға жіберілді. Көп ұзамай фермада Алли ғана қалды, ол мұңайып, қиын жағдайда қалды. Егер үш жылдан кейін егде жастағы тәрбиеші болмағанда, әлем одан ешқашан хабар алмас еді. Оның аты Кристин Томасдотир еді. Ол баланы кездейсоқ тауып, оның бастан өткен зұлпымды көргенде қатты ойрандап, сол сәтте-ақ асырап алды. Бірақ Кристинге бұдан кейін Аллидің қарапайым бала емес, тәртіпсіз, бойын билемейтін, жалғыздықты жақсы көретін, ойланып, оқуды ұнататын, бірақ физикалық еңбекті жек көретін адам екені анық болды. Оның мінезі көп ұзамай жергілікті балалардың ашуын тудырды, олар оған қарсы бірігіп, уақытын босқа жібермеді. Ол әдеттегідей өзінің қару-жарағындағы ең күшті құралды – жағымсыз шумақтарды пайдаланды! Аллидің екінші бақыты – оның округінде тұратын Исландияның танымал ақыны Стефан фра Хвитадал болды. Ол баланың «өлеңдерін» естіген соң, асырап алған отбасына оны жазаламауға, керісінше, қолдау көрсетуге кеңес берді. Оның мұғалімдерінің бірі, дарынды жас ақын Йоханнес ур Котлум да осы пікірмен келісті. Бірақ өлең жазу – кедей шаруа баласы үшін сәнді нәрсе еді. 1926 жылы, 18 жасында ол Рейкьявикке көшіп келді. Тез өсіп келе жатқан астанада ақшасы да, достары да жоқ, жақсы өмір сүруге бекінді. Физикалық еңбекке қарсы болғанына қарамастан, мақтанышын жұтып, күндіз-түні құрылыс саласында жұмыс істеді. Оның еңбегіне сыйлық ретінде полиомиелитке шалдығып, сол жағы паралич болды. Стефан тағы да оны құтқарып қалды. Оны «жаман атқа ие» Unuhús кофейнясын басқаратын досы Эрлендурге алып барды, ол радикалды, авангардтық суретшілер мен ойшылдардың жиналатын орны еді. Сол жерде Халлдор Лакснес және Торбергур Тордарсон сияқты солшыл жазушылардың жаңа буыны кездесіп, өз ұлты мен әлемнің тағдырын талқылады.
Steinn Steinarr was nicknamed Alli (a standard nickname for Aðalsteinn). His farm laborer parents in northwest Iceland (sveitabæ) were so poor that the local authorities divided up the family. The three oldest children were shipped off for adoption, during which relocation the oldest died. The rest of the family was escorted off to a west coast farm. Before long Alli was the only family member left on the farm, where he languished in misery. In all probability the world would never have heard from him again had it not been for an elderly governess three years later. Her name was Kristin Tómasdóttir. She discovered the boy by accident and was so shocked to witness the abuse he had suffered that she adopted him on the spot. It soon dawned on Kristín, however, that Alli was no ordinary child, but a rebellious, undisciplined loner who loved to ponder and read but detested physical work. His attitude soon earned him the wrath of the local kids who wasted no time before ganging up on him. As always he was quick to wield the most powerful weapon in his arsenal: nasty limericks! Alli’s second lucky break came in the person of a widely beloved Icelandic poet, Stefán frá Hvítadal, who happened to live in his county. When he heard some of the boy’s “poetry” he urged his foster family not to punish but to encourage him. One of his teachers, a talented young poet, Jóhannes úr Kötlum, agreed. But poetry was a luxury for a destitute farm boy. In 1926, at the age of 18, he moved to Reykjavík. Penniless and friendless in the fast growing capital, he was determined to make good. Despite his aversion to physical work he swallowed his pride and labored day and night in the burgeoning building industry. His reward was a serious attack of polio that left him with a paralyzed left side. Once again Stefán came to his rescue. He took him to his friend Erlendur who ran the "infamous" Unuhús coffee house, a hangout for radical, avant garde artists and thinkers. It was there that a new generation of well known left wing writers, including Halldór Laxness and Þórbergur Þórðarson, met and discussed the fate of their nation and the world.
Ұлы депрессия
Стефан мен Лакснес шын ниетпен католик дінін ұстанды және өздерінің шәкірттерін де солай істеуге шақырып, ынталандырды. Содан кейін Ұлы депрессия Исландияны толқын сияқты шарлады. 1930 жылдың соңында ол Unuhús достарының бірімен бірге Исландия Коммунистік партиясының алғаш рет құрылған сәтін көрді. Сол кезде оның жалғыз балалық шағының досы, дауыл кезінде балық аулау кемесімен бірге суға батып кетті. Аллидің алғашқы ресми өлеңі – бұрынғы серігіне арналған аза тұту сөз болды. Көп ұзамай Исландияда тәртіпсіздік күшейді. 1932 жылы ел астанасында болған көтерілістен кейін ол жұмысшылардың күресіне қатысты. Бір жыл өткен соң ол бірнеше адаммен бірге елдің солтүстігіндегі балықшылар ауылында нацистік туды таптап тастады. Бұл іс Жоғарғы сотқа дейін жетті. Екі айға шартты түрде сотталғанына қарамастан, оның серіктері таңқаларлықтай, осы мүмкіндікті пайдаланып, оны Коммунистік партиядан шығарып салды. Ол оларды ешқашан кешірмеді. 1933 жылы оның құрмет еткен Томас Гудмундссон екінші өлеңдер жинағын жариялады. Адалстейннің жаңа псевдониммен – Steinn Steinarr – жазылған алғашқы кітабы бір жылдан кейін жарық көрді (оның псевдонимнің екі бөлігі де оның Aðalsteinn есімінен алынған). Ол Томас өлеңдерін зерттегені анық болғанымен, олардың әлемге деген көзқарасы мүлдем өзгеше болды. Томас кітабын «Сұлу әлем» (Fagra veröld) деп атады. Кітап бірден танымал болып, авторын буржуазияның сүйіктісіне айналдырды. Ал Штейнн өзінің кітабын «Қызыл жалын жанды» (Rauður loginn brann) деп атады және Исландия жұмысшыларынан жоғары баға алды. Үш жылдан кейін оның екінші кітабы «Өлеңдер» (Ljóð) жарық көргенде, бұрынғы серіктері революцияның қызыл жалыны өзін-өзі күмәнданудың ақ түтініне ұшырағанын тез байқады. Содан кейін ол өзіне және оның өлеңдеріне қатты табынған, тартымды жас келіншек – Әстхильдур Бьёрнсдоттирмен танысты. Алайда олар кездесіп жүрген кезде, оның отбасы оны осы қанағаттандырмайтын қарым-қатынасты тоқтатуға мәжбүрледі.
Stefán and Laxness were fervent Catholics and urged their protégé to follow suit. Just then the Great Depression hit Iceland like a tidal wave. Along with some of his Unuhús friends he was present when the Communist Party of Iceland saw its first light of day towards the end of 1930. Just then – by a strange coincidence his only childhood friend drowned when his fishing boat went down in a storm. Alli's first official poem was a eulogy to his former ally. Soon Iceland was sinking into chaos. After a riot ripped the capital apart in 1932 he got involved in the workers’ struggle. A year later he and a group of men trampled on a Nazi flag in a fishing village in the north of the country. The case went all the way to the Supreme Court. Despite the two month suspended jail sentence, his comrades, amazingly, used this opportunity to oust him from the Communist Party. He never forgave them. In 1933 his idol, Tómas Guðmundsson, published his second book of poetry. Adalsteinn's first book – written under his new pen name, Steinn Steinarr came out a year later (both parts of his pen name derive from the second half of his given name, Aðalsteinn). Although it was obvious that he had studied Tómas's poetry, their view of the world could hardly have been more different. Tómas's volume was called Beautiful World (Fagra veröld). An instant hit, the book made its author the darling of the bourgeoisie. By contrast Steinn called his work The Red Flame Burns (Rauður loginn brann) and got a glowing reception from Iceland's working classes. When his second book, Poems (Ljóð), came out three years later his former comrades were quick to point out that the red flame of revolution had given way to the white smoke of self doubt. Soon afterward he met an attractive young lady, Ásthildur Björnsdóttir, who was a great admirer of him and his poetry. No sooner had they started to date, however, than her family forced her to terminate this unwelcome relationship.
Кейінгі жылдары
1918 жылы Даниядан тәуелсіздік алғаннан бері Исландияда өнердің дамуы қарқынды жүріп жатыр. Содан кейін экономикалық дағдарыс басталды және 1939 жылы кәсіби суретшілер үкіметтік стипендиялар мен жәрдемақыларсыз өмір сүре алмады. Сол кезде елдің ең ықпалды саясаткерлерінің бірі, Йонас фра Хрифлу, өнерді мемлекеттік қаржыландыруға жауапты болды. Steinarr үшін уақыт одан да қиын болу мүмкін емес еді, өйткені Jónsson қазіргі заманғы өнердің барлық түрлерін "бұзылған" деп санайтын мәдени консерватор болды, ал оған қарсы шыққан кез келген адамды "коммунист" деп есептеді. Соғыс кезінде әлемнің әр тарапынан авангардтық суретшілер жаңа идеялармен үйлеріне қайтып оралып, осы мәдени тоқырауды өзгертуге асықты. Жаңадан келгендердің арасында екі жас және тартымды абстрактілі суретші, Луиза Маттиасдотир және Нина Триггвадотир болды, олар Париждегі оқуларын аяқтаған еді. Ерлендур Штейннің Нинаға модель болуын ұсынды. Нина арқылы ол көп ұзамай Луизамен танысып, оған да модель болды. Көп ұзамай Штейнн мен "онының қыздары" туралы қаланың бәрі әңгімеледі. 1940 жылдың мамыр айында одақтастар Исландияны басып алды. Содан кейін Исландия экономикасы жақсара бастады. Сол жылы Штейнннің үшінші өлеңдер жинағы, "Құмдағы іздер" (Fótspor í sandi) жарық көрді және жақсы қабылданып, ол алғаш рет өлеңдерінен ақша табуға мүмкіндік берді. Осы уақытта Луиза оның өмірін өзгерте бастады. Енді оның ең ұлы өлеңдері оның оған деген терең махаббаты мен құрметінен шабыттанды. Олар тіпті оның кішкентай ауыл қызы Халла туралы өлеңі негізінде бірлесіп кітап жазуға кірісті. 1942 жылдың желтоқсанында оның төртінші және осы уақытқа дейін ең табысты өлеңдер жинағы, "Мақсатсыз саяхат" (Ferð án fyrirheits) дүкендерге шықты. Луиза оқуын жалғастыру үшін Нью-Йоркке кетті. Нина да оған көп ұзамай қосылды. 1943 жылы Штейнннің Гитлер мен нацистер туралы "Қалайы сарбаздар" (Tindátarnir) атты керемет сатирасы, Нинаның тамаша суреттерімен бірге жарық көрді. 1948 жылы ол бұрынғы қарындасы, Астхильдур Бьёрнсдотирге үйленді. Сол жылы оның шедеврі "Уақыт және су" жарық көрді, ол оның Исландияның ең көрнекті қазіргі заманғы ақыны ретіндегі беделін нығайтты. 1955 жылы оның ұстазы және серігі Халдор Лакснес әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алды. Штейнн Штейнар үш жылдан кейін, 1958 жылдың 25 мамырында қайтыс болды. Ол 49 жаста еді. Оның жесірі Астхильдур 1998 жылдың 18 шілдесінде қайтыс болды. Ол 81 жаста еді. 2000 жылы Луиза қайтыс болғаннан кейін, олар бірге жұмыс істеген "Халла" қолжазбасы қайта табылып, жарияланды. Бұл кітап Штейнн Штейнардың жетінші және соңғы өлеңдер жинағы болды.
Ever since Iceland had obtained its independence from Denmark in 1918 the arts in Iceland had been on a roll. Then the Depression set in and by 1939 professional artists could no longer survive without government stipends and handouts. At that very moment in time one of the nation's most powerful politician, Jónas frá Hriflu, was put in charge of government funding of the arts. The timing could not have been more unfortunate for Steinarr, since Jónsson was a cultural reactionary who considered all forms of modern art "degenerate", and anyone who opposed him a “Communist”. Meanwhile, thanks to the war, avant garde artists from around the world were returning home in droves full of new and revolutionary ideas, dying to turn this cultural backwater upside down. Among the newcomers were two young and attractive abstract painters, Louisa Matthíasdóttir and Nína Tryggvadóttir, fresh from their studies in Paris. Erlendur suggested that Steinn model for Nína. Through Nína he soon met and modeled for Louisa. Before long Steinn and “his girls” were the talk of town. In May 1940, the Allied occupation of Iceland began. Finally Iceland's economy began to pick up steam. The same year Steinn's third book of poems, Footprints in Sand (Fótspor í sandi) came out and was well received. For the first time he was earning a bit of money from his poetry. Meanwhile, Louisa was beginning to turn his life around. From now on some of his greatest poetry would be inspired by his deepening love and admiration for her. They even began to work on a book together based on his poem about a little country girl, Halla. Just as his fourth and most successful book of poetry to date, Journey without Destination (Ferð án fyrirheits), hit the stores in December 1942. Louisa went to New York to continue her studies. Not long after Nina joined her. In 1943 Steinn's brilliant satire about Hitler and the Nazis, The Tin Soldiers (Tindátarnir), superbly illustrated by Nína, came out. In 1948, he married his former girlfriend, Ásthildur Björnsdottir. The same year his masterpiece, Time and Water, was finally published securing his reputation as Iceland's foremost modern poet. In 1955 Halldór Laxness, his mentor and ally, received the Nobel Prize for literature. Steinn Steinarr died three years later, on 25 May 1958. He was 49 years old. His widow, Ásthildur, died on 18 July 1998. She was 81. After Louisa died in the year 2000 the manuscript that they worked on together, Halla, was rediscovered and published. The book became Steinn Steinarr's seventh and final book of poetry.
Өлеңдер
Штейнн Штайнарр кейде алғашқы маңызды исландтық модернист ақыны деп есептеледі, бірақ ол дәстүрлі исландтық поэтиканы да жақсы меңгерген. Оның өлеңдері таң қалдыратындай жақсы сақталыпты. Шындығында, олар жазылған кездегіден гөрі бүгінге көбірек сай келеді. Мұның бір себебі, оның сүйікті тақырыбы – мәңгілік жалғыздыққа түскен, шеттен келген адамның жемқорлыққа батқан биліктің қатаң тираниясына қарсы күресі – 1930 және 1940 жылдардағыдай қазір де өте шындыққа жақын. Тағы бір себебі, Штейнннің туындылары әлемдегі ұлы әдеби дәстүрлердің бірінен – орта ғасырлық исландтық скальдтар поэзиясынан туындаған, олар күрделі және жұмбақ стильдерімен танымал болған. Бірақ Штейнн қатаң үлгі мен әлітерацияның басымдығынан бас тартқан исланд ақындарының алғашқыларының бірі болды.
Steinn Steinarr is sometimes considered the first important Icelandic modernist poet, but he also had a good command of traditional Icelandic poetics. His poetry has aged surprisingly well. In fact it is in many ways more timely today than it was when it was written. One reason may be that his favorite theme, the struggle of the eternal loner/outsider against the entrenched tyranny of corrupt power, rings at least as true now as it did back in the 1930s and '40s. Another reason may be that Steinn's works are a spin off of one of the world's great literary traditions: the poetry of the mediaeval Icelandic skalds, famed for their complex and riddling style, although Steinn was also one of the first Icelandic poets to move away from the dominance of strict meter and alliteration.