Кіріспе

Милльштат-ам-Зе – Австрияның Каринтия жеріндегі Шпитталь-ан-дер-Драу ауданындағы базар қаласы. Миллштатт көлінің жағасында орналасқан дәстүрлі денсаулық сақтау орны және шипажай қаласы 1070 жыл шамасында негісталған бұрынғы бенедиктин Миллштатт аббаттығымен әйгілі.

География

Ол Гуркталь Альптарының оңтүстік беткейінде (Нок таулары), көлдің солтүстік жағалауындағы аллювиалды дөңгелек жарым аралында орналасқан. Әкімшілік аумақ көл жағалауындағы АА биіктігінен Миллштаттер Альп массивінің жотасындағы АА биіктігіне дейін созылады. Оған Миллштатттың өзі, Обермиллштатт, Матцельсдорф және Лаубендорфтың кадастрлық аудандары кіреді. Миллштадт базарының астында бұрынғы бенедиктин монастырінің төрт массивті мұнарасы және ең жоғары нүктедегі монастырлық шіркеуі орналасқан кең ғимараттар жатыр.

Тарих

Бұл аймақта табылған ең көне археологиялық артефактілер неолит дәуіріне дейін жетесе де, "Милштат" атауы кельт тіліндегі "мильс" сөзімен байланысты болуы мүмкін, ол "тау өзені" немесе "бұлақ" деген мағынаны білдіреді. Кельттер бұл аймаққа б.з.д. 5 ғасырынан бастап кіре бастады, ал олардың Норк патшалығы б.з. 16 жылы Рим империясының бақылауына өтті. 6 ғасырғы Ұлы көші-қон кезеңінде славян тайпалары мұнда Карантания княздығына қоныстанды, ол 8 ғасырдың соңында Бавария және Франк империясының шекаралық аймағына айналды. Аңыз бойынша, Карантания герцогы Домициан († 802?) христиан дініне көшті және Милштаттың алғашқы шіркеуін салды. Ол сондай-ақ мыңдаған ескі құдайлардың мүсіндерін ("mille statuae", гербке қараңыз) жинап, көлге тастады.

Милльштадт абатлығы

1070 жылы бавариялық граф Арибо II және оның інісі Пото Милльштаттта бенедикттік монастырь құрды, оған көл маңындағы кең жерлерді, сондай-ақ Зальцбург және Фриулидегі иеліктерді сыйлады. Ешқандай құжат сақталмағандықтан, алғашқы монахтар Хирсау аббаттығынан келген болуы мүмкін. Монастырь шіркеуі, қазір Құтқарушы Мәсіх және Барлық Әулиелер шіркеуі, 12 ғасырдың екінші ширегінде салынды. Ол Каролингтер дәуірінен келген бұрынғы шіркеудің орнын басты, оның бір бөлігі кескен тас плиталары кейіннен қолданылды. Гориция, Ортенбург және Чили графтары монастырьдың вогты болған кезде, қауымда 150-ге жуық монах болды, олар Милльштатты Жоғарғы Каринтияның мәдени орталығына айналдырып, 1200 жыл шамасындағы «Милльштатт қолжазбасы» атты танымал кодексті орта биік неміс тілінде қалдырды. Экономикалық және тәртіптік қиындықтар монастырьдың құлдырауына алып келді, нәтижесінде 1469 жылы Папа Павел II оны таратып жіберді. Сол кезде Каринтия герцогы және Милльштатт вогты болған Габсбург императоры Фридрих III, 1469 жылдың 14 мамырында монастырь мен оның иеліктерін Әулие Георгий орденіне беру үшін осы шешімді қабылдады. Орден монастырьдің оңтүстігінде 1499 жылы аяқталған Ренессанс стиліндегі рыцарь сарайын қалдырды. Ол Осман әскерлерінің шабуылдарынан қорғануға арналған еді, бірақ рыцарьлар жеткіліксіз болғандықтан, аймақ 1473 және 1483 жылдар аралығында түріктер тарапынан бірнеше рет қиратылды. 1519 жылы император Максимилиан I қайтыс болғаннан кейін орденнің таратылуы басталды және 1598 жылы толығымен жойылды. Осы уақытқа дейін Реформация Каринтияға таралып, халықтың көп бөлігі протестантқа айналды. Ішкі Австрияның регенті және кейіннен Киелі Рим императоры болған Габсбург әміршісі Фердинанд II өзінің мұралық жерлерінде протестантизмді жоюды көздеді, сондықтан Милльштатт монастыры Граз иезуит колледжіне берілді. 1598 жылдан бастап иезуиттер қарсы реформацияны жүргізіп, жергілікті тұрғындарды католиктік сенімге қайта оралуға көндірді, тіпті оларды мәжбүрледі. Монастырь тарихы 1773 жылы Папа Климент XIV иезуиттер орденін таратып жібергенде аяқталды.

Жақында болған тарих

Осы күннен кейін Милльштат монастырь орталығы ретінде маңызсыздыққа тоңды және монастырь ғимараттары құлдырап кетті. Жоғарғы Каринтиямен бірге ол 1809 жылғы Шёнбрунн шарты бойынша Наполеонның Иллирия провинцияларының құрамына енді, бірақ 1815 жылы Вена конгресінің шешімімен Австрия империясына қайтарылды. 1825 жылы таушы Джозеф Киселак (1799–1831) осы жерден өтіп, қираған үйлер мен өткен шаңырақтың сұлулығын атап өтті. 1857 жылдан бастап Каринтия ескерткіштерін сақтаушы барон Готлиб фон Анкерсхофен (1795–1860) қалған өнер қазыналарын сақтауға белсенді кірісті. Қазіргі Милльштатт муниципалитеті 1848 жылғы төңкерістерден кейін құрылған Каринтия муниципалитеттерінің бірі ретінде пайда болды. 1888 жылы Обермилльштатт жеке коммуна ретінде бөлінді, бірақ Милльштатттың екі бөлігі 1973 жылы қайта бірікті. Милльштат 1960 жылдардан бері жаппай туризмнің (көбінесе Батыс Германиядан) танымал бағыты болды, бірақ соңғы кезде сапалы туризмнің және екінші үйлер/демалыс үйлерінің орталығына айналды.

Туризм

1869 жылы Венадан келген алғашқы қонақ пойызбен Вилах теміржол терминалына келгені және жергілікті қонақүйde тұрғаны құжатталып алынған. 1870 жылдан бастап Милльштат тыныш ауылдан Австрия-Мажарстан империясының ақсүйектері мен бай буржуазиясының танымал жазғы курортына айналды. Осы жылы бай баспагер және богемдік шыны өндірісі династиясының ұлы Рудольф Шюрер фон Вальдхайм 1883-84 жылдары сәулетші Карл Майредер жобалаған жобалар бойынша қаладағы алғашқы қонақ үй, Hotel See Villa-ны салу үшін Милльштадтқа келді. Аймақ 1873 жылы жақын маңдағы Шпиттал-Милльштаттерзее станциясына соқпалы теміржолдың ашылуы арқылы Австрияның Оңтүстік теміржолына тікелей қол жеткізді, содан кейін 1909 жылы Тауэрн теміржолының ашылуымен жалғасты. 1885 жылдың 7 маусымында император Франц Иосифтің кіші інісі, Австрияның эрцгерцогы Карл Людвиг See Villa-ға барып, оны жоғары бағалады; осылайша қонақ үйдің және жалпы Милльштаттың танымалдығы артты. 1880-90 жылдардағы Fin de siècle дәуірінде көптеген қонақүйлер мен пансиондар ашылды, ал ақсүйектер мен бай азаматтар көл жағасында сәнді демалыс үйлерін салғызды. Қаланың туризмге экономикалық тәуелділігі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі алғашқы рецессияда айқын болды, ал кейін Милльштат 1920 жылдардың соңындағы Ұлы депрессиядан ауыр зардап шекті. Жергілікті билік 1921 жылы курорттық қала мәртебесін алуға тырысып, серуендеу аллеясын және курорттық бақтарды жасады, сондай-ақ 1931 жылы көрнекті секіргіш мұнарасы бар лидоны ашты. Алайда, 1933 жылдан бастап Германия үкіметі Бірінші Австрия Республикасына экономикалық санкциялар салғаннан кейін жағдай нашарлады. Сонымен қатар, австрофашизмнің күшеуі және Австрия Федеративтік мемлекетіне өту кезіндегі саяси көтеріліс 1934 жылғы шілде төңкерісі кезінде жергілікті нацистер Милльштат полиция бөліміне шабуыл жасаған кезде зор ұрыстарға әкелді. Туризм Екінші дүниежүзілік соғыста тоқырады, ал негізінен Берлиннен келген балаларға арналған бірнеше Kinderlandverschickung лагерлері құрылды. Соғыстан кейін көптеген виллалар британдық оккупациялық күштеріне тәркіленді. Дегенмен, 1950-1960 жылдары Милльштат негізінен Батыс Германиядан келген Wirtschaftswunder жаппай туризмінің танымал орнына айналды. Жаздағы түнгі қалу көрсеткіштері рекордтық деңгейге жетті, бұл көлдің биологиялық әртүрлілігі мен экологиясына елеулі әсер етті. Көлдегі эвтрофикацияны канализация жүйелері тоқтата алды, бірақ қонақтар санының төмендеуі де әсер етті, ол шамамен 1980 жылы ең жоғары шегіне жетті. Соңғы жылдары Милльштат көптеген демалыс үйлерінің орнына айналды.

Мәдениет және өнер

Монастырь мұражайы монастырь ішінде орналасқан және аббатхана тарихы мен мәдени мұрасының шолуын ұсынады, мысалы, неолиттік артефакттар және Милльштадт қолжазбасының көшірмелері. Жиынтыққа шамамен 1140 жылға жатпайтын романдық киелі орын, 16 ғасырдан қалған түрме және Андреа Мантенья шеберханасынан шыққан Ренессанс кезеңінің сандығы кіреді. Кассон бұрын Паола Гонзаганың (1463–1497) – Мантуя маркграфы Людовико III Гонзаганың қызы және Гориция графы Леонардтың әйелінің құдайына тиесілі болған, ол 1495 жылы Әулие Георгий орденіне сыйлаған. 1981 жылдан бері жыл сайын «Милльштадт симпозиумы» академиялық конференциясы өтіп келеді, онда зерттеушілер Милльштадт және Каринтия тарихына қатысты түрлі мәселелерді талқылайды. Жазда «Musikwochen Millstatt» (Милльштадт музыка апталықтары) фестивалі монастырь шіркеуі мен оның төңірегінде түрлі концерттер ұйымдастырады, олардың ішінде қасиетті музыка, хор және классикалық туындылар, сондай-ақ джаз, камералық музыка, фортепиано және орган концерттері бар. Монастырь ғимараттарында бейнелеу өнері мен заманауи биге баса назар аударатын заманауи өнер орталығы («Artspace Millstatt») да орналасқан. 2018 жылдан бері «Милльштатттағы өнер велотуры» («KUNSTradln in Millstatt») атты көркемдік жоба қолға алынды, ол Милльштатттың барлық аймағында бірнеше көрме орындарын қамтиды. Қазірге дейін (2020) Австрия, Германия, АҚШ, Польша, Швейцария және Гватемаладан шамамен 130 белгілі суретші қатысты, мысалы, Бриджит Кованц, Эдит Крамер, Мария Лассниг, Хуберт Сиелецки, Йозеф Флох, Регина Хосе Галиндо, Освальд Оберхубер, Манфред Киленхофер және Мария Баумгартнер. Бұл жоба 2020 жылы үшінші рет өткізілді.