Кіріспе

Ресейлік терең су ядролық суасты кемесі

Тарих және ерекшеліктері

Су асты кемесі 1988 жылы салынды, бірақ қаржылық қиындықтар мен Кеңес Одағының ыдырауына байланысты 2003 жылдың тамызына дейін қолданысқа енгірілмеді. Ол зерттеу, құтқару және арнайы әскери операцияларға арналған, ал Ресей Қорғаныс министрлігіне бағынышты Терең теңіз зерттеулерінің бас басқармасы (Главное управление глубоководных исследований (GUGI)) басқарады. Су асты кемесінің қысымға төзімді корпусы титаннан жасалған жеті шар тәрізді біріктірілген элементтерден тұрады деп саналады; бұл тұрғын үйлер мен жабдықтарға арналған кеңістікті шектейді, бірақ конструкциялық беріктікті арттырады. Ресей бұл туралы ресми түрде аз ақпарат жариялады және оның суреттері де көп емес; ең айқын суреті Архангельскіде Top Gear Russia фотосессиясы кезінде кездейсоқ түсірілген деп есептеледі. "Лошарик" деген лақап аты кеменің көп шарлы корпусынан шыққан және Кеңес анимациялық фильміндегі "Лошарик" – кішкентай шарлардан құралған ойыншық жылқының атынан алынған. "Лошарик" сөзі "лошадь" (лошад, "жылқы") және "шарик" (шарик, "шар") сөздерінің қосындысы. Бұл су асты кемесі үшін НАТО есеп беру атауы NORSUB 5. Кеме АҚШ Солтүстік қолбасшылығының брифингінде "көлеңкелі нысан" деп аталды және оның қызметін қадағалау қажеттігі айтылды. "Белгород" Оскар классының 09852 жобасы бойынша қайта жабдықталды, ол ГУГИ операцияларын қолдау үшін "Лошарик" тасымалдауға арналған.

2019 жылғы өрт

2019 жылдың 1 шілдесінде Ресейдің аумақтық суларында теңіз түбін су астынан өлшеу кезінде кемеде өрт шықты. Экипаждың 14 мүшесі түтін немесе уытты газдарды тыныс алғаннан қаза тапты. Қаза тапқандардың ішінде бірінші рангілі капитан шені бар екеуі және Ресей Федерациясының Батыры атағын алған екеуі болды. Өлгендердің арасында су асты кеме командирі Денис Долонский де бар еді. Бір кемеде осындай жоғары шенді экипаж болуы, кеме апат кезінде жоғары тәуекелді міндетті орындап немесе жаңа мүмкіндіктерді сынап жатқан болуы мүмкін. Салыстыратын болсақ, ұқсас апаттан кейін барлық экипажымен бірге жоғалған "Курск" су асты кемесінде 118 экипаж мүшесі болған, олардың тек екеуі ғана бірінші рангілі капитан шеніне ие болған. Өрт шамамен сағат 20:30-да, белгілі бір тереңдікте басталып, экипаж тарапынан сөндірілді. Ура шығанағындағы балықшылар шамамен сағат 21:30-да су асты кеменің жылдам көтерілгенін көріп, әскери кеме және екі буксирмен кездескенін хабарлады. Бастапқы мәліметтерге сәйкес, "Лошарик" кемесі батарея бөлімінде өрт шыққан кезде бас су асты кемесіне қосылмаған және апат кезінде күзетте тек 5 экипаж мүшесі болған, ал қалғандары ұйықтаған, нәтижесінде тек күзетте болған 5 экипаж мүшесі ғана жедел түрде жеке тыныс алу құралдарын кие білді. Кейінгі хабарламалар мұны жоққа шығарып, "Лошарик" кемесі өрт кезінде бас су асты кемесіне қосылған (бірақ бұл BS 136 "Оренбург" немесе BS 64 "Подмосковье" болды ма деген мәселеде пікірлер келіспейді) немесе бас су асты кемесімен ілесу процесінде болған, ол өртке қарамастан сәтті аяқталды деді. Экипаж мүшелері 40 минуттан астам уақыт бойы өртпен күресті, содан кейін жеке тыныс алу құралдарындағы оттегі қоры біткен кезде бас су асты кемесіне эвакуациялануға рұқсат сұрады. Барлығы 5 экипаж мүшесі (деректерге сәйкес, барлығы "Лошарик" кемесінен) оқиғадан аман қалды деп есептеледі. Ядролық реакторды қамтитын инженерлік бөлімдер зақымдалмаған деп хабарланды. Бұл оқиға 2008 жылғы К-152 "Нерпа" апатынан кейін ресейлік су асты кемелеріндегі ең көп өліммен аяқталған оқиға болды, онда 20 адам қаза тапқан. 2 шілдеде Шойғу Путинге, Ресей Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысына Кремльде өткен кездесуде өрт туралы баяндады. Бастапқыда кейбір БАҚ Ресей үкіметі апатты жасыруға тырысып жатқанын айтып, оны "Курск" су асты кемесі апатына теңестірді; кейбіреулері тіпті оқиғаны Чернобыль апатына дейін салғанын мәлімдеді, тіпті оқиға болғаннан кейін бір күн өткен соң ғана бұл туралы хабарланды. Кейбір журналистер қаза тапқандардың өрт шыққан бөлімге тығылып, кемені сақтау үшін өздерін құрбан еткен болуы мүмкін деген болжам жасады. Норвегияның Радиациялық қорғау органы ресейлік тараптан кемеде газ жарылысы болғаны туралы хабарланғанын мәлімдеді, бірақ ресейлік билік мұны жоққа шығарды. 4 шілдеде өрт батарея бөлімінен басталып, кейін тарағаны хабарланды. Қорғаныс министрі Сергей Шойғу су асты кемесінің ядролық қуатпен жұмыс істейтінін, бірақ реактор өрттен оқшауланғанын айтты. Шойғудың сөзіне сәйкес, су асты кемесі жөнделіп, қайтадан қызметке кірістірілуі мүмкін. 5 шілдеде төрт мүше қайтыс болғаннан кейін Ресейдің Батыры атағымен марапатталды, ал он мүше қайтыс болғаннан кейін Батылдық орденімен марапатталды.

Өрттің себебі

Сот-медициналық сараптама өрттің суасты кемесінің аккумуляторлық бөлімінде болған күшті жарылыстан басталганын көрсетті. Экипаждың бар күшін салғанға қарамастан, жанатын аккумуляторлар өртті күшейтті. "Лошарик" Украинада жасалған күміс-мырыш аккумуляторларын пайдалануға есептелген. Донбастағы соғыс салдарынан Ресей-Украина қарым-қатынасы нашарлағаннан кейін, аккумуляторлар Санкт-Петербургтегі "Ригель" компаниясы шығарған литий-иондық аккумуляторлармен ауыстырылды, олар суасты кемелерінде пайдалануға сертификатталған. Тергеушілер осы аккумуляторлардың қауіпсіздігін сынау жеткілікті болды ма екенін тексеріп жатыр. Басқа да болжамдар бар: суасты кемесінің бір жерінде болған қысқа тұйықталу салдарынан аккумуляторларға күтпеген жүктеме түсуі немесе диверсия. Өзінің бірегей құпия дизайны және, мүмкін, құпия миссиясы болғандықтан, Ресей үкіметі оқиға туралы ақпаратты жасырып отыр, сондай-ақ оқиғаны бақылап отырған болуы мүмкін американдық және норвегиялық үкіметтер де үнсіздік сақтап отыр. Суасты кемесі 2024 немесе 2025 жылға дейін қызметтен шығуы мүмкін.