Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік терең су ядролық суасты кемесі
Russian deep water nuclear submarine
{|
Тарих және ерекшеліктері
Су асты кемесі 1988 жылы салынды, бірақ қаржылық қиындықтар мен Кеңес Одағының ыдырауына байланысты 2003 жылдың тамызына дейін қолданысқа енгірілмеді. Ол зерттеу, құтқару және арнайы әскери операцияларға арналған, ал Ресей Қорғаныс министрлігіне бағынышты Терең теңіз зерттеулерінің бас басқармасы (Главное управление глубоководных исследований (GUGI)) басқарады. Су асты кемесінің қысымға төзімді корпусы титаннан жасалған жеті шар тәрізді біріктірілген элементтерден тұрады деп саналады; бұл тұрғын үйлер мен жабдықтарға арналған кеңістікті шектейді, бірақ конструкциялық беріктікті арттырады. Ресей бұл туралы ресми түрде аз ақпарат жариялады және оның суреттері де көп емес; ең айқын суреті Архангельскіде Top Gear Russia фотосессиясы кезінде кездейсоқ түсірілген деп есептеледі. "Лошарик" деген лақап аты кеменің көп шарлы корпусынан шыққан және Кеңес анимациялық фильміндегі "Лошарик" – кішкентай шарлардан құралған ойыншық жылқының атынан алынған. "Лошарик" сөзі "лошадь" (лошад, "жылқы") және "шарик" (шарик, "шар") сөздерінің қосындысы. Бұл су асты кемесі үшін НАТО есеп беру атауы NORSUB 5. Кеме АҚШ Солтүстік қолбасшылығының брифингінде "көлеңкелі нысан" деп аталды және оның қызметін қадағалау қажеттігі айтылды. "Белгород" Оскар классының 09852 жобасы бойынша қайта жабдықталды, ол ГУГИ операцияларын қолдау үшін "Лошарик" тасымалдауға арналған.
The submarine was laid down in 1988, but it was not launched until August 2003 due to financial problems, as well as the collapse of the Soviet Union. It is designated for research, rescue, and special military operations and is operated by the Main Directorate of Deep Sea Research, (Главное управление глубоководных исследований (GUGI)), reporting to the Russian Defence Ministry. The pressure hull of the submarine is believed to be formed from up to seven interconnected titanium spherical elements; this limits space for living quarters and equipment, but grants increased structural strength. Russia has released little information about it officially and there are few photographs of it; the clearest is believed to have been taken inadvertently during a Top Gear Russia photo shoot in Arkhangelsk. The nickname Losharik comes from the vessel's multi spherical hull and was taken from a character in the Soviet animated film Losharik, a toy horse consisting of small spheres. The word losharik is a portmanteau of "лошадь" (loshad, 'horse') and "шарик" (sharik, 'small sphere'). The NATO reporting name for this submarine is NORSUB 5. The vessel was referred to in a United States Northern Command briefing as a "dark target" whose activities should be tracked. The Project 09852 modified Oscar class submarine Belgorod, was specially refitted in order to transport Losharik, in support of GUGI operations.
2019 жылғы өрт
2019 жылдың 1 шілдесінде Ресейдің аумақтық суларында теңіз түбін су астынан өлшеу кезінде кемеде өрт шықты. Экипаждың 14 мүшесі түтін немесе уытты газдарды тыныс алғаннан қаза тапты. Қаза тапқандардың ішінде бірінші рангілі капитан шені бар екеуі және Ресей Федерациясының Батыры атағын алған екеуі болды. Өлгендердің арасында су асты кеме командирі Денис Долонский де бар еді. Бір кемеде осындай жоғары шенді экипаж болуы, кеме апат кезінде жоғары тәуекелді міндетті орындап немесе жаңа мүмкіндіктерді сынап жатқан болуы мүмкін. Салыстыратын болсақ, ұқсас апаттан кейін барлық экипажымен бірге жоғалған "Курск" су асты кемесінде 118 экипаж мүшесі болған, олардың тек екеуі ғана бірінші рангілі капитан шеніне ие болған. Өрт шамамен сағат 20:30-да, белгілі бір тереңдікте басталып, экипаж тарапынан сөндірілді. Ура шығанағындағы балықшылар шамамен сағат 21:30-да су асты кеменің жылдам көтерілгенін көріп, әскери кеме және екі буксирмен кездескенін хабарлады. Бастапқы мәліметтерге сәйкес, "Лошарик" кемесі батарея бөлімінде өрт шыққан кезде бас су асты кемесіне қосылмаған және апат кезінде күзетте тек 5 экипаж мүшесі болған, ал қалғандары ұйықтаған, нәтижесінде тек күзетте болған 5 экипаж мүшесі ғана жедел түрде жеке тыныс алу құралдарын кие білді. Кейінгі хабарламалар мұны жоққа шығарып, "Лошарик" кемесі өрт кезінде бас су асты кемесіне қосылған (бірақ бұл BS 136 "Оренбург" немесе BS 64 "Подмосковье" болды ма деген мәселеде пікірлер келіспейді) немесе бас су асты кемесімен ілесу процесінде болған, ол өртке қарамастан сәтті аяқталды деді. Экипаж мүшелері 40 минуттан астам уақыт бойы өртпен күресті, содан кейін жеке тыныс алу құралдарындағы оттегі қоры біткен кезде бас су асты кемесіне эвакуациялануға рұқсат сұрады. Барлығы 5 экипаж мүшесі (деректерге сәйкес, барлығы "Лошарик" кемесінен) оқиғадан аман қалды деп есептеледі. Ядролық реакторды қамтитын инженерлік бөлімдер зақымдалмаған деп хабарланды. Бұл оқиға 2008 жылғы К-152 "Нерпа" апатынан кейін ресейлік су асты кемелеріндегі ең көп өліммен аяқталған оқиға болды, онда 20 адам қаза тапқан. 2 шілдеде Шойғу Путинге, Ресей Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысына Кремльде өткен кездесуде өрт туралы баяндады. Бастапқыда кейбір БАҚ Ресей үкіметі апатты жасыруға тырысып жатқанын айтып, оны "Курск" су асты кемесі апатына теңестірді; кейбіреулері тіпті оқиғаны Чернобыль апатына дейін салғанын мәлімдеді, тіпті оқиға болғаннан кейін бір күн өткен соң ғана бұл туралы хабарланды. Кейбір журналистер қаза тапқандардың өрт шыққан бөлімге тығылып, кемені сақтау үшін өздерін құрбан еткен болуы мүмкін деген болжам жасады. Норвегияның Радиациялық қорғау органы ресейлік тараптан кемеде газ жарылысы болғаны туралы хабарланғанын мәлімдеді, бірақ ресейлік билік мұны жоққа шығарды. 4 шілдеде өрт батарея бөлімінен басталып, кейін тарағаны хабарланды. Қорғаныс министрі Сергей Шойғу су асты кемесінің ядролық қуатпен жұмыс істейтінін, бірақ реактор өрттен оқшауланғанын айтты. Шойғудың сөзіне сәйкес, су асты кемесі жөнделіп, қайтадан қызметке кірістірілуі мүмкін. 5 шілдеде төрт мүше қайтыс болғаннан кейін Ресейдің Батыры атағымен марапатталды, ал он мүше қайтыс болғаннан кейін Батылдық орденімен марапатталды.
A fire broke out on the vessel on 1 July 2019 while it was taking underwater measurements of the sea floor in Russian territorial waters. Fourteen of the crew were killed by inhalation of smoke or toxic fumes. Seven of those who died held the rank of first rank captain and two were recipients of the Hero of the Russian Federation award. Submarine commander Denis Dolonsky was among those killed. The presence of such a high ranking crew on a single vessel may be an indication that the vessel was carrying out a high risk task or testing a new capability at the time of the accident. In comparison, submarine Kursk which was lost with all hands after a similar disaster had 118 crew members of whom only two held the rank of captain 1st rank. The fire broke out at around 8:30 p. m. MT, reportedly at the depth of , and was extinguished by the crew. Fishermen in Ura Bay reported that they saw a submarine surface rapidly at around 9:30 p. m. and meet a navy ship and two tugs. Initial reports indicated that Losharik was not attached to its mother submarine when a fire broke out in its battery compartment and that only 5 crewmembers were on watch at the time of the accident with the rest allegedly asleep, as a result only the 5 crewmembers who were on watch managed to don the portable breathing kits in time. Later reports disagree stating that Losharik was either attached to the mother submarine at the time of the fire (reports disagree somewhat whether it was BS 136 Orenburg or BS 64 Podmoskovye), or in the process of docking with the mother submarine which was successfully completed despite the fire. Crewmembers fought the fire for over 40 minutes and then requested permission to evacuate to the mother submarine when the oxygen supply in their portable breathing devices ran out. In total 5 crewmembers (allegedly all from Losharik) are believed to have survived the incident. The engineering compartments containing the nuclear reactor were allegedly intact. The incident was the worst loss of life on a Russian submarine since the 2008 K 152 Nerpa accident which killed 20 men. On 2 July, Shoygu reported on the fire to Putin, the Supreme Commander in Chief of the Russian Armed Forces, at a meeting in the Kremlin. Initially, some media outlets complained that the Russian Government was attempting to cover up the accident, drawing parallels to the submarine Kursk disaster; some went as far as comparing the event to the Chernobyl disaster, even though the incident was reported to the public one day after it took place. Some journalists speculated that the men who died had sacrificed themselves to save the vessel by sealing themselves into the compartment where the fire broke out. The Norwegian Radiation Protection Authority stated that they had been notified by the Russians of a gas explosion aboard the vessel, though Russian authorities denied this. On 4 July, it was announced that the fire had originated in the battery compartment. Defence Minister Sergey Shoygu also said that the submarine was nuclear powered, but that the reactor had been isolated from the fire. According to Shoygu, the submarine could be repaired and returned to service. On 5 July, four members were posthumously awarded Hero of Russia while ten members were posthumously awarded Order of Courage.
Өрттің себебі
Сот-медициналық сараптама өрттің суасты кемесінің аккумуляторлық бөлімінде болған күшті жарылыстан басталганын көрсетті. Экипаждың бар күшін салғанға қарамастан, жанатын аккумуляторлар өртті күшейтті. "Лошарик" Украинада жасалған күміс-мырыш аккумуляторларын пайдалануға есептелген. Донбастағы соғыс салдарынан Ресей-Украина қарым-қатынасы нашарлағаннан кейін, аккумуляторлар Санкт-Петербургтегі "Ригель" компаниясы шығарған литий-иондық аккумуляторлармен ауыстырылды, олар суасты кемелерінде пайдалануға сертификатталған. Тергеушілер осы аккумуляторлардың қауіпсіздігін сынау жеткілікті болды ма екенін тексеріп жатыр. Басқа да болжамдар бар: суасты кемесінің бір жерінде болған қысқа тұйықталу салдарынан аккумуляторларға күтпеген жүктеме түсуі немесе диверсия. Өзінің бірегей құпия дизайны және, мүмкін, құпия миссиясы болғандықтан, Ресей үкіметі оқиға туралы ақпаратты жасырып отыр, сондай-ақ оқиғаны бақылап отырған болуы мүмкін американдық және норвегиялық үкіметтер де үнсіздік сақтап отыр. Суасты кемесі 2024 немесе 2025 жылға дейін қызметтен шығуы мүмкін.
Forensic investigation has shown that the fire started with a massive explosion in the submarine's battery compartment. Burning batteries fuelled the fire despite the best efforts of the crew. Losharik was designed to use silver zinc batteries made in Ukraine. After the worsening of Russia–Ukraine relations caused by the war in Donbass, the batteries were substituted with lithium ion batteries produced by Saint Petersburg company Rigel (Ригель) that were certified for use in submarines. Investigators are checking whether the safety testing of those batteries was sufficient. The other hypotheses include unexpected loads on the batteries caused by a short circuit somewhere on the submarine, or sabotage. Due to its unique top secret design, and possibly secretive mission, the Russian government has been tight lipped about the incident, as have the American and Norwegian governments who may have surveilled the incident. The submarine may remain out of service until 2024 or 2025.