Луиза Ленски: Американдық жазушы және суретшінің өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Америкалық автор және суретші (1893–1974)

Лоис Леннор Ленски Кови (14 қазан 1893 – 11 қыркүйек 1974) – Ньюбери жүлдесінің иегері, сурет кітаптары мен балалар әдебиетінің авторы және суретшісі. Оның ең белгілі туындылары: сурет кітаптарының «Мистер Смолл» сериясы (1934–1962); «Тарихи» романдары, оның ішінде Ньюбери құрметті марапатының иегері «Фиб Фэрчайлд: Оның кітабы» (1936) және «Үнді тұтқыны: Мэри Джемисонның тарихы» (1941); сондай-ақ «Аймақтық» сериясы, оның ішінде Ньюбери жүлдесімен марапатталған «Құлшайғыз қыз» (1945) және Балалар кітабы сыйлығының иегері «Джудидің саяхаты» (1947). 1967 жылы Ленски Лоис Ленски Кови қорын құрды, ол әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан қиын жағдайдағы балаларға көмек көрсететін кітапханалар мен ұйымдарға кітаптар сатып алуға гранттар ұсынады.

Ерте өмір және білім

Ленски пруссиялық лютеран дін қызметкері және теолог Ричард Ч. Х. Ленски мен Огайо штатының Франклин округында туған Мариетта Янг Ленскинің бес баласының төртіншісі болды. Мариетта Янг Ленски әйеліне үйленгенге дейін мектеп мұғалімі болған. Лоис алты жасқа толғанда, оның отбасы Огайо штатының Анна деген шағын қаласына көшіп келді, онда оның әкесі пастор болып қызмет етуге шақырылды. Ленскидің өміріндегі ересектер, соның ішінде мұғалімдер, келіп қонақ болған суретші – ол кейінірек еске алғандай, оның әкесіне оған жоғары сапалы бояулар жиынтығын сатып алуға кеңес берді, өйткені ол өнерге жаратылысынан бейім болған – және оның әкесі солай істеді. Бірақ ол бала кезінде ешкім оны "жаңалыққа" шақырмағанын немесе айналасындағы нәрселерді суретке түсіруге көмектеспегенін есіне алды, 15 жасқа дейінгі жұмыстарын басқа суреттерден көшіру деп сипаттады. Огайо штатының Сидней қаласындағы орта мектепке пойызбен қатынайтын Ленски 1911 жылы бітірді. Содан кейін ол Огайо мемлекеттік университетіне түсіп, 1915 жылы білім беру және оқытушылық сертификатымен бітірді. Оның қосымша мамандығы көркем өнер болды, курстық жұмысы сурет салу және әріп жазуға бағытталған. Огайо мемлекеттік университетін бітіргеннен кейін Ленски Нью-Йорктегі Art Students League-ге стипендия алды, онда ол 1920 жылға дейін оқыды. Осы кезеңде ол Нью-Йорктегі Өнеркәсіптік өнер мектебінде иллюстрацияны да оқыды. 1920 жылы Ленски Лондонға сапар шекті, 1920-1921 жылдары Вестминстер өнер мектебінде оқыды. Содан кейін ол бірнеше ай Италияда саяхаттап, АҚШ-қа оралды.

Әдеби мансабына әсері

Ленски әдеби және көркемдік мансабында алға жылжыған сайын, оның отбасы мен үй өмірі оның шығармашылығы үшін маңызды шабыт көзі болды. Ол жазған және суреттеген алғашқы екі кітабы – «Ауылды секіріп өту» (1927) және «1900 жылғы кішкентай қыз» (1928) – Огайодағы шағын қалашықтағы балалық шағына негізделген, оны ол идеалдап, автобиографиясында «жайлы, шынайы және адал» деп сипаттады. Сондай-ақ, ол 1918 және 1919 жылдары Platt and Munk баспасы үшін қағаздан жасалған қуыршақтардан үш кітап шығарды. 1920 жылы Ленски Лондонда оқуды таңдады, өйткені ол балалар кітаптарын басып шығарудың ұзақ тарихы бар орталық еді, ал американдық педагогтар, баспагерлер және кітапханашылар бұл саламен Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана жайлы айналыса бастады. Лондонда ол Джон Лейн баспасы үшін үш балалар кітабын суреттеді, соның ішінде «Желмен әңгіме» авторы Кеннет Грэхамның екі әңгімесінің жаңа басылымдарын жасады. 1927 жылы балалар кітаптарының белгілі редакторы Хелен Дин Фиш Ленскиге өзінің әңгімелерін жазып, суреттеуді ұсынды. Ол алғашқы кітабын, «Ауылды секіріп өтуді» өлең түрінде жазды, бірақ редакторының тілегі бойынша оны прозаға аударды. Он жылдар өткен соң ол қайтадан өлеңдер мен әндердің сөздерін жазуға кірісті. 1932 жылы Ленски «Шағын отбасы» атты жаңашыл сурет кітабын жариялады, ол кішкентай балалардың қолына сыйымды алғашқы кітап болды (кітаптың қазіргі нұсқасы 5 × 5,8 дюймді құрайды). 1940 жылдардың ортасына дейін Ленски өзінің кітаптарымен қатар басқа авторлардың кітаптарын да суреттеуді жалғастырды, Мауд Харт Лавлейс, Уотти Пайпер және Хью Лофтинг сияқты жазушылармен бірге жұмыс істеді.

Стил мен әдістерді дамыту

Ленскидің көптеген кітаптарында әртүрлі тақырыптар болғанымен және олар әртүрлі жастағы балаларға арналғанымен, ол олардың ортақ бағыты – балалардың өз әлеміндегі қарапайым өмірлік тәжірибесі екенін санайтын. 1964 жылы ол былай деп жазды:
> Менің барлық өлеңдерімде менің әңгімелерімде қайта-қайта кездесетін ортақ тақырыптар, түсініктер және құндылықтар бар. Менің алғашқы кітабым "Ауылдан қашып бара жатыр" бастапқыда "Балалар қаласы" деп аталғанын атап өткен жөн. Бала және оның қаласы, немесе бала және оның ортасы – бұл тақырыптың ізі барлық кітаптарымда сақталған. Бұл менің ең соңғы екі сурет кітабымда, "Біздің үйде" және "Мен серуендедім" кітаптарында айқын көрінеді, сонымен қатар Мистер Смоллдың барлық іс-қимылдарының түпкі себебі де осы. Бұл тақырып менің тарихи кітаптарымда да кездеседі, онда біздің тарихымыздың ерте кезеңдеріндегі балалар мен отбасылық өмір бейнеленген, және "Американың аймақтық және айналасы" кітаптарымның негізгі тақырыбы болып табылады. Қысқа сурет кітабы болсын, ғылыми тарихи зерттеу болсын, немесе қазіргі Америка өмірінің бір қырына қатысты түсіндірме болсын, менің кітаптарым негізінен отбасылық оқиғалар, баланың ортадағы бейнесін көрсетеді.

Американың аймақтық және айналмалы романдары

1940-жылдардың басында Ленски отбасымен бірге АҚШ-тың оңтүстік-шығысында қыстағанда, ол елдің осы бөлігі мен өзіне жақсы таныс Жаңа Англия және Орта Батыс арасындағы айырмашылықтарға қатты таң қалды. Оның аймақтық сериясы болатын алғашқы кітаптары Оңтүстікке жасаған қысқы сапарларынан туындады, бұл оны американдық балалар басқа елдердегі замандастарының өмірі туралы оқи алатын болса да, Американың әртүрлі аймақтарындағы балаларды бір-бірімен таныстыруға арналған кітаптар жоқ деген қорытымға жеткізді. Келесі қыста Ленски Флорида штатының Лейкленд қаласына сапар шекті. Ол жерде ол жергілікті тұрғындармен қайтадан дос болып, сұхбаттастырды, аймақтың тарихын зерттеді және күнделікті өмірді, соның ішінде жинау маусымында жұмыс істейтін балаларды бақылады. Нәтижесінде жазылған "Страуберри қыз" (1945) кітабы Солтүстік Каролинадан Флоридаға ХХ ғасырдың басында көшіп келген отбасының және олардың аймақтың "крекер" мәдениетімен араласуы туралы әңгімелейді. 1946 жылы "Страуберри қыз" Ньюбери сыйлығын жеңіп алған кезде Ленски оны "Байо Сузетт" және жазу үстіндегі "Blue Ridge Billy" кітаптарымен бірге, ХХ ғасырдың басында Солтүстік Каролина тауларында өмір сүрген музыкаға құмар бала туралы балалар әдебиетіндегі жаңа бағытты білдіретін аймақтық кітаптар сериясының бастамасы деп түсіне бастады. Алғашқы үш "Аймақтық" кітабы тарихи романдар болғанымен, "Джудидің саяхаты" (1947) арқылы Ленски қазіргі мигрант еңбегі мәселесіне назар аударды. Кейінгі "Аймақтық кітаптардың" көпшілігі де қазіргі заманғы оқиғаларға негізделген. "Джудидің саяхатынан" кейін – оның бұрынғылары сияқты, Ленски маусымдық сапарлары кезінде барған аймақтарда оқиғалар жазды және зерттеулерінің географиялық шеңберін кеңейтіп, бүкіл ел бойынша аймақтық оқиғаларды орнатты. Серияның танымалдылығы артып, оның жанкүйерлері оған хат жазып, өздерінің қалаларына келуді шақырды. Кейбір кітаптар тікелей осы хат алмасудың нәтижесінде дүниеге келді; мысалы, 1947 жылы Ленски Миссисипи округіне (Арканзас штаты) сапар шекті, өйткені Ярбро ауылдық қауымдастығындағы бір сынып оны радиода оқығаннан кейін қонаққа шақырды. "Cotton in My Sack" (1949) кітабы Арканзастың солтүстік-шығысындағы шаруа отбасының қызы туралы әңгімелейді және ол осы аймақта болған оқиғадан шабыттанды. 1950-жылдардың басында Ленски өзінің аймақтық кітаптары үшін жинаған зерттеулерін екінші сериясы "Америка айналасында" үшін пайдалана бастады. Бұл кітаптарды мұғалімдер сұрады және оның сурет кітаптарына тым үлкен, бірақ аймақтық және тарихи романдарына тым жас балаларға арналған. Бұл серияға аймақтық тақырыптағы әңгімелер жинағы мен қысқа тараулары бар кітаптар кірді. 1952 жылы ол Булламен бірлесіп мигрант отбасылары туралы үш пьеса жазды. "Бұршақ жинаушылар" пьесасында афроамерикалық ана мен оның екі баласы шығыс жағалауындағы бұршақ егінінің соңынан ерді; "Жүректің өзгеруі" – Иллинойстағы техастық отбасы туралы; ал "Жұртқа бейтаныс жерлер" Кентуккиден Арканзасқа мақта жинауға көшіп келген кенші отбасының тағдырын баяндайды. Пьесалар балалар үшін Ұлттық театр конгресі тарапынан таратылды.

When Lenski and her family began to spend winters in the Southeastern United States during the early 1940s, she was struck by the differences between this part of the country and her familiar New England and Midwest. The first books in what would become her Regional series were inspired by her winter visits to the South, which led her to the conclusion that while American children could read about the lives of their contemporaries in other countries, there were no books available to introduce the children of various American regions to one another. The following winter Lenski visited Lakeland, Florida, where she again befriended local people, conducted interviews and read about the area's history, and observed daily life around her, including the children who participated in the strawberry harvest. The resulting book, Strawberry Girl (1945), told the story of a family from North Carolina who migrated to Florida at the turn of the twentieth century and their interactions with the region's "cracker" culture. By the time that Strawberry Girl won the Newbery Award in 1946, Lenski had begun to understand it, along with Bayou Suzette and her work in progress Blue Ridge Billy, about a musical boy living in the North Carolina mountains during the early twentieth century, as the beginning of a series of regional books representing a new direction in children's literature. Although the first three Regional books were historical novels, with Judy's Journey (1947) Lenski turned her attention to the contemporary issue of migrant labor. Many of the subsequent Regional books would also have contemporary settings. After Judy's Journey—which, like its predecessors, was set in areas that Lenski had visited during her seasonal travels—Lenski also broadened the geographic scope of her research and set regional stories throughout the country. As the series grew in popularity, its fans wrote to her and invited her to visit their communities. Some of the books directly resulted from this correspondence; for example, in 1947 Lenski traveled to Mississippi County, Arkansas, after a class in the rural community of Yarbro heard her read aloud on the radio and invited her to visit. Cotton in My Sack (1949), a story about a young girl in a sharecropping family, was inspired by her stay in northeast Arkansas. In the early 1950s, Lenski began to use the research she had compiled for her regional books for a second series, "Roundabout America." These books were requested by teachers and designed for children who were too old for her picture books, but too young for her regional and historical novels. This series included regionally themed short story collections and short chapter books. In 1952 she and Bulla wrote three plays about migrant families as a way of calling attention to the issue. In The Bean Pickers, an African American mother and her two children followed the bean crops north along the east coast; A Change of Heart was about a Tejano family in Illinois; and Strangers in a Strange Land followed a displaced mining family from Kentucky to Arkansas for cotton picking. The plays were distributed by the NCC for use by children.