Кіріспе
Норман Фредерик Симпсон (1919 жылдың 29 қаңтары – 2011 жылдың 27 тамызы) – ағылшын драматургі, Абсурд театрымен тығыз байланысты болған. Жақындары оны 1936 жылғы тақтан бас тарту дағдарысын еске түсіретін әзілмен Уоли Симпсон деп атаған.
Norman Frederick Simpson (29 January 1919 – 27 August 2011) was an English playwright closely associated with the Theatre of the Absurd. To his friends he was known as Wally Simpson, in comic reference to the abdication crisis of 1936.
Алғашқы жылдар
Лондон қаласында туған Симпсон Эммануэль мектебінде оқығаннан кейін банк кызметкері болып жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Корольдік артиллерия және барлау корпусында қызмет етіп, Италия, Палестина және Кипр елдеріне сапарлады. Соғыстан кейін Лондон университетінің Біркекбек колледжінде ағылшын әдебиеті мамандығын бітірген соң, Симпсон шамамен 20 жыл бойы ересектерге ағылшын тілін оқытты.
Театрлық тұңғышы
Симпсонның өміріндегі шешуші кезең 1957 жылы болды, ол "Observer" газетінің жаңа жазушыларды іздеу конкурсында үшінші орынды жеңіп алды, осы іздеуді театр сыншысы Кеннет Тайнан басқарды. "Асқан керемет дыбыс" пьесасының премьерасы 1957 жылдың 1 желтоқсанында Лондонның Корольдік театр сарайында Найджел Давенпорттың Бро Парадок рөлінде және Венди Крейгтің Мидди Парадок рөлінде ойнауымен өтті. Тони Ричардсонның талабымен Симпсон, кейін өкінгендей, пьесаны 50 минуттық бір актілік туындыға қысқартты. 1959 жылы екі актілік нұсқасының толық қойылымын Джон Бёрд режиссерлігімен Питер Кук пен Элеонора Брон басты рөлдерде Кембридж театр актерлері сахналады. Кембридж қойылымы 1960 жылдың 15 наурызында Корольдік театр сарайына қысқа ғана тур жасады, бірақ театр екі актілік түпнұсқаны тек 2006 жылдың 17 қаңтарында ғана қойды.
Стиль
"Қоңырау шалынып тұрған құлақ" Симпсонның сюжетке деген қарсылығын көрсетеді және оның есте қаларлық әйгілі сөздер мен логикалық байланысы жоқ сөздерді құрау дағдысын анықтайды. Оның барлық келесі жұмыстарындағыдай, бұл пьеса да актерлерден толығымен тікелей ойнауды талап етеді. Мұндай көзқарас көрермендерде кейіпкерлердің шындықтың бір түрінде өмір сүретініне сенімділік тудырады, онда үкімет құру есіктен есікке аралап сұрау арқылы ұйымдастырылуы мүмкін. Ғажайып және мүмкін емес нәрселер күнделікті оқиғалар ретінде қарастырылады. Бұл комедиялық тепе-теңдік Питер Куктың ерте шығармаларына, әсіресе Э. Л. Висти монологтарына зор әсер еткені мойындалады. Көптеген салыстырулар абсурд драматургиясының көрнекті өкілі Эжен Ионесконың шығармаларымен жасалды. Алайда Симпсон кез келген байланысты жоққа шығарып, ол ақымақтықтармен айналыса бастаған кезде бұл жазушы туралы естімегенін айтты. Оның пікірінше, әдеби жақындық Льюис Кэрролл, Джеймс Турбер және П. Г. Водхауспен. Симпсонның ерте шығармаларын мәдени контексте де қарастыру қажет. BBC радиосының "Гун Шоу" бағдарламасы кеңінен танымал болды, ол сюрреализмді алғаш рет көпшілікке жеткізді. "Қоңырау шалынып тұрған құлақ" сияқты пьесалар, Лондон театрларына келушілердің, және олармен бірге жоғары білімді элитаның тілін байытты.
Театрдағы мансабы
Симпсон мен Корольдік сарай арасындағы тығыз қарым-қатынас Тинклден кейін де жалғасты, оның "The Hole" (1958), "One Way Pendulum" (1959) және "The Cresta Run" (1965) пьесаларын қамтыды. Барри Кифф, Сэм Шепард және Сну Уилсонның жаңа туындыларын қолдағаннан кейін, ол 1978 жылдың сәуірінде театрдан кетіп, 1983 жылы Ұлттық театр сахнасында Эдуардо Де Филиппоның "Ішкі дауыстар" аудармасымен қайтадан театрға оралды. "Тинкль" 1960 жылдың шілдесінде BBC үшінші бағдарламасында бір актілік нұсқада, Дерик Гайлер мен Элисон Леггаттың орындауында "Парадокс" рөлінде көрсетілді. Сол жылы Симпсонның алғашқы радио жұмысы – BBC үй қызметінің апталық "Үйде дүйсенбі кешінде" ревюі үшін жазылған эскиз болды. Бірақ өндіріс тобының алаңдауынан оны эфирге шығарудан бұрын тоқтатты. Содан кейін Симпсонның радио жұмысы көбінесе үшінші бағдарлама шеңберінде болды, әсіресе 1982 жылы Ричард Вернон оқыған "Сниппеттер" монологтары ерекше көзге түсті.
Кино және теледидар
Абсурд театры 1961 жылы теледидарға енді, Симпсонның пьесалары британдық екі арнада да қойылды. BBC телеарнасы «One Way Pendulum» пьесасын тікелей эфирде көрсетті, алайда ол қазір жоғалып кеткен. «Granada» арнасы ITV үшін «A Resounding Tinkle» пьесасының қысқартылған нұсқасын дайындады. Ол BBC телеарнасының «That Was The Week That Was» бағдарламасына қатысуға шақырылды, бірақ оның «Парламентті теледидардан көрсету» атты скетчі 1963 жылғы 16 қарашадағы тікелей эфирде уақыттың көп кетуіне байланысты алынып тасталды және ешқашан жарық көрген жоқ. «Жазғы демалыс» фильмінен кейін режиссер Питер Йейтс Симпсонның ең танымал пьесасы – «One Way Pendulum» (1964) фильмін түсіруге келісті. Эрик Сайкс, Джордж Коул және сөйлей алмайтын Джонатан Миллердің қатысуымен Йейтстің осы пьесаға жасаған интерпретациясы Симпсонның абсурдқа қарапайым көзқарасын жеткізді, бірақ кассада сәтсіз болды. BBC-нің жеңіл ойын-сауық бөлімінің бас көмекшісі Франк Мьюр 1965 жылы Симпсонды BBC2 арнасы үшін жазуға шақырды. «Tinkle» пьесасының басты кейіпкерлері «Үш керемет Tinkle» (1966) және «Төрт биік Tinkle» (1967) атты жеті жарты сағаттық эпизодқа дейін кеңейтілді, онда Эдвин Аппс пен Паулин Девани тиісінше Бро мен Мидди рөлінде ойнады. Одан кейін ол Джон Берд, Элеонор Брон, Джек Шепард және Анжела Торнның қатысуымен ағымдағы оқиғаларды пародизациялаған «World in Ferment» (1969) атты алты бөлімдік фильмін түсірді, алайда оның ешбір эпизоды сақталмаған. Теледидардағы оның соңғы жобасы – Джон Фортуна мен Джон Уэллспен бірге жазылған, Хэтти Жактың қатысуымен, ал Иан Макнагтон (Monty Python’s Flying Circus фильмін жасаған) продюсерлік еткен, сонымен қатар толығымен жоғалып кеткен «Charley’s Grants» (1970) сериалы болды. Оның арасында жарнамаға сатиралық көзқараспен қараған «Thank You Very Much» (1971) және Майк Ньюэллдің режиссерлік еткен ITV арнасы үшін жасалған тиімді үш кейіпкерлік «Silver Wedding» (1974) пьесалары қойылды. Симпсонның теледидардағы ең танымал туындысы – Джон Клиз бен Уилли Раштонның қатысуымен BBC One арнасының «Comedy Playhouse» бағдарламасы үшін түсірілген Шерлок Холмс пародисы «Elementary, My Dear Watson» (1973) болды. Ол Лондонның Ұлттық кинотеатрында бірнеше рет көрсетілді. Симпсонның туындылары көбінесе қысқа форматта жақсы қабылданады деп жиі айтылады (Симпсон өзінің жалғыз романы «Man Overboard» ешкімнің соңына дейін оқи алмайтынын күткенін айтқан), сондықтан ол теледидар үшін көптеген скетчтер жазғаны заңды. «World in Ferment» осы қабілетін көрсетеді, ал оның әйелдерге арналған шебер монологтары «But Seriously – It’s Sheila Hancock» (1972) бағдарламасында қайтадан пайда болды. Басқа жобалардың ішінде Нед Шерриннің «The Rather Reassuring Programme» (1977), Берил Рейдтің «Beryl Reid Says Good Evening» (1968) және «The Dick Emery Show» (1977–1980) бағдарламалары бар.
Кейінгі қызметі
Симпсон өмірінің соңғы жылдары Корнуоллда тұрды және Англияның каналдарымен тар қайықпен саяхаттады.