Жыныстық өзгешелік және гендерлік нормадан тыс мінез-құлық

Кіріспе

Адамдағы жыныстың дәстүрлі емес көрінісі

Жыныстық вариация немесе жыныстық нормадан тыс мінез-құлық – бұл адамның еркек немесе әйел жыныстық нормаларына сай келмейтін мінез-құлқы немесе жыныстық өрнегі. Жыныстық нормадан тыс мінез-құлық танытатын адамның гендерлік идентитісі өзгеруі мүмкін, ол трансгендерлік немесе екіұшты болуы мүмкін, немесе ол цисгендерлік болуы мүмкін. Трансгендерлік адамдар үшін, олар өтуге дейін жыныстық нормадан тыс деп қабылдануы немесе өзі сезінуі мүмкін, бірақ өтуден кейін олай көрінбеуі мүмкін. Өтуден кейін жыныстық нормадан тыс көрінетін трансгендерлік ересектер кемсітушілікке көбірек бейім.

Терминология

Жыныстық айырмашылықты көрсететін адамдарды жыныстық түрлендіру, жыныстық сәйкессіздік, жыныстық әртүрлілік немесе жыныстық атипиялық деп атауға болады. Жыныстық айырмашылық және жыныстық түрлендірушілік терминдерін психология, психиатрия, антропология және гендерлік зерттеулер салаларының ғалымдары, сондай-ақ жыныстық түрлендірушілердің өзінің жақтас топтары қолданады. Жыныстық нұсқа термині қасақана кең, ол транссексуал, буч және фем, королева, сисси, томбой, фембой, трансвестит немесе хиджра сияқты нақты терминдерді қамтиды. Трансгендерлік сөзі әдетте тар мағынаға ие және басқаша түсіндіріледі, соның ішінде туған кезде анықталған жынысынан өзгешеленетін идентификацияны қамтиды. GLAAD (бұрынғы Гейлер мен лесбиянкалардың жамандауға қарсы альянсы) медиа анықтамалығында трансгендерлік – «жыныстық идентификациясы немесе жыныстық өрнегі туған кездегі жынысынан өзгеше адамдарды қамтитын жалпы термин» деп анықталған. Барлық жыныстық түрлендірушілер трансгендер деп санамайды, және барлық трансгендерлер жыныстық түрлендірушілер ретінде танылмайды – көптегендер өздерін жай ғана ер немесе әйел деп есептейді. Мәдени ерекшеліктері бар жыныстық әртүрлілік терминдеріне аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халқы үшін sistergirls және brotherboys жатады. Интерсекс адамдарды терминологияға (мысалы, жыныстық және/немесе жыныстық әртүрлілік) қосу немесе қоспау туралы түсініксіздіктер, жыныстық және/немесе жыныстық әртүрлілік және әртүрлі жыныстар мен гендерлер (DSG) терминдерін қолданудың азаюына әкелді. Қазіргі заманғы транс және басқа жыныстық идентификацияларды мойындауға бағытталған ережелер жыныстық әртүрлілік және трансгендерлік сияқты терминдерді қолданады. 2013 жылдың шілдесінде Австралияның Ұлттық ЛГБТИ денсаулық альянсы «Қамтушы тілдік нұсқаулық: интерсекс, транс және жыныстық әртүрлі тәжірибе иелеріне құрмет көрсету» атты нұсқаулық жариялады, онда әртүрлі денелік және идентификациялық топтар нақтырақ ажыратылады.

Балалық шағы

Көптеген зерттеулер гендерлік нормадан тыс мінез-құлық танытатын балалар мен олардың кейін гей, бисексуал немесе трансгендер екенін мойындауы арасындағы байланысты көрсетеді. Көптеген зерттеулерде өздерін гей немесе лесбиян деп есептейтіндердің көпшілігі бала кезінде гендерлік нормадан тыс болғандарын айтады. Қазіргі терапиялық қауымдастық балалық шақтағы гендерлік нормадан тыс мінез-құлыққа қалай ден қою керектігі мәселесінде екіге бөлінген. Бір зерттеу балалық шақтағы гендерлік бейімсіздіктің мұрагерлік екенін ұсынды. Сондай-ақ ересектердің гендерлік нормадан тыс балаларға деген көзқарасы туралы зерттеулер жүргізілді. Гендерлік қасиеттері, қызығушылықтары және мінез-құлқы әртүрлі балаларға деген көзқарасқа ерекше жағдайларды есептемегенде, айтарлықтай жалпылама әсері жоқ екені хабарланды. Гендерлік ерекшеліктері бар балалар кейінірек өмірде сәйкес келуге тырысуы мүмкін. Балалар өссе және ойлары мен дене бітімі арасындағы қақтығысқа емделмесе, бұл ыңғайсыздыққа, өзіне деген жағымсыз сезімге және соңында депрессияға, өзін-өзі өлтіруге немесе өзіне сенімсіздікке әкелуі мүмкін. Егер бала өте ерте жасында гендерлік нормаға сай келмейтін болса, отбасы мен баланы оңтайлы әсер ету үшін отбасылық қолдау көрсету маңызды. 11 жасқа дейін гендерлік нормаға сай келмейтін балаларда жас кезінде депрессия, алаңдаушылық және өзін-өзі өлтіру туралы ойлардың қаупі артады. 2012 жылғы зерттеуде 11 жасқа дейін гендерлік нормадан тыс мінез-құлық танытқан гетеросексуал және азшылық жыныстық бағдары бар балалар физикалық, сексуалдық және психологиялық зорлық-зомбылыққа ұшырау ықтималдығы жоғары екені анықталды. Робертс және авторлар (2013) 23-30 жас аралығындағы зерттеу қатысушыларының арасында гендерлік нормадан тыс мінез-құлық танытқандардың 26%-ы депрессиялық белгілерді, ал гендерлік нормаға сай келгендердің 18%-ы осындай белгілерді көрсеткенін анықтады. Хилл, Карфагнини және Уиллоуби (2007) жұмыстарында, Брайант (2004) «осы балалар мен жасөспірімдерді емдеу протоколдары, әсіресе баланы стереотиптік гендерлік жасөспірімге қайта айналдыруға бағытталғандары, жағдайды нашарлатады, олардың қиындықтарын іштей сезінуіне себеп болады» деп айтады. Балалар мен жасөспірімдердегі гендерлік идентитіктің бұзылуын емдеудің теріс салдары болуы мүмкін. Сонымен қатар, гендерлік ерекшеліктерді түсіну, әсіресе кішкентай балаларда, күрделі болуы мүмкін, бұл әлеуметтік жұмыскерлерге оларға көңіл жарысуды қиындатады. Сонымен қатар, мектептегі әлеуметтік жұмыскерлер көбінесе «гетеронормативтілікке» баса назар аударатын ортада жұмыс істейді, онда әйелдік және ерлік гетеросексуалдық қатынастарға негізделген, бұл гендерлік ерекшеліктері бар балалардың қажеттіліктерін қанағаттандыруды қиындатады.

Multiple studies have suggested a correlation between children who express gender nonconformity and their eventually coming out as gay, bisexual, or transgender. In multiple studies, a majority of those who identify as gay or lesbian self report gender nonconformity as children. The therapeutic community is currently divided on the proper response to childhood gender nonconformity. One study suggested that childhood gender nonconformity is heritable. Studies have also been conducted about adults' attitudes towards nonconforming children. There are reportedly no significant generalized effects (except for a few outliers) on attitudes towards children who vary in gender traits, interests, and behavior. Children who are gender variant may struggle to conform later in life. As children get older and are not treated for the mismatch between their minds and bodily appearance, this leads to discomfort, and negative self image and eventually may lead to depression, suicide, or self doubt. If a child is nonconforming at a very young age, it is important to provide family support for positive impact to family and the child. Children who do not conform prior to age 11 tend to have an increased risk for depression, anxiety, and suicidal ideation as a young adult. A 2012 study found that both children who will be heterosexual and children who will have a minority sexual orientation who expressed gender nonconformity before the age of 11 were more likely to experience abuse physically, sexually, and psychologically. Roberts et al. (2013) found that of participants in their study aged between 23 and 30, 26% of those who were gender nonconforming experienced some sort of depressive symptoms, versus 18% of those were gender conforming. In the works of Hill, Carfagnini and Willoughby (2007), Bryant (2004), "suggests that treatment protocols for these children and adolescents, especially those based on converting the child back to a stereotypically gendered youth, make matters worse, causing them to internalize their distress." Treatment for GID in children and adolescents may have negative consequences. Furthermore, understanding gender variance especially in young children, can be complex, making it challenging for social workers to empathize. Moreover, school social workers often work in environments that emphasize "heteronormativity" where femininity and masculinity are defined based on heterosexual relationships, making it difficult to address the needs of gender variant children.

Әйелдер мен ерлердің әлеуметтік жағдайы

Туған кезде еркек деп белгіленген адамдар арасындағы жыныстық нормадан тыс мінез-құлық, әдетте, Батыста туғанда әйел деп белгіленген адамдар арасындағы жыныстық нормадан тыс мінез-құлыққа қарағанда қатаңрақ, және кейде зорлық-зомбылықпен бақыланады. Дегенмен, ұлдар мен ерлер арасында жыныстық нормадан тыс мінез-құлықтың әртүрлі түрлері бар. Жыныстық нормадан тыс мінез-құлықтың кейбір түрлері, мысалы, үй шаруасымен айналысатын әке болу, ешқандай пікір тудырмауы мүмкін, ал басқалары, мысалы, еркектерге арналған помада мен юбка кию, қарауларға, сынға немесе сұрақтарға себеп болуы мүмкін. Кейбір мәдениеттер мұндай айырмашылықтарға басқаларына қарағанда көбірек төзе алады. Бұл тарихи тұрғыдан алғанда салыстырмалы түрде жаңа құбылыс, себебі әйелдердің киімі мен қызметі бұрын қатаң бақыланып келді, және Иран мен Сауд Арабиясы сияқты елдерде әлі де заңмен реттеледі. Екінші толқын феминизмінің жетістігі Батыс әйелдерінің дәстүрлі түрде еркектерге тән киім, мысалы, шалбар киюге немесе дәрігер сияқты дәстүрлі еркектерге тән мамандықтарды таңдауға мүмкіндік берді. Кеңес Одағында әйелдерге құрылыс сияқты дәстүрлі еркектерге тән жұмыстарға рұқсат берілді, бірақ оларға аз жалақы төленді. Кейде жұмыс берушілер әйелдерді, ал кейде ер адамдарды жақсы көретін. Кейбір бұрынғы кеңестік елдерде Совет Одағының ыдырауынан кейін гендерлік теңдік кері кетті. Америка Құрама Штаттарында жыныстық нормаға сәйкес келмейтін трансгендерлердің денсаулығы, өздерін ер немесе әйел деп танитын трансгендерлерге қарағанда нашарлау болып табылады.

Жыныстық бейімділікпен байланысты

Гендерлік нормалар елдер мен мәдениеттер бойынша, сондай-ақ мәдениеттер ішіндегі тарихи кезеңдерде әртүрлі болады. Мысалы, Ауғанстандағы паштун тайпаларында ересек еркектер жиі қол ұстасып жүреді, олар гомосексуалды деп есептелмейді, ал Батыста мұндай мінез-құлық көбінесе гомосексуалды қарым-қатынастың белгісі ретінде қарастырылады. Дегенмен, көптеген мәдениеттерде жылау, басқаларға қамқорлық жасау және оларды ашық түрде эмоционалды жағынан қолдау, тамақ дайындаудан басқа үй шаруаларына қызығушылық таныту және жеке басын күту сияқты әрекеттер еркектерге тән емес деп қарастырылуы мүмкін. Сол зерттеуде гей еркектердің аналары гетеросексуалды ұлдарының аналарына қарағанда, ұлдарындағы осындай ерекше мінез-құлықты жиірек еске алатыны анықталды. Батлер гендер – жеке сәйкестіктің тұқымдас қасиеті емес екенін айтады, сондай-ақ: «Гендерлік денеді табиғи, мәдени немесе тілдік болсын, алдын ала белгіленген немесе шешілген құрылым, мән немесе факт емес, шөгінді әрекеттердің мұрасы ретінде қарастыруға болады» дейді. Бинарлық емес респонденттердің көп бөлігі өзін жыныстық азшылыққа жатқызып, басқа зерттеулердің де нәтижелерімен сәйкес келеді. Бинарлық емес гендерлік және жыныстық азшылық статусы арасындағы осы айқын байланыс қызығушылық тудырады және «дәстүрден тыс» гендерлік сәйкестіктердің (яғни, гендерлік бинарлықтан тыс) және жыныстық бағдардың ерекше, бірақ өзара байланысты құрылымдар екенін көрсетеді. Дәстүрлі гендерлік нормаларға сәйкес келмейтін бисексуалды және гей еркектер, оларды қабылдайтындарға қарағанда, көбірек кемсітуге ұшырауы мүмкін. Бір зерттеуге сәйкес, гендерлік нормалардан ауытқушы латындық гей және бисексуалды еркектер, гендерлік нормаларды сақтайтын әріптестеріне қарағанда, гомофобия мен психологиялық стреске көбірек бейім. Сонымен қатар, дәстүрлі гендерлік нормаларға сәйкес келмеу гей жасөспірімдердің өмірге қол жұмсау қаупін арттыруы мүмкін, ал лесбияндыққа қатысты зерттеулер мұндай үлгіні үнемі көрсетпейді. Бұл ата-аналар мен құрбыларының әйелдерге тән мінез-құлық көрсететін ұлдарына жиірек жаман қарым-қатынас жасауымен байланысты болуы мүмкін. Басқа гендерлік нормалардан ауытқушы еркектер өздерінің сыртқы түріне және сәнге деген қызығушылықтарын білдіру үшін ерлер киімдерін өзгертіп, стильдеуді ұнатады.

Gender norms vary by country and by culture, as well as across historical time periods within cultures. For example, in Pashtun tribes in Afghanistan, adult men frequently hold hands, without being perceived as gay, whereas in the West this behavior would, in most circumstances, be seen as proof of a homosexual relationship. However, in many cultures, behaviors such as crying, an inclination toward caring for and nurturing others in an emotionally open way, an interest in domestic chores other than cooking, and self grooming can all be seen as aspects of male gender nonconformity. The same study found that mothers of gay males recalled such atypical behavior in their sons with much greater frequency than mothers of heterosexual males. Butler argues that gender is not an inherent aspect of identity, further stating, " One might try to reconcile the gendered body as the legacy of sedimented acts rather than a predetermined or foreclosed structure, essence or fact, whether natural, cultural, or linguistic". The overwhelming majority of non binary respondents identified as having a sexual minority sexual orientation, which is also consistent with findings from other research. This substantial overlap between non binary gender and sexual minority status is intriguing and supports the conceptualization that "non traditional" gender identities (i. e., outside the gender binary) and sexual orientation are distinct yet interrelated constructs. Bisexual and gay male individuals who do not conform to traditional gender norms might experience increased discrimination compared to those who do. One study found Latino gay and bisexual men that identify as gender nonconforming faced higher levels of homophobia and psychological distress compared to their gender conforming counterparts. Furthermore, nonconforming to traditional gender norms may elevate the risk of suicide attempts among gay adolescents, whereas studies on lesbians do not consistently show similar patterns. This may be attributed to heightened mistreatment of boys displaying feminine traits, by parents and peers. Other gender nonconforming men prefer to simply modify and stylise men's clothing as an expression of their interest in appearance and fashion.

Гендерлік теңдікті нығайтатын іс-әрекеттер

Гендерлік бекіту тәжірибелері әрбір адамның ерекше гендерлік өзін-өзі тануын және өзін-өзі көрнектілеуін мойындайды және қолдайды. Гендерлік бекіту тәжірибелері зерттеулер көрсеткендей, белгілі бір гендерлік идентитті қабылдауға адамдарды ынталандыратын клиникалық тәжірибелер психологиялық зиян келтіруі мүмкін болғандықтан, психикалық және физикалық денсаулық салаларында кеңінен қабылдануда. 2015 жылы Америкалық Психологиялық Ассоциация трансгендер және гендерлік сәйкессіз адамдармен жұмыс істейтін клиникалық мамандарға арналған гендерлік бекіту тәжірибелерінің нұсқаулықтарын жариялады. Медициналық және психологиялық жағдайлардағы гендерлік бекіту тәжірибелері туралы алдын ала зерттеулер көбінесе оң нәтижелерді көрсетті. Бұл тәжірибелер кеңінен қолданыла бастағандықтан, оларды бағалауды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді зерттеулер және үлкен үлгілермен зерттеулер қажет. Зерттеулер көрсеткендей, ата-анасынан гендерлік бекіту қолдауын алған жастардың психикалық денсаулығы, қолдау алмаған әріптестеріне қарағанда жақсырақ. Гендерлік бекіту тәжірибелері гендерлік денсаулыққа баса назар аударады. Гендерлік денсаулық – адамның өзін ең жайлы сезінетін гендер(лер)ін анықтау және оны қабылдау қабілеті, жобаланбау қорқынышынсыз. Гендерлік бекіту тәжірибелері келесілерге негізделген: тұлғаға бағытталған терапия және қабылдау және міндеттеме терапиясы. Бұл тек әйелдердің үйде болуы норма болып саналатын мәдениетте ғана "әдеттен тыс" болып көрінеді. Андрогин адамдар: поляризацияланған (бинарлық) көріністерге құрметтейтін мәдениетте гендерлік көрінісі аралас немесе бейтарап адамдар. Кросс-дерессерлер цисгендер немесе трансгендер болуы мүмкін, олар тек әлеуметтік тұрғыдан өзгеруі мүмкін, медициналық араласусыз. Femminiello: Неапольдің дәстүрлі мәдениетінде (Оңтүстік Италия) үшінші гендерлік рөлді бейнелейтін адамдар тобы. Хиджра: кейде интерсекс болып туған, бірақ көбінесе еркек деп саналатын дәстүрлі үшінші гендерлік тұлға. Хиджраның көпшілігі – ритуалдық кастрацияны таңдаған евнухтар. Олар Оңтүстік Азияның бірнеше дәстүрлі мәдениеттерінде салтанатты рөл атқарады, көбінесе ат қою рәсімдерін және бата беруді орындайды. Олар сол мәдениет үшін «әйелдер» киімі деп саналатын киім киеді, бірақ олар ерлер де, әйелдер де емес, хиджра ретінде қарастырылады. Ханит: Оман мәдениетінде әйелдермен қарым-қатынасқа рұқсат етілген гей еркек. Бұл адамдардың киімі еркек және әйел киімінің арасында болуы керек. Екі рух: кейбір Солтүстік Американың аборигендері өздерінің қауымдарында дәстүрлі үшінші гендерлік (немесе басқа гендерлік нұсқаулық) әлеуметтік және салтанатты рөл атқаратын аборигендерді сипаттау үшін қолданатын қазіргі заманғы, пан-үнділік, қолдаушы термин. «Екі рух» термині 1990 жылы Виннипегте өткен аборигендердің лесбиян және гейлердің халықаралық жиналысында жасалған және «ата мекенді американдықтарды/алғашқы ұлттарды жергілікті емес халықтардан ажырату және арақашықтық орнату үшін арнайы таңдалған».

Gender affirmative practices recognize and support an individual's unique gender self identification and expression. Gender affirmative practices are becoming more widely adopted in the mental and physical health fields in response to research showing that clinical practices that encourage individuals to accept a certain gender identity can cause psychological harm. In 2015, the American Psychological Association published gender affirmative practice guidelines for clinicians working with transgender and gender nonconforming people. Preliminary research on gender affirmative practices in the medical and psychological settings has primarily shown positive treatment outcomes. As these practices become more widely used, longer term studies and studies with larger sample sizes are needed to continue to evaluate these practices. Research has shown that youth who receive gender affirming support from their parents have better mental health outcomes than their peers who do not. Gender affirmative practices emphasize gender health. Gender health is an individual's ability to identify as and express the gender(s) that feels most comfortable without the fear of rejection. Gender affirmative practices are informed by the following premises: person centered therapy, and acceptance and commitment therapy. This would only be "atypical" in a culture where it is the norm for women to stay home. Androgynous people: having a gender presentation that is either mixed or neutral in a culture that prizes polarised (binary) presentations. Crossdressers may be cisgender, or they may be trans people who have only socially transitioned without further medical intervention. Femminiello: a population of people who embody a third gender role in traditional Neapolitan culture (southern Italy). Hijra: a traditional third gender person who is occasionally intersex, but most often considered male at birth. Many of the Hijra are eunuchs who have chosen to be ritually castrated in a dedication ceremony. They have a ceremonial role in several traditional South Asian cultures, often performing naming ceremonies and blessings. They dress in what is considered "women's" garments for that culture, but are seen as neither men nor women, but hijra. Khanith: an effeminate gay male in Omani culture who is allowed to associate with women. The clothing of these individuals must be intermediate between that of a male and a female. Two spirit: a modern, pan Indian, umbrella term used by some Indigenous North Americans to describe Native people in their communities who fulfill a traditional third gender (or other gender variant) social and ceremonial role in their cultures. The term two spirit was created in 1990 at the Indigenous lesbian and gay international gathering in Winnipeg, and "specifically chosen to distinguish and distance Native American/First Nations people from non Native peoples."

Қалпына келтіру стратегиясы

Қалпына келтіру стратегиялары – гендерлік нормадан өзгеше мінез-құлық танытқан адамдардың қоғам тарапынан туындаған қарсылыққа жауап ретінде қолданатын әрекеттері. Бұл стратегиялар сондай-ақ адамның достары мен отбасының қорқынышы, ұялуы сияқты сезімдерінен де туындауы мүмкін. Қалпына келтіру стратегияларының мысалдарына сәйкес келмейтін мінез-құлықты жасыру, гендерлік нормаларға бойыну және т.б. жатады. Лори А. Рудман мен Кимберли Фэйрчайлд (2004) зерттеулерінде, стигмаға ұшырау қорқынышы салдарынан адамдар өздерінің нағыз бейнесін жасыруы мүмкін екені айтылады. Вантигем мен Ван-Хутте (2004) жүргізген зерттеуде ЛГБТ+ қауымдастығының балаларының мектеп ортасында гендерлік нормаға сәйкестігі артуы, құрдастарының қысымынан туындайтыны көрсетілген. Бұл ЛГБТ+ адамдарына қатысты дискриминацияның салдары болуы мүмкін.