Кіріспе

Канадалық жазушы және комедиан Брайан Роджер Харт (7 қыркүйек 1936 – 5 қаңтар 2014) – авиация саласында тәжірибесі бар британдық жарыс жүргізушісі және инженер. Ол мотор спорты үшін қозғалтқыштарды әзірлеген және құрастырған Brian Hart Limited компаниясын құрғандығымен әйгілі.

Жарыс мансабы

1958 жылы Lotus VI машинасымен 1172 чемпионатында басталып, 1959 жылы Харт Лен Терримен бірігіп, Terrier Mk2 машинасымен чемпионатта өнер көрсетіп, Chapman Trophy-ін жеңіп алды. 1960 жылы ол Терридің алдыңғы қозғалтқышты Formula Junior Terrier Mk4 машинасымен жүргізіп, Ford Anglia қозғалтқышы үшін төменге бағытталған цилиндр қақпағын (downdraught head) жасады. 1960 жылдың қазан айында Оултон Паркте Харт машинамен ауыр апатқа ұшырады, нәтижесінде Терри 1961 жылы Харт жүргізген Mk4 сериясының 2-ші нұсқасын жобалады. Артқы қозғалтқышты машиналар ендігі кезде заманауи технологияның белгісі болды, бірақ Харт осы машинамен көп табысқа жете алмады. Харт түрлі бір орындықты жарыс формулаларында жүргізуші ретінде сәтті мансапқа ие болды. Ол Formula Junior және Formula Three жарыстарында қатысып, содан кейін Рон Харрис басқаратын Lotus Formula Two командасымен Formula Two-ға көшті. Ол Formula 2 машиналарын пайдаланып, бірнеше ресми емес Formula One жарыстарында өнер көрсетті, ал 1967 жылы Нюрбургрингтегі Германия Гран-присіне Protos Cosworth машинасымен қатысты. Харттың кәсіби өміріне көбірек уақыт кеткендіктен, ол 1971 жылы жарыс спортын қысқартып, зейнеткерлікке шықты.

Инженерлік мансап

1967 жылдың соңына қарай Харт Англияның Хэтфилд қаласындағы "де Хавиланд" ұшақ компаниясында жұмыс істей бастады. Компания ұшақтардың корпусын және әуе қозғалтқыштарын жобалау мен құрастыру бойынша оқытуды ұсынды. Одан кейін ол танымал қозғалтқыш жасаушы "Косворт" компаниясына ауысты, бірақ 1969 жылы "Косворт" компаниясының "Ford FVA" қозғалтқыштарына қызмет көрсету үшін өзінің жеке компаниясын құру үшін кетті. "Брайан Харт Лимитед" компаниясына "Ford" компаниясы жаңа қозғалтқыштарды әзірлеу жөнінде тапсырма берді, бұл оның бұрынғы жұмыс берушісіне ұқсас рөл болды. Харт 1970 жылдар бойы "Ford" компаниясының ралли бағдарламаларында пайдаланылған "Ford BDA" қозғалтқышын жасады. Харттың реттеген "Ford FVA" және "BDA" қозғалтқыштары "Formula Two" жарыстарында сәтті болды, Ронни Петерсон 1971 жылы "FVA" қозғалтқышымен Еуропа чемпионатын жеңіп алды, ал Майк Хейлвуд 1972 жылы "BDA" қозғалтқышымен сол титулға ие болды. "BMW" және "Renault" компанияларының "F2" жарысына қатысуы "Ford" компаниясын одан әрі қатысуға ынталандырмады, сондықтан Харт өзінің "F2" қозғалтқышын – "420R" – әзірлеуді жөн көрді, ол алғаш рет 1976 жылы "Chevron" спорттық машинасымен жарысты. Бұл қозғалтқыш 1977 және 1978 жылдары "F2" жарыстарында жеңіске жетті. 1978-1979 жылғы маусым аралығында "Брайан Харт Лимитед" компаниясының дамуындағы келесі қадам жасалды, осы кезде "Толеман" "F2" командасы ғылыми-зерттеу жұмыстарын қаржыландыруға міндеттенді. 1980 жылы "Толеман Харт" командасы Еуропаның "F2" чемпионатында үстемдік құрды, Брайан Хентон мен Дерек Уорвик чемпионаттың жалпы есебінде 1-ші және 2-ші орындарды иеленді.

Формула бірінші

1981 жылы «Толеманның» FIA Formula One әлем чемпионатына қатысуы аясында Харт 420R моделінің турбо зарядтағыш нұсқасын жасады. Бастапқыда жеткілікті қуаты болмаса да және сенімді жұмыс істемесе де, бұл «Brian Hart Limited» компаниясын Формула-1 қозғалтқыштарын жеткізуші ретінде таныстыруға жеткілікті болды. Харт «Толеман» командасымен «Benetton» сатып алғанға дейін қозғалтқыш серіктесі ретінде жұмыс істеді, содан кейін 1980-ші жылдары «RAM», «Haas Lola» және «Tyrrell» командаларына, ал 1990-шы жылдары «Jordan» және «Arrows» командаларына қозғалтқыштарды жеткізді. Төрт таңбалы қуат көрсеткіштерінің өсуіне байланысты 1988 жылдың соңында турбо зарядтағыштарға тыйым салынды, бұл онжылдықтың басынан бері кеңінен қолданылмаған табиғи аспирациялық конфигурацияларды қайта дамытуға әкелді. Дегенмен, «Cosworth» компаниясы V6 турбо жобасынан басқа, оның қызмет мерзімі екі жылдан аспады, F2 және F1 командаларының ең аз қаржыланған V8 қозғалтқыштарын жасауды жалғастырды. «Brian Hart Limited» бұрынғы қызметін – реттеу және техникалық қызмет көрсету маманы ретінде қайта басталды, «Cosworth» компаниясымен серіктестікте DFZ және DFR қозғалтқыштарын (олардың түпкілікті DFV-ге көп қарызы болды) дамытуға кірісті. 1992 жылы «Brian Hart Limited» өзінің алғашқы V10 қозғалтқышының – Type 1035 дизайнын қаржыландырды және сол жылдың қарашасында «Jordan Grand Prix» командасына екі жылға эксклюзивті келісімшарт жасағанын жариялады. Бұл үміттендіретін серіктестік жақсы нәтижелерге әкелді, атап айтқанда, Рубенс Барричелло 1994 жылғы Жапонияның Айда қаласында өткен Тынық мұхиты Гран-приінде 3-орын алды. Алайда, «Peugeot» Формула-1-ге қатысуға шешім қабылдап, «Jordan» командасына заводтық келісімшарт ұсынғанда, «Hart» компаниясымен келісімшарт жаңартылмады. Оның орнына «Hart» сол кезде қаржылық қиындықтарды бастан өткеріп жатқан «Footwork/Arrows» командасын жабдықтауды жөн көрді. Қаржының жетіспеуі «Hart» компаниясына V10 қозғалтқышын дамытуға мүмкіндік бермеді, сондықтан ескі V8 пайдаланылды. 1997 жылы «Hart» «Minardi» командасына жүгінді және тағы бір V10 дизайны бойынша жұмыс істей бастады, бірақ жобаны толыққанды қаржыландыра алмады. Сол жылы «Arrows» командасының иесі Том Уолкиншо «Brian Hart Limited» компаниясын сатып алғаннан кейін, капитал құю арқылы бұл дизайн «Arrows V10» қозғалтқышына айналды. Келісім айналасында ақшаға қатысты талаптар бойынша сот процесі болды және Брайн Харт жыл соңына дейін «Arrows» және Формула-1 командасынан бөлінді. «Arrows» командасы 2002 жылы банкротқа ұшырады.