Кіріспе

Еркету (дегені "Эркету Тенгри") - Азияда кейінгі Бор кезеңінде, шамамен 96-89 миллион жыл бұрын өмір сүрген сомфосфондильді сауропод динозаврының туысы. Оның қазбалары 2002 және 2003 жылдар аралығында Монголиядағы далалық экспедиция кезінде табылған және алғаш рет 2006 жылы сипатталған; кейін 2010 жылы экспедицияда қалған мойын омыртқаларының арқасында толықтырылды. Еркету – Баян-Шире формациясынан сипатталған алғашқы сауроподтардың бірі. Еркетудің созылған мойын омыртқалары оның дене мөлшеріне шаққандағы ең ұзын мойынға ие болған сауропод екенін көрсетеді.

Ашылуы және атауы

Еркетудің алғашқы қалдықтары 2002 жылы Америка Табиғат тарихы мұражайы – Монғолия Ғылым академиясы экспедициясы Монғолияда жүргізген зерттеулер барысында табылды. Экспедиция жаңа Бор Гуве орнының ашылуын анықтады, ол Хара Кутул орнының үстінде жатыр және осылайша Баян Шире формациясына жатады. Қазба жұмысынан алынған IGM 100/1803 нөміріндегі үлгі Бор Гуве шөгінділерінде, негізінен құмтас пен аралас сұр түсті сазды тастардан тұратын жерде табылған, бұл Баян Шире формациясына сәйкес келетін өзендік ортаны көрсетеді. Жиналған элементтердің көп бөлігі – мойын омыртқалары және дене сүйектерінің қалдықтары, мысалы, жартылай оң жақ кеуде сүйегі, тібік және тобықтық сүйек, сондай-ақ астрагал және өкше сүйегі. Бұл қалдықтар 2006 жылы Америка Табиғат тарихы мұражайының ғалымдары Дэниел Ксепка мен Марк Норелл сипаттаған жаңа туыс және түр үшін холотипке айналды. Бұл сауропод түрінің туыс атауы монғол шаманизмінің құдайы (тәңір) – Еркетүдің есімімен аталған. Түрлік атауы, эллисони, Америка Табиғат тарихы мұражайының аға палеосуретшісі және Нореллдің жақын досы Мик Эллисонның құрметіне берілген.

Сипаттама

Еркету салыстырмалы түрде ірі завропод болған, оның ұзындығы шамамен және салмағы бағаланған. Оның мойны денесінен екі есе ұзын болған, бұл мойын мен дене арақатынасы бойынша рекорд болуы мүмкін. Нақты арақатынасы белгісіз, себебі E. ellisoni-нің дорсальды омыртқалары туралы хабарламалар жоқ, бірақ артқы аяқтарының бір бөлігі дене мөлшерінің шамамен көлемін көрсетеді. Еркетудің ұзын мойны жеке омыртқалардың едәуір созылуының нәтижесі, ал мойын омыртқаларының саны артқан-артпағаны белгісіз. Еркету екіге бөлінген алдыңғы мойын нейрондық тікендері арқылы да диагностикаланады, бұл титанозавр тәрізділер үшін тағы бір ерекшелік. Сақталған мойын омыртқаларына атлас, ось және С3-ден С9-ға дейін кіреді, бірақ алтыншысы жоқ, нәтижесінде сегіз мойын омыртқасы сақталған.

Палеоэкология

Еркетудің қалдықтары Баян Шире формациясына жатады. Оның жасы шамамен 95,9 ± 6,0 миллион жылдан 89,6 ± 4,0 миллион жылға дейін, Ценоманиялық және Сантониялық эпохаларға жатады. Бұл жерде Еркету әртүрлі динозаврлар тобымен бірге өмір сүрді, мысалы, жыртқыштар Ахиллобатор және, мүмкін, Алектрозавр, көптеп кездесетін гадрозауроид Гобихадрос, қалың қабықпен жабылған Таларус және Цагантегия, сондай-ақ белгілі терризинозаврлар Эрликозавр және Сегнозавр. Еркету табылған жерден белгісіз/атаусыз титанозаврдың қалдықтары және өте көп мөлшерде қазбаланған жемістер де табылды. Кейбір экологиялық ортаны бірнеше динозаврлар мекендеді, мысалы, жапырақ жеушілер Эрликозавр, Сегнозавр және Цагантегия; ал Таларус шөп жеуші болды. Еркетудің өте ұзын мойны болғандықтан, ол жоғарыдағы жапырақтарды жеген болуы мүмкін.