Кіріспе

Кешік ортағасырдың теризинозаврид динозаврының жойылған туысы

Эрликозавр (мағынасы "Эрликтың кесірткесі") - кешік ортағасырдың Азиясында өмір сүрген теризинозавридтер туысы. 1972 жылы Моңғолияның Баян-Шире формациясынан бас сүйек және кейбір бас сүйекке жататын фрагменттер табылды, олардың жасы шамамен 96 және 89 миллион жылға дейін жетеді. Бұл қалдықтар кейіннен 1980 жылы Альтангерел Перле мен Ринчен Барсбольд сипаттап, жаңа туыс және түрді Erlikosaurus andrewsi деп атады. Бұл динозаврлар отбасының мүшелері арасында ең толық бас сүйегі бар осы формациядағы екінші теризинозавр таксонын (Энигмозавр және Сегнозаврмен бірге) көрсетеді. Көптеген теризинозавридтерден айырмашылығы, Эрликозавр шамамен ұзындығы және массасы бойынша кішкентай болды. Оның мұрын ұшында жақсы дамыған тұмсық және тісті жақтары болды, оларды өсімдікпен қоректену үшін пайдаланған. Аяқтары төрт саусақпен аяқталды, ал бірінші саусағы тероподтардың бірінші саусағына қарағанда білекке жалғасқан. Басқа теризинозавридтер сияқты Эрликозаврдың да тамақ өңдеуге арналған үлкен ішегі, ұзын тырнақтары бар күшті қолдары және артқа қарай бағытталған жамбас сүйегі болды. Эрликозавр Therizinosauridae тұқымдасына жататын теризинозавр болып саналады. Теризинозаврлар зерттеудің алғашқы жылдарындағы олардың байланыстары белгісіз болған ұзақ уақыт бойы жұмбақ динозаврлар болды. Кейінгі зерттеулер олардың тероподты динозаврлар екенін және манирапторлар арасындағы жүйелік орнын дәлелдеді. Эрликозаврдың тұмсығы мен жақтары мойынның көмегімен белсенді пайдаланылатын жапырақтарды жұлып алу әдісін көрсетеді. Симпатрикалық Сегнозаврмен бірнеше айырмашылықтар осы туысқан туыстардың экологиялық нишалары бөлінгенін көрсетеді.

Ашылуы және атауы

Голотиптік үлгі, MPC D 100/111, Баян Шире формациясындағы Байшин Цав локейлігіндегі қабаттарда табылды. Ол өте жақсы сақталған бас сүйегінен, II, III және IV метатарсальдардың проксимальді бөлігінен басқа толыққандай оң аяқ сүйегінен және дерлік толық сол жақ иық сүйегінен тұрады. Басқа қалдықтарға кейбір фрагментарлық мойын омыртқалары кіреді, бірақ олардың саны көрсетілмеген және суреттелмеген. Бұл табылар 1972 жылы Өмнөгови аймағындағы совет-моңғол экспедициясы кезінде жасалды. Сегіз жылдан кейін, 1980 жылы палеонтологтар Ринчен Барсболд және Алтангерел Перле тұқымдас және типтік түрді, Erlikosaurus andrewsi деп атап, сипаттады (бірақ өте қысқаша). Алайда, Барсболд осы түрдің атын беруші ретінде көрсетілмеді. Erlikosaurus деген жалпы атауы түркі-моңғол мифологиясынан алынған демон патшасы Эрликтің және грек тілінен келген σαῦρος (саврос, яғни кесіртке) сөзін білдіреді. andrewsi деген түрлік атауы 1922-1930 жылдар аралығында американдық Азия экспедицияларын басқарған американдық палеонтолог Рой Чапман Эндрюстің құрметіне берілді. Бұл динозаврлардың жасырын және жақсы зерттелмеген тобын зерттеуге көмектесті. Қазіргі таңда ол ең толыққандай сақталған теризинозаврлардың бас сүйегі болып табылады. ), себебі соңғысының қалдықтары да сол геологиялық формацияда табылған, және тек таз сүйектерінен белгілі, ал Erlikosaurus-тың таз сүйегі белгісіз; бұл Enigmosaurus-ты Erlikosaurus-тың кіші синониміне айналдыруы мүмкін. Алайда, Enigmosaurus-тың голотиптік таз сүйегі Erlikosaurus-тың Segnosaurus-қа ұқсас қалдықтары үшін күтілетіндей Segnosaurus-тың үлгісіне ұқсамайды, сондай-ақ өлшемдерінде де айтарлықтай айырмашылық бар. Сондықтан палеонтолог Ринчен Барсболд бұл синонимияға қарсылық білдірді. Сонымен қатар, Erlikosaurus және Enigmosaurus қалдықтары жоғарғы және төменгі шекаралардан белгілі.

Сипаттама

Бұл туыс тек өте шашыраңқы материалдардан ғана белгілі болғандықтан, Erlikosaurus-тың мөлшерін анықтау қиындық тудырды, әсіресе голотиптің омыртқа бағанасының көп бөлігі жоқ болғандықтан. Голотиптің бас сүйегінің ұзындығы шамамен ұзын, бұл өте кішкентай жеке тұлғаны көрсетеді. Жалпы алғанда, Erlikosaurus кішкентай теризинозаврид болды, оның денесі салмақты Segnosaurus-тан жеңіл болған деп есептеледі. 2012 жылы Стефан Лаутшеншлагер және әріптестері Erlikosaurus және басқа теризинозаврлардың дене массасын бағалау үшін тераподтарға тән теңдеулерді қолданды. Бірақ, жамбас сүйегі белгісіз болғандықтан, олар Erlikosaurus үшін логарифмдік түрлендірілген деректерге екіаймалы регрессиялық талдау жасады. Нәтижелер жамбас сүйегінің ұзындығы және салмағы бойынша аяқталды, ал осы бағалаулардың белгісіздігін ескере отырып, олар жалпы массаның аралығын анықтады. Erlikosaurus-тың денесінің көп бөлігі сақталмағанмен, теризинозаврид ретінде оның мықты қол құрылысы, үлкен тырнақтары, кең және массивті денесі және артқа қарай бағытталған (опистопубикалық) тазы болған деуге болады. Beipiaosaurus және Jianchangosaurus үлгілерінде сақталған қауырсын іздеріне сүйене отырып, теризинозаврлар қауырсынды жануарлар болғандығы белгілі, сондықтан Erlikosaurus-тың да қауырсынмен жабылған болуы мүмкін.