Кіріспе

Лаура Филлипс "Лори" Андерсон (Laura Phillips "Laurie" Anderson; 5 маусым 1947 жылы туған) – американдық авангард суретші, музыкант және кинорежиссер. Оның шығармалары перформанс өнері, поп-музыка және мультимедиалық жобаларды қамтиды. Андерсон 1970-ші жылдары Нью-Йоркте түрлі өнер жобаларын жүзеге асырды, олардың басты назарында тіл, технология және визуальды бейнелер болды. Андерсонның шығармашылық еңбектеріне театрлық және деректі фильмдер, дауыстау, көркем инсталляциялар және CD-ROM да кіреді. Ол электронды музыканың пионері және өзінің жазбаларында және өнер көрсетулерінде қолданған бірнеше музыкалық құралдарды өңдеп шығарды.

Ерте өмір және білім

Лора Филлипс Андерсон 1947 жылдың 5 маусымында Иллинойс штатының Глен Эллин қаласында Мэри Луиза (құрметті әкесі Роуленд) мен Артур Т. Андерсондың қызы ретінде дүниеге келді. Оның жеті бауырласы болды, демалыс күндері Чикаго өнер институтында сурет салуды оқып, Чикаго жастар симфониясымен бірге ойнады. Оның алғашқы перформанс өнері – автомобиль гудоктарымен орындалған симфония – 1969 жылы таныстырылды. 1970 жылы ол Джордж Ди Каприо басып шығарған Baloney Moccasins деген андерграунд комиксын салды. 1970 жылдардың басында ол өнер оқытушысы, Artforum сияқты журналдардағы өнер сыншысы және балалар кітаптарын суреттеуші ретінде жұмыс істеді. Оның бірінші кітабы – тек суреттерден тұратын детективтік оқиға «Жүк» деп аталды.

1970 жылдар

Андерсон 1970-жылдары Нью-Йоркте өнер көрсетті. Оның ең көп сілтеме жасалған қойылымдарының бірі – «Duets on Ice», оны Нью-Йорк және әлемнің басқа қалаларында өткізді. Онда ол мұзға тоңған пышақтары бар мұз конькиін киіп, бірге жазба қосып скрипка тартып орындады; қойылым мұз ерігенге дейін аяқталды. "New York Social Life" және "Time to Go" атты екі ерте туындысы 1977 жылы шыққан "New Music for Electronic and Recorded Media" жинағына, Паулин Оливерос және басқа авторлардың туындыларымен бірге енді. 1970-жылдардың соңында Андерсон жеке шығарылған немесе авангардтық музыка жинақтарына енгізілген бірнеше қосымша жазба жасады, ең бастысы – Энди Уорхолдың ерте достасы, Нью-Йорк ақыны Джон Джорно басқарған Giorno Poetry Systems лейблінен шыққандар. 1978 жылы ол Nova Convention-де өнер көрсетті, бұл көптеген контрмәдениет өкілдері мен жаңадан көзге шығып келе жатқан авангардтық музыка жұлдыздары қатысқан маңызды конференция болды, олардың ішінде Уильям С. Берроуз, Филип Гласс, Франк Заппа, Тимоти Лири, Малкольм Голдштейн, Джон Кейдж және Аллен Гинзберг бар еді. Ол сондай-ақ 1970-жылдардың соңында комик Энди Кауфманмен бірге жұмыс істеді.

1980 жылдар

1980 жылы Андерсон Сан-Франциско өнер институтының құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды. 1982 жылы ол шығармашылық өнер саласындағы Гуггенхайм стипендиясын алды. Андерсон 1981 жылы «O Superman» синглі арқылы өнер әлемінен тыс кеңінен танымал болды, ол бастапқыда Б. Джорджтың One Ten Records лейблында шектеулі таралымда шығарылған болатын, нәтижесінде британдық хит-парадтарда екінші орынға жетті. Ұлыбританиядан келіп түскен тапсырыстардың күрт өсуі (ішінара британдық BBC Radio 1 радиостанциясының плейлистіне қосылуының арқасында) Андерсонның Warner Bros. Records компаниясымен жеті альбомдық келісімге қол қоюына әкелді, ол синглді қайта шығарды. «O Superman» «United States» атты толыққанды сахналық қойылымның бөлігі болды және «Big Science» альбомына енгізілді. «Big Science» альбомы шыққанға дейін Андерсон Giorno Poetry Systems студиясына «You're the Guy I Want to Share My Money With» альбомын жазу үшін оралды. Андерсон қос LP жинағының бір жағын жазды, ал Уильям С. Берроуз және Джон Джионо әрқайсысы бір жағын жазды, төртінші жағында әр артист үшін жеке жолбар болды. Бұдан кейін оның «Mister Heartbreak» және «United States Live» альбомдары жарық көрді, соңғысы Бруклин музыка академиясындағы екі кешкі қойылымының бес LP (кейіннен төрт CD) жазбасы болды. Ол 1986 жылы «Home of the Brave» атты концерттік фильмінде ойнап, режиссерлік етті, сондай-ақ Spalding Gray-дің «Swimming to Cambodia» және «Monster in a Box» фильмдеріне саундтректер жазды. Осы кезеңде ол Роберт Уилсонның «Alcestis» операсына Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Американдық репертуарлық театрда музыкалық қосымшалар жасады. 1987 жылы ол PBS телеарнасының «Alive from Off Center» телесериалын жүргізді, ал өткен жылы осы сериал үшін «What You Mean We?» атты қысқаметражды фильмді өндірген болатын. «What You Mean We?» Андерсонның жаңа кейіпкерін – «Клонды» таныстырды, ол сандық түрде өңделген, Андерсонның еркек аналогы болды, кейіннен ол «Alive from Off Center» бағдарламасындағы жүргізушілік қызметі кезінде онымен бірге «қосымша жүргізуші» болды. «Клон» элементтері кейіннен оның «Puppet Motel» атты туындысының атаулық «қуыршағына» енгізілді. Сол жылы ол Питер Габриэльдің «So» альбомында «This is the Picture (Excellent Birds)» әнінде де пайда болды. Андерсонның «Home of the Brave» альбомынан кейінгі алғашқы альбомы – 1989 жылғы «Strange Angels» альбомының шығуы бір жылдан астам уақытқа кейінге шегерілді, себебі Андерсон ән сабақтарын алуға бел буды. Бұл альбомның бұрынғы жұмыстарына қарағанда музыкалық тұрғыдан (әсіресе ән айту жағынан) көбірек дамығандығына байланысты болды. «Babydoll» синглі 1989 жылы Modern Rock Charts хит-парадында орташа деңгейде танылды.

1990 жылдар

1991 жылы ол 41-ші Берлин халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. Сол жылы Андерсон BBC телеарнасы үшін суретші-фильмшілер Никола Брюс пен Майкл Коулсон режиссерлік еткен "Адамның бет-әлпеті" атты көркемдік-құжаттық фильмінде түсті. Андерсон өнер мен ғылымдағы беттің тарихына арналған бұл құжаттық фильмнің жүргізушісі болды. Ол физиогномия мен қабылдау арасындағы байланыс туралы ойларды ұсына отырып, латекс маскалар мен цифрлық арнайы эффектілердің көмегімен өз бет-әлпетін өзгертті. 1990 жылдардың басындағы оның көп қырлы мансабына анимациялық фильм "Ругартс" фильмінде дауыстау жұмысы да кірді. 1994 жылы ол "Puppet Motel" атты CD-ROM шығарды, одан кейін Брайан Иномен бірлесіп жасаған "Bright Red" және тағы бір сөздік альбом "The Ugly One with the Jewels" жарық көрді. Бұдан кейін 1997 жылы "Perfect Day" атты қайырымдылық синглында өнер көрсетті. 1996 жылы Андерсон Диего Френкельмен (La Portuária) және Aterciopelados тобымен бірге Red Hot Organization ұйымының тапсырысымен жасалған, СПИДке қарсы күреске арналған "Silencio=Muerte: Red Hot + Latin" альбомында өнер көрсетті. Келесі альбомын шығаруға жартылай жылдан астам уақыт кетті. Осы уақыт ішінде ол Нью-Йорк қаласының мәдени ерекшеліктері туралы "Британника энциклопедиясына" қосымша мақала жазды және көптеген мультимедиалық презентациялар жасады, олардың ең танымалсы – "Моби Дикке" (Songs and Stories from Moby Dick, 1999–2000) шабыттанған презентация болды. Андерсонның жұмысының орталық тақырыптарының бірі – технологияның адамдар арасындағы қарым-қатынас пен байланысқа тигізетін әсерін зерттеу. 1990 жылдардан бастап Андерсон мен 1992 жылы танысқан Лу Рид бірнеше жазбаны бірлесіп жасады. Рид Андерсонның "Bright Red" альбомындағы "In Our Sleep", "Life on a String" альбомындағы "One Beautiful Evening", сондай-ақ "My Right Eye" және "Only an Expert" әндеріне үлес қосты. Андерсон Ридтің "The Raven" атты бірлескен жобасындағы "Call on Me", "Ecstasy" альбомындағы "Rouge" және "Rock Minuet", ал "Set the Twilight Reeling" альбомындағы "Hang On to Your Emotions" әндеріне қатысты. 1998 жылдың күзінде Artist Space, Нью-Йорк Андерсонның 1970-1980 жылдардағы және 1990 жылдардағы "Whirlwind" жұмыстарын көрмеге қойды.

2000 жылдар

Life on a String 2001 жылы жарық көрді, сол кезде ол тағы бір Warner Music лейблі Nonesuch Records-пен жаңа келісімшартқа қол қойды. Life on a String жаңа туындылардың (оның ішінде әкесінің қайтысы туралы бір ән) және «Моби Дик» тұсаукесеріндегі шығармалардың қосындысы болды. 2001 жылы ол Дон ДеЛиллоның «Дене суретшісі» романының аудиокітап нұсқасын жазды. Андерсон 2001 жылы өзінің ең танымал музыкалық туындыларын орындап, гастрольдік сапарға шықты. Осы өнер көрсетімдерінің бірі 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан бір апта соң Нью-Йорк қаласында жазылды және «O Superman» орындалуын қамтыды. Бұл концерт 2002 жылдың басында «Live in New York» атты қос дискісі ретінде шығарылды. 2003 жылы Андерсон француз музыканттары Ла Джарри және Гектор Зазумен бірге альбомдар жасады және олармен бірге өнер көрсетті. Зазудың 2003 жылғы «Strong Currents» альбомында Мелани Габриэль, Айрин Гранди және Джейн Биркин сияқты бірнеше танымал солистер біріктірілді. Сол жылы ол NASA-ның алғашқы резиденциядағы суретшісі атанды, бұл оның «Айдың соңы» атты өнер туындысын жасауына түрткі болды. Ол 2004 жылы Афиныдегі Олимпиада ойындарының ашылу салтанатын дайындаған команданың құрамында болды. Содан кейін ол сол жылы хореограф Триша Браунмен және режиссер Агнешка Войтович Вослумен бірлесіп Париж опера балеті үшін мультимедиалық «O Zlozony/O Composite» жобасын жасады. Балет 2004 жылдың желтоқсан айында Париждегі Гарнье опера театрында тұңғыш рет көрсетілді. Ол бірнеше тақырыптық шоулар ұйымдастырды және Жапониядағы Expo 2005 көрмесі үшін туынды жазды. 2005 жылы Андерсон «The Arts Catalyst» ұйымымен бірге Ресейдің ғарыш бағдарламасына – Гагарин ғарышкерлерді даярлау орталығына және миссияны басқару орталығына барды, сондай-ақ өзінің тәжірибесін талқылау үшін «The Arts Catalyst» ұйымының «Space Soon» шарасына қатысты. 2005 жылы Нью-Йорктегі Шон Келли галереясында «The Waters Reglitterized» көрмесі ашылды. Шон Келлидің баспасөз хабарламасына сәйкес, бұл туынды – армандардың күнделігі және оларды өнер туындылары ретінде қайта жаңғырту. Ол оянған күйінде арманын қайта сезініп, өңдеу арқылы арман тілін қолданып, арманның мәнін зерттейді. Нәтижесінде суреттер, гравюралар және жоғары сапалы бейнелер пайда болды. Бұл көрме 2005 жылдың 22 қазанына дейін жалғасты. 2006 жылы Андерсон Римдегі Америка академиясында резидентура алды. Ол Рик Бернстің «Энди Уорхол: деректі фильм» фильмін баяндады, ол алғаш рет 2006 жылдың қыркүйегінде PBS American Masters телесериясының бөлігі ретінде көрсетілді. Ол 10 библейлік апатқа байланысты әндер жинағына үлес қосты. Андерсон сондай-ақ 2006 жылдың 4-5 қазанында Дублиндегі Пойнт театрында өткен Леонард Коэнге арналған «Came So Far for Beauty» шарасында өнер көрсетті. 2006 жылдың қараша айында ол өзінің армандарына негізделген «Түнгі өмір» атты суреттер кітабын жариялады. «Homeland» туындысы 2007 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі шағын жұмыс көрсетімдерінде орындалды, ең бастысы 17-18 мамырдағы Highline Ballroom-да, Вилли Уильямс пен Марк Конглионың тікелей эфирде жарық пен бейне эффектілерін қосып орындауында төрт мүшелі топпен бірге. Содан кейін «Homeland» туындысының еуропалық гастрольдік сапары өтті, оның ішінде 2007 жылдың 28-29 қыркүйегінде Дублиндегі Олимпиа театрында; 17-19 қазанда Мельбурн халықаралық өнер фестивалінде; 2008 жылдың 26 сәуірінде Ресейдегі Мәскеудегі «Дом Музыкий» концерт залында өнер көрсетілді. Бұл туынды 2008 жылдың 14 маусымында Канаданың Торонто қаласында күйеуі Лу Ридпен бірге Атлантиканың арғы жағында орындалды, осылайша «Lost Art of Conversation» дуэт болып, оның серпілмелі стилі Андерсонның жинақы өнерімен үйлесті. Андерсонның «Homeland» гастрольдік сапары АҚШ-тың бірнеше қалаларында өтті, мысалы, Атлантадағы Ферст өнер орталығы, Джорджия; Нью-Йорк қаласындағы Линкольн өнер орталығы; және Чикагодағы Миллениум паркіндегі Харрис музыка және би театры, Чикагодағы қазіргі заманғы өнер мұражайының ұйымдастыруымен.

2010 жылдар

2010 жылдың ақпан айында Лори Андерсон Ванкувердегі 2010 жылғы Олимпиада ойындарында «Delusion» атты жаңа театрлық жұмысын көрсетті. Бұл туынды Ванкувердегі 2010 жылғы Мәдени Олимпиада және Лондонның Барбикан орталығының тапсырысымен жасалған. Андерсон 2010 жылдың наурызында «Әйелдер жобасының театрындағы жетістіктері» сыйлығымен марапатталды. 2010 жылдың мамыр-маусымында Андерсон Лу Ридпен бірге Австралияның Сидней қаласында «Vivid Live» фестивалін ұйымдастырды. Оның жаңа альбомы «Homeland» 22 маусымда шықты. Ол «Only an Expert» әнін 2010 жылдың 15 шілдесінде Дэвид Леттерменнің кеш шоуында орындады, ал «Gravity's Angel» әні сол күні Fox телеарнасының «So You Think You Can Dance» шоуында естілді. Ол эксперименталды джаз музыканты Колин Стетсонның 2011 жылғы «New History Warfare Vol. 2: Judges» альбомындағы бірнеше тректерде қонақ музыкант ретінде қатысты. Андерсон «Америкадағы тағы бір күн» атты театрлық жұмысты жасады. Бұл жұмыстың алғашқы көрсетілімі 2012 жылдың қаңтарында Калгариде, Альбертада, «Theatre Junction Grand» 2011–12 маусымы аясында және «One Yellow Rabbit» жылдық өнер фестивалі – «Жоғары өнімділік родеосы» шеңберінде өтті. Андерсон 2012 жылдың мамырында Нью-Йорк штатының Троя қаласындағы Ренсселер политехникалық институтының Эксперименталды медиа және сахналық өнер орталығында (EMPAC) тұрақты қонақ-зерттеуші атанды. 2013 жылдың наурызында Андерсонның «Лори Андерсон: Болашақтың тілі, таңдалған жұмыстар 1971–2013» көрмесі Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласында өткен Аделаида өнер фестивалінің бөлігі болды. Андерсон ашылу кешінде «Састаг» залынан тыс «Мұз үстіндегі дуэт» әнін орындады. Андерсон 2013 жылы Аалто университетінің өнер, дизайн және сәулет мектебінен құрметті өнер докторы дәрежесін алды. 2013 жылдың маусым-шілде айларында Андерсон «Болашақтың тілі» қойылымын орындады және Нью-Йорктегі «River to River» фестивалінде қонақ ретінде қатысты. 2013 жылдың қарашасында ол Германияның Франкфурт қаласында өткен «B3 Biennale of the Moving Image» биенналесінде құрметті қонақ болды. 2018 жылы Андерсон Дэвид Боуидің «Shining Star (Makin' My Love)» әнінің жаңадан жазылған нұсқасына вокалмен үн қосты. Продюсер Марио Дж. МакНалти Андерсон мен Боуидің достар болғанын білгендіктен оны өндіріске қатысуға шақырды. 2019 жылдың 10 ақпанында Лос-Анджелесте өткен 61-ші жылдық «Грэмми» сыйлығының марапаттау кешінде Андерсон мен «Kronos Quartet» тобының «Landfall» туындысы «Үй музыкасы/шағын ансамбльдің үздік орындалуы» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Бұл Андерсонның «Kronos Quartet» тобымен алғашқы ынтымақтастығы және оның алғашқы «Грэмми» сыйлығы болды, ал «Kronos» үшін екінші «Грэмми» болды. «Nonesuch Records» компаниясы ғипур даулының әсерінен шабыттандырылып, былай деді: «Landfall» Кронстың әдемі электроникалық музыкасын және дәстүрлі аспаптарды Андерсонның суға батқан пианинолардан бастап жоғалып бара жатқан жануарлар түрлеріне, голландтық караоке барларына дейін жоғалту туралы терең ойларды білдіретін сипаттамаларымен үйлестіреді». «Chalkroom» – Лори Андерсон мен тайваньдық суретші Хсин Чиен Хуанның жасаған виртуалды шындық туындысы, онда көрермен сөздерден, суреттерден және әңгімелерден құралған алып құрылым арқылы ұшады. Хсин Чиен Хуанмен бірлесіп жасалған «To the Moon» туындысы 2019 жылдың 12 шілдесінде Манчестер халықаралық фестивалінде көрсетілді. 15 минуттық виртуалды шындық туындысы «To the Moon» көрермендерге есектер мен Жерден келген қоқыстармен толған айды зерттеуге мүмкіндік береді, бұл туынды сюжеттік желісіз жасалған. Сонымен қатар, жаңа жұмыстың дамуын көрсететін фильм көрсетілді.

2020 жылдар

Лори Андерсон 2021 жылы Гарвард университетінде Чарльз Элиот Нортон поэзия профессоры болып тағайындалды және көктемгі және күзгі семестрлер барысында «Сенсіз соғысты өткізу: виртуалды фондар» атты алты лекциядан тұратын серияны ұсынды. 2021 жылы Андерсон Вашингтондағы Хиршхорн мұражайының екінші қабатында «Ауа райы» атты көрме ұйымдастырды, оны «Нью-Йорк Таймс» газеті «Американың маңызды және одан да түсініксіз заманауи суретшілерінің біріне жасалған ретроспективті емес ретроспективті көрме» деп сипаттады. 2023 жылдың жазында Лори Андерсон «Айнаға бүйірлеп қарау» атты көрмені жасады, ол оның өнер техникаларының әртүрлі стильдерін көрсетеді. Бұл көрмеде «оның көріп, сезінгеннің бәрі оның туындыларына әсер етеді». Бұл көрменің ашылуы Швецияның Стокгольм қаласында орналасқан Moderna Museet мұражайында өтті. Ашылғаннан бері бұл туынды Андерсонның Еуропадағы ең ірі жеке көрмесі болып табылады. Еуропада болғанда Андерсон Нью-Йоркте тұратын Sexmob джаз тобымен бірікті. Sexmob және Андерсон Еуропа бойынша гастрольдеп, оның әндерінің бірнеше нұсқасын орындады, бірақ олардың бәріне өзгешелік қосты. Бұл гастроль «гравитацияны жеңуге, тартымға қарсы тұруға және төмен қарай құлауды тоқтатуға жасалған әрекет» ретінде қарастырылды. 2024 жылы Андерсон Германияның Эссен қаласындағы Фолкванг өнер университетінің қонақ профессоры лауазымынан бас тартты, себебі университет басшылары палестиналық суретшілер ұйымдастырған «Апартеидке қарсы хатты» қолдауына қарсылық білдіріп, «палестиналықтарға қарсы израильдік зорлық-зомбылықты дереу және толық тоқтатуды» талап етті.

Өнертабыстар

Андерсон өзінің жазбаларында және қойылымдарында қолданған бірнеше эксперименталды музыкалық аспаптарды ойлап тапты. 1977 жылы ол ат шашының орнына магниттік таспаны және көпірдегі магниттік таспаның басын пайдаланатын таспалы доға скрипкасын жасады. 1990 жылдардың аяғында ол Interval Research компаниясымен бірлесіп, дыбыстарға қол жеткізе алатын және қайталай алатын MIDI контроллері сияқты алты фут ұзындықтағы (1.8 м) таяқ пішіндес "сөйлейтін таяқ" деп атаған аспапты жасады. Talking Stick – Interval Research және Bob Bielecki командасымен бірлесіп мен жасаған жаңа аспап. Бұл кез келген дыбысты шығарып, қайталайтын сымсыз аспап. Ол түйіршіктік синтез принципі бойынша жұмыс істейді. Бұл – дыбысты ұсақ сегменттерге бөліп, оларды әртүрлі тәсілдермен қайта ойнату әдісі. Компьютер дыбыс фрагменттерін үздіксіз тізбектерге немесе кездейсоқ кластерлерге айналдырады, олар жаңа текстураларды құру үшін үнемі біріккен тізбектерде ойнатылады. Бұл түйіршіктер өте қысқа, секундының бірнеше мыңнан бір бөлігі. Түйіршіктік синтез түйіршіктің мөлшеріне және ойнату жылдамдығына байланысты тегіс немесе ұсақ-түйіршікті естілуі мүмкін. Бұл түйіршіктер кинокадрлар сияқты. Егер оларды жеткілікті баяулатсаңыз, оларды жеке-жеке ести бастайсыз.

Цифрлық ақпарат құралдары

Puppet Motel (Macintosh CD ROM, 1995) Хсин Чien Хуанмен бірлескен жұмыс.

Мұра

2013 жылы Complex журналының Дейл Эйзингер Америка Құрама Штаттарын барлық уақыттағы ең ұлы перформанс өнерінің үшінші туындысы деп бағалады, автор Андерсонның "Америка Құрама Штаттарындағы өмірдің атмосферасын нақты анықтай білуге қабілетті екенін, бірақ бұл оны қақтығысқа ұшыратпайды" деді. Осы құрылымның шыңы, мүмкін, оның мультимедиалық қойылымы "АҚШ I – IV" болды. [ ] [Андерсон] "United States Live" жазбаларында өзінің кең және өткір дағдыларын көрсетеді.