Жаңа Швецияның швед пионері: Манс Андерссонның өмірі мен қоныс аударуы

Кіріспе

Швед пионері Måns Andersson (1620 жылы Унденас, Вастра-Готланд, Швецияда туған, 1679 жылдың 4 желтоқсанында Мэриленд штатының Сесил округіндегі Балтимор қаласының Моунтсфилд плантациясында қайтыс болған) Жаңа Швеция колониясындағы швед пионері болды.

Өмірбаян

1639 жылдың қазан айында Мэнс Андерсон Гетеборгтен «Кальмар Найкель» кемесімен Жаңа Швецияға аттанды. Ол жылына 50 голланд гильдері жалақымен жұмысшы ретінде жұмысқа орналасты. Әйелі мен Бритта есімді бір қызымен бірге 1640 жылдың сәуір айында Жаңа Швецияға келді. 1644 жылы Аплендте (қазіргі Честер, Пенсильвания) темекі шаруашылығы құрылғанда Андерсон темекі фермері болды. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін, Мэнс Андерсон шамамен 1646 жылы Кристофер Реттелдің қызына үйленді. Олар қазіргі Делавэр округінде «Silleryd» деп аталған өз шаруашылығын құрды, бұл атау Ве́рмландтағы Sillerud ауылынан алынған болуы мүмкін. Сол жылы ол шведтік Оңтүстік компаниясының қызметінен кетіп, еркін адам мәртебесіне ие болды. Басқа қоныс аударғандар сияқты, оған да жергілікті үндістермен сауда жасауға тыйым салынды және компания дүкенімен немесе губернатор Принцтің жеке қоймасымен тиімсіз бағамен сауда жасауға мәжбүр болды. 1648 жылдың наурызына дейін ол 160 гильдерлік қарыз жинады. Мэнс Андерсон 27 шілде 1653 жылы губернаторға шағымданушы 22 еркін адамның бірі болды, олар авторитарлық билікке қарсылық білдіріп, көбірек бостандық сұрады. Принц бұл петицияны «мойын бұру» деп атап, қатаң жазалаумен қорқытты. Өзінің қауіпсіздігі үшін Мэнс Андерсон Жаңа Швециядан 1651 жылы Форт Казимирдің жанында құрылған, Суонвик (Сван Ков) деп аталған жаңа голланд колониясына қашып кетті. Бірақ ол швед билігінен құтыла алмады. 1654 жылдың мамырында қан төгілмейтін төңкеріс нәтижесінде Швециядан келген жаңа губернатор Йохан Рисинг Форт Казимирді басып алды. Алайда, Рисинг авторитарлық емес губернатор болды және 10 шілдеде Андерссоннан Silleryd шаруашылығын сатып алды. 1655 жылдың қыркүйегінде голландтар Форт Казимирді қайта басып алды, ал Андерсон губернатор Стювесантқа адалдық серт берді. Андерсон 1656 жылы темекі инспекторы болып тағайындалды және 1661 жылға дейін Суонвикте тұрды, содан кейін ол Мэрилендке «Маунтсфилд» деп аталған шаруашылыққа көшіп кетті, ол Элк өзенінің сағасында, Сассафрас шығанағында (қазіргі Балтимор округі, кейін Сесил округі) орналасқан. Андерсон соңғы рет 4 желтоқсан 1679 жылы жазған голланд саяхатшысы Жаспер Данкерстің күнделігінде еске алынған. Ол былай деп жазды: «Кешкі уақытта біз шведке келдік, ол әйелі және балаларымен бірге бізге өзеннен өтуға көмектесті, біз түнін олармен өткіздік және олар бізге қонақжайлылық көрсетті. Олардың өзі және олардың әйелі мен балалары жақсы голланд тілінде сөйледі және ел туралы әртүрлі мәселелерді талқылады». Финляндиялық автор және эмигрант зерттеушісі К.Г.Олин Мэнс Андерсоннің шын мәнінде фин болғанына куәлік ететін мәліметтер бар екенін айтады. Ол Швециядан эмиграциялаған кезде Швецияның Ве́рмланд аймағында көптеген финдер тұрған. Måns Andersson-дың туған жері туралы нақты мәліметтер әлі табылмаған.

During October 1639, Måns Andersson left Gothenburg on the ship Kalmar Nyckel heading to New Sweden. He had been hired as a laborer at the rate of 50 Dutch guilders per year. He, his wife, and one daughter, Britta, arrived in New Sweden in April 1640. When a tobacco plantation was established at Upland (now Chester, Pennsylvania) in 1644, Andersson became a tobacco farmer. After the death of his first wife, Måns Andersson married a daughter of Christopher Rettel, about 1646. They established their own farm, named Silleryd in present Delaware County, possibly named after the village Sillerud in Värmland. That same year he became a freeman, leaving the employ of the Swedish South Company. Like the other settlers, he was prohibited from trade with native Indians, and forced to do business at unfavorable rates with the company store or Governor Printz's private warehouse. By March 1648 he had accumulated 160 guilders of debt. Måns Andersson was one of the 22 freemen submitting a complaint to the governor on 27 July 1653, protesting the dictatorial rule and asking for more freedoms. Printz termed this petition a "mutiny" and threatened severe reprisals. For his own safety, Måns Andersson fled New Sweden for the new Dutch colony founded in 1651 near Fort Casimir, known as Swanwick (Swan Cove). But he had not escaped Swedish rule. In May 1654 in a bloodless coup, a new Governor sent from Sweden, Johan Risingh took Fort Casimir. Risingh, however, was a less dictatorial governor, and bought Silleryd from Andersson on 10 July 1654. In September 1655, Fort Casimir was retaken by the Dutch and Andersson signed an oath of allegiance to Governor Stuyvesant with his mark. Anderson was appointed inspector of tobacco in 1656 and remained at Swanwick until 1661, when he immigrated to Maryland to a plantation named "Mountsfield" near the mouth of the Elk River on Sassafras Neck in Baltimore County (now in Cecil County). Andersson is last mentioned in the diary of a Dutch traveler, Jasper Danckaerts, who wrote, on 4 December 1679, that "towards evening we came to a Swede's named Mouns, where we had to be put across a creek, where we spent the night with him, and were entirely welcome. He and his wife and some of his children spoke good Dutch and conversed with us about various matters concerning the country." Finnish author and emigrant researcher K G Olin claims that there is circumstantial evidence that Måns Andersson in fact was a Finn. At the time of his emigration from Sweden there were many Finns living in Värmland in Sweden. No conclusive evidence of Måns Andersson's place of birth have been found so far.

Басқа дереккөздер

Лухи, Э. А. Делавэр финндері, немесе Пенсильвания, Делавэр, Батыс Нью-Джерси және Мэриленд штатының шығыс бөлігіндегі алғашқы тұрақты қоныстану. (Нью-Йорк: The Humanity Press. 1925)
Бенсон, Адольф Б. және Набоф Хедин, ред. Америкадағы шведиялықтар, 1638-1938 (Швед-Америкалық Төрт жүз жылдық Ассоциациясы. Нью-Хейвен, КТ: Йель университетінің баспасы. 1938)