Кіріспе

Аустро-пруссия соғысындағы шайқас

Гитчин шайқасы немесе Йичин (Schlacht bei Gitschin) 1866 жылдың 29 маусымында Аустро-пруссия соғысы барысында өтті және австриялық әскерлерге қарсы пруссиялықтардың жеңісімен аяқталды. Бүгінде Чехиядағы Йичин қаласында осы шайқасқа арналған ескерткіш орнатылған.

Австрияға жіберу

Мюнхенграцта жеңілгеннен кейін Изер армиясы Клам Галла басшылығымен Жичинде қайта орналасты. Скалиц шайқасынан кейін Бендек Солтүстік армияның Жичинге қарайғы шабуылын тоқтатқандығын білмей, австриялық жоспар бойынша екі армияның бірігуі Пруссияның басты әскерлерінің бірін толық жеңу үшін орын алуы тиіс еді, Клам Галлас оған Солтүстік армияның алдыңғы жасақтары (III корпус) тікелей көмек көрсетеді деп ойлады және шайқасқа түсуге шешім қабылдады. Клам Галластың шайқас шебі сол жақтағы Привишин биіктіктерінде Абеле бригадасынан, Мнихово Храдиште (Мюнхенграц) жолынан Лоховта Рингельсхайм бригадасының қолдауымен, орталық Брад тауында Пошахер бригадасымен бекітілді, оған Лейнген бригадасы көмектесті, ал оң жақтағы Железнице (Эйзенштадл) қаласын Пирет бригадасы мен 1-ші жеңіл атқыштар дивизиясы қорғауға тиіс болды. Пошахер мен Пирет арасындағы позицияны саксон армиясы ұстауы керек еді, ол Мюнхенграцтан оңтүстікке созылған жолмен келіп, алдыңғы түні шайқас шебінде белгіленген орнынан оңтүстікке қарай 10 шақырымдай жерге орналасқандықтан, австриялық орталық пен оң жақ арасында осал кеңістік қалды. Бұл кеңістікті 56 зеңбірекпен жабдықталған австриялық батарея уақытша жапты.

Пруссияның Жичинге шабуыл жасауы

1866 жылғы 29 маусымда Мюнхенграц шайқасында жеңіске жеткеннен кейін, пруссиялық Эльба армиясы мен Бірінші армиясы әрқайсысы Джичинге қарай бір-бір жаяу әскер дивизиясын жіберді. Солтүстіктен Вильгельм фон Тюмплинг басқаратын пруссиялық 5-ші дивизия Джичинге қарай жылды. Тюмплинг артиллериялық батареяларын қолданып, австриялықтардың позициясын әлсіреткеннен кейін, орталыққа және оң жаққа шабуыл жасады. Зеңбіректердің атысы саксондықтарды қорқытты, олардың алдыңғы бригадасы әлі де шайқас желісіндегі белгіленген орнынан төрт шақырымдай қашықтықта болды. Сағат 18:00-ге қарай Пошахер бригадасы пруссиялық 9-шы бригаданың төбелік позицияға жасаған шабуылдарын тойтара білді, ал Абель пруссиялық 10-шы бригаданың Привисин биіктіктеріне жасаған шабуылын тоқтата алды. Кешкі сағат 6:00-де батыстан шабуылға шыққан пруссиялық 3-ші дивизияның алдыңғы бөлімдері, Эльба армиясының құрамында және Август фон Вердер басшылығымен, Рингельсхаймға шабуыл жасады, бірақ қарсылыққа тап болды. Пруссиялықтардың келесі шабуылы оң жақ орталықтағы Замес ауылына бағытталды, онда олар Пирет бригадасының 45-ші полкімен кездесіп, оны жеңіл қуып шықты. 9-шы бригада екі батальонмен австриялықтардың позициясының ортасындағы ауылды басып алды. Пирет бригадасы да, Лейнингеннің резерві де австриялықтардың ортасындағы бұзылған жерді жабу үшін жіберілмеді, бұл пруссиялықтарға австриялықтардың желісінің ортасын бақылауға мүмкіндік берді. 1-ші жеңіл атқыштар дивизиясының гусарларынан жасалған әлсіз қарсы шабуылдар пруссиялықтар тарапынан оңай тойтарылды. Австриялық артиллерия ауылды бомбалап, Заместі өртеп жіберді, бұл ауылды ұстап тұрған пруссиялықтарды Дилекке қарай шабуыл жасауға мәжбүр етті. Алға жылжыған пруссиялықтар саксондықтарды Дилекке жетіп алып, қаланы кешкі сағат 19:30-да басып алды. Бұл бұзылған жерді жабу және әлсіз саксондықтарға көмектесу үшін Пирет өзінің сол жағындағы пруссиялықтарға шабуыл жасауға шешім қабылдады, бірақ Пирет Тюмплингтің резервтік батальонымен күшейтілген пруссиялықтар тарапынан оңай тойтарылды, және олардың Дрейзе инелі мылтығын қолданып австриялықтардың шабуылға шыққан тобын талқандады, содан кейін олар құлап, қашқа бас салды. Сонымен қатар Вердердің Лоховқа жасаған шабуылы, Рингельсхаймды айналып өту мақсатымен, австриялықтардың сол жағының да құлауына себеп болды, және пруссиялықтар Абель мен Рингельсхаймды Джичинге итеріп, ақырында оны сағат 22:30-да басып алды. Сағат 20:00-де австриялық штаб Бенедек жіберген жаңа бұйрықтарды атпен жеткізілген күйінде алды, онда Солтүстік армияның кері қайтуы және Изер армиясын оған қосу туралы бұйрық берілген. Осы бұйрықтарды ескере отырып, Саксонияның Альберт ханзадасы, австриялықтардың пруссиялықтарға қарсы шабуыл жасау үшін өздерінің жаңа әскерлерін қолдану туралы өтініштеріне қарамастан, өзінің бес бригадасын даладан шығаруға шешім қабылдады, бұл австриялықтардың да ұйымдаспаған түрде шегінуіне себеп болды.

Нәтиже

Мықты позицияны иеленсе де, Изер армиясы стратегиялық және тактикалық қателіктерге байланысты екі прус дивизиясынан жеңіліс тапты. Бас штабтың кешіккен жұмысы Клам Галласты бастапқы жоспар бойынша австриялық бас әскердің қолдайтынына сендірді, бірақ ол қолдаусыз шайқасқа түсті. Австриялық құрамадағы өздеріне белгіленген позициядан оңтүстікке қарай он шақырымдай жерге орналасқан саксон армиясы кешігіп, пруссиялықтардың толыққанды пайдаланған ұрыс шебінде олқылық тудырды. Соңында, Дрейзе мылтығының артықшылығы пруссиялықтарға австриялықтардың шабуылдық тактикасынан үлкен тактикалық басымдық берді. Мюнхенграцтан кейін прус командирлері аш және шаршаған Эльба армиясын және 1-ші армияны жеделдетіп шоғырландыра алмады, нәтижесінде Изер армиясын қоршауға және жоюға үлкермеді. Іс жүзінде екі жеке армиядан екі дивизиямен ғана шайқасқандықтан, бұл Клам Галластың Бенедекке қарай шегінуіне мүмкіндік берді. Осы жеңіс, бірінші және екінші прус армия корпустарын біріктіруге жағдай жасады, ал соңғы нәтижесінде австриялықтар Кенигграц шайқасында жеңіліске ұшырады.