Эрих Цейсль: Австриялық-американдық композитор өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Австрияда туған американдық композитор (1905–1959)

Эрих Зейсль (18 мамыр 1905 – 18 ақпан 1959) (кейде Эрик деп те жазылады) – Австрияда туған американдық композитор.

Өмір және музыка

Венада, сол кездегі Австрия-Мажар империясының астанасында, орта таптық еврей отбасында дүниеге келген Зейсль, Камилла (Фейтлер) мен Зигмунд Зейсльдің ұлы болды. Оның музыкалық қабілеті 14 жасында отбасының қарсылығына қарамастан, Вена мемлекеттік академиясына түсуге мүмкіндік берді. Ол жерде Рихард Штөр, Йозеф Маркс және Хьюго Каудерден сабақ алды. 1934 жылы Реквием мессасын жазу арқылы мемлекеттік жүлдеге ие болды, бірақ еврей тегі жұмыс табу мен шығармаларын жариялауды қиындатты. 1938 жылы Аншлюс болғаннан кейін, ол ең алдымен Парижге, содан кейін Нью-Йоркке қашып кетті, онда Йозеф Роттың «Иов» ромасы негізінде опера жазуға кірісті. Ақырында ол Голливудқа барды, онда кино музыкасымен айналысты, бірақ жұмыс берушілерінің өндіріс талаптарынан оқшауланып, бейімсіз сезінді. Оның музыка жазған фильмдерінің қатарында «Пошташы әрқашан екі рет қоңырау шалады» (1946) және «Эббот пен Костелло көзге көрінбейтін адаммен кездеседі» (1951) бар. Зейсльдің стилі негізінен тоналды және Арнольд Шёнберг сияқты замандастарымен салыстырғанда консервативті болды, сондықтан кино музыкасының құрамына толыққанды сәйкес келді. Бірақ оның жүрегі басқа нәрсені қалады. Бір кезде ол Чайковскийдің өмірінен алынған, өте дәл емес сахналық қойылымға музыка реттеуге жұмысқа алынды – «Сөзсіз ән». Оның осындай жұмыстарға дейін түсірілуі (сол кезде Америкадағы басқа эмигрант композиторлардың тағдырымен бірге) 1945 жылы досына жазған хатында айқын көрінеді: «Тіпті Мийо, Стравинский, Тансман да күресіп жатыр. Бела Барток Нью-Йоркте аштықтан қайтыс болды! Өткен жылы мен Чайковскийдің опереттасын оркестрледім, ол мені 8 ай бойы асырады, бірақ неге Чайковскийді опереттаға енгізу керек? Мұнда ешқандай композитордың маңызы жоқ». Дегенмен, Зейсль ақырында академиялық қызметке орналасып, өзінің жеке стилінде шығармалар жазуға уақыт тапты. Оның шығармаларына камералық музыка, фортепиано концерті, виолончель концерті (Грегор Пиатигорский үшін жазылған) және хор, солистер мен оркестр үшін 92-ші псаломның еврей тіліндегі нұсқасы кірді, ол 1944–45 жылдары әкесінің естелігіне арнап «Еврейлік реквием» (Requiem Ebraico) деп аталды. «Түн ортасында келді» атты Рождестволық әнге негізделген оркестрлік вариациялар жазды. Оның «Иов» операсы аяқталмады. Зейсль Гертруд Сузанна (Еллинек) мен үйленді. Оның қызы Барбара Зейсль Шёнберг, композитор Арнольд Шёнбергтің ұлы Рональд Шёнбергке тұрмысқа шықты. Оның немересі – адвокат Э. Рэндол Шёнберг. Зейсль Лос-Анджелесте сабақ беріп жүргенде жүрек талмасынан қайтыс болды. Зейсльдің музыкасы нацистік режим кезінде дегенеративті музыка деп танылды, бұл оның музыкасына деген қызығушылықты қайта жандандырды, және оның кейбір шығармалары қазір CD-де қолжетімді. «Еврейлік реквиемнің» премьерасы 1945 жылдың 8 сәуірінде Лос-Анджелестегі Бірінші методист шіркеуінде, Хьюго Стрелицердің басқаруымен Фэрфакс ғибадатханалық хорының орындауында өтті.

Born to a middle class Jewish family in Vienna, then capital of the Austro Hungarian empire, Zeisl was the son of Kamilla (Feitler) and Siegmund Zeisl. His musical precocity enabled him to gain a place at the Vienna State Academy (against the wishes of his family) when he was 14, at which age his first song was published. While there, he studied with Richard Stöhr, Joseph Marx and Hugo Kauder. He won a state prize for a setting of the Requiem mass in 1934, but his Jewish background made it difficult to obtain work and publication. After the Anschluss in 1938, he fled first to Paris, where he began work on an opera based on Joseph Roth's Job, and then to New York City. Eventually he went to Hollywood, where he worked on film music but increasingly felt isolated and ill at ease with the production line demands of his employers. Among the films for which he wrote music were The Postman Always Rings Twice (1946), and Abbott and Costello Meet the Invisible Man (1951). Zeisl's style was essentially tonal, and conservative compared to contemporaries such as Arnold Schoenberg, and thus not totally unsuited to film music composition. But his heart lay elsewhere. At one stage he was employed to arrange the music for a highly inaccurate stage show about the life of Tchaikovsky, Song without Words. His anguish about his reduction to such work (together with the straits to which other émigré composers in America were reduced at the time) is evident in a letter written to a friend in 1945:

Even Milhaud, Stravinsky, Tansman are struggling. Béla Bartók died in New York of hunger! Last year I orchestrated a Tchaikowsky operetta which provided [a] living for 8 months, but why does Tchaikowsky have to be put into an operetta? No composer is important here. Nonetheless, Zeisl was able eventually to find academic appointments and time to compose in his own style. These works included a variety of chamber music, a piano concerto, a cello concerto (written for Gregor Piatigorsky), and a setting for choir, soloists, and orchestra of Psalm 92 in Hebrew, which he titled Requiem Ebraico (Hebrew Requiem), written in 1944–45 in memory of his father. A work of variations for orchestra was based on the Christmas carol "It Came Upon the Midnight Clear." His opera Hiob (Job) was never completed. Zeisl was married to Gertrud Susanne (Jellinek). His daughter Barbara Zeisl Schoenberg married Ronald Schoenberg, the son of the composer Arnold Schoenberg. His grandson is lawyer E. Randol Schoenberg. Zeisl died of a heart attack while teaching in Los Angeles. Zeisl's music was banned as degenerate music under the Nazi regime, which has been one element in a revival of interest in his music, some of which is now available on CD. The premiere performance of the Requiem Ebraico was held in Los Angeles in the Hollywood First Methodist Church on April 8, 1945, by Hugo Strelitzer conducting the Fairfax Temple Choir.