Киевтің "Украина" қонақүйінің тарихы мен географиясы

Кіріспе

Hotel Ukraine, Hotel Ukraina немесе Hotel Ukrayina деп те аталады, Украинаның астанасы Киевтің орталығында орналасқан төрт жұлдызды қонақ үй. Ол 1961 жылы "Мәскеу" қонақ үйі ретінде, Киевтің алғашқы көкжайы – Гинцбург үйі орналасқан жерде салынған. Қонақ үйдің құрылысы Киевтің басты көшесі – Хрещатик сәулеттік кешенін аяқтады, ол соғыстан кейінгі Киевтің орталық бөлігін қайта жаңартудың бір бөлігі болды. Қонақ үй мемлекеттік меншікте және Мемлекеттік істер басқармасына қарасты.

Орналасу тарихы

Қазіргі заманғы ғимарат орналасқан жердің аумағы Киевтің тарихы мен географиясы үшін маңызды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Киев қаласын қоршаған әскери бекініс қабырғалары болған, олар қазіргі Хрещатик көшесі бойымен және Печерск қақпасы орналасқан аймақта, бүгінгі Майдан Незалежності алаңында салынған. Қақпаға апаратын жолдардың орналасуын бүгінде алаңның солтүстік жағынан басталатын бес кішкентай көшеде көруге болады. Печерск қақпасына оңтүстіктен Печерск үстіртіндегі екі жақта орналасқан екі жол Печерскіні ескі Киевпен байланыстырған. Олардың бірі, қазіргі Институцкая көшесі, Киев Русі дәуірінде Иваново жолы деп белгілі болса, екіншісі (қазіргі Городецка) оңтүстікке қарай үлкен сауда орынына салып жеткізген. Айналасындағы төбелерді әдемі липа ағаштары жамылып, қала қабырғаларынан көркейтін көрініс жасаған.

19 ғасыр

Ақырында әскери бекініс бұзылып, 18 ғасырдың соңына қарай көркемдік аумақтың дамуы қарқынды жүрді, Иваново жолы Ивановская көшесіне айналды (1820 жылдары генерал Бигечевтің мүлігі салынғандықтан Бигечевская деп қайта аталды). Сонымен қатар, оффшпурдің екінші жағы да дамуға қатысты, ал қайын ағаштарының орманы көлмен бірге саябаққа айналды (қазіргі Иван Франко алаңының орнында); бұл барлығы 1862 жылы Киев университетінің медицина профессоры Ф. Меринг сатып алған үлкен иеліктердің ішінде болды. Қосымша табыс табу үшін Меринг парктің бір бөлігін шеберханалар мен қоймаларға беруге рұқсат берді. 1895 жылы Меринг қайтыс болғаннан кейін, иелікті бірнеше кварталға бөлуге мүмкіндік туды, себебі иеліктің қызметтік жолдары құрылды. Осы жолдардың бірі қазіргі Ольхинская көшесіне айналды, ол оффшпурдың географиялық орналасуын қалыптастырды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған, Ольхинская көшесі оңтүстіктен оффшпурды бөліп тұр. Ольхинская көшесінің оңтүстігіндегі қалған аумақтар көп дамыған жоқ, өйткені 1830 жылы Киев губерниясының губернаторы Князь Левашов оны жаңа Печерск бекінісінің құрылысына арнады, ол шамамен жиырма жылға созылды. Бірақ Ресей империясындағы саяси тұрақсыздық салдарынан құрылыс тоқтатылды. Дегенмен, құрылыс үшін Печерск тұрғындарының бір бөлігі қоныс аударды (барлығы 1180 үй бұзылды). Көшірудің бір бөлігі губернатордың бұйрығымен кесілген қалған қайын орманына бағытталды. Осы аумақ қазіргі кездегі ең қымбат қалалық аудандарды құрады: Лыпки (қайын ағаштарының украинше аудармасынан). Бірақ оффшпурдың өзі кеңістіктің жетіспеуіне байланысты көп дамыған жоқ, нәтижесінде кейбір қайын ағаштары ұзақ уақыт бойы сақталды. Мысалы, украин ақыны Тарас Шевченко мынадай жазба қалдырды:

Eventually, the military fortification was pulled down, and as the 18th century drew to a close, development of the picturesque area quickly began turning the Ivanovo road into Ivanovskaya Street (renamed in the 1820s to Bigechevskaya when an estate of General Bigechev was constructed on it). At the same time, the other side of the offspur also received its share of development, and the Linden tree forest was transformed into a park with a lake (in the modern location of the Ivan Franko square); all of this was inside the grounds of a massive estate that was bought in 1862 by Kyiv University professor of medicine F. Mering. To gain additional profits, Mering allowed part of the park to be converted for the use of workshops and storage. When Mering died in 1895, it was possible to divide the estate into several quarters, due to the formation of the estate's service driveways. One of these driveways became the modern Olhinska street, which effectively placed the offspur in the geographical layout that survives today, with the Olhinska street cutting off the offspur in the south. The remaining parts of the offspur, south of the Olhinska street did not receive a lot of development, as it was reserved in 1830 by the Governor of the Kiev Governorate Knyaz Levashov, who ordered the construction of a new Pechersk Fortress which would continue for almost twenty years. The construction would later be abandoned due to political instability in the Russian Empire. However, for the construction, some of Pechersk's residents had to be resettled (in all 1,180 households were demolished). Some of the resettling was directed towards the remaining Linden forest, which was deforested by the order of the governor. This area formed nowadays' most expensive city neighbourhoods: Lypky (from the Ukrainian translation of Lindens "Липки"). However the offspur itself did not receive a lot of development due to the lack of space, and as a result, some of the Linden trees still existed for a long time afterwards. In particular, Ukrainian poet Taras Shevchenko documented:

Шевченко сипаттаған пәтер 1840 жылдардың басында Инстуцка 14 көшесінде сәулетші Александр В. Беретти салған мезаннинмен бір қабатты ағаш үйде орналасқан. Кейінірек бұл үй, екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталған басқа ғимаратпен алмастырылғанға дейін, қиратылған немесе қайта салынған болуы мүмкін, бұл туралы Ф. Эрнст өзінің 1930 жылғы «Киев» жолсілтемесінде растайды:

Бірақ үш жылдан кейін ғана 16 және 18-ші Институцкадағы екі сарай да әйгілі Киев мердігері Л. Гинцбургке берілді. Осылайша ол Николаевская (қазіргі Городецкая) және Институт көшелері арасындағы жердің иесіне айналды. 1901 жылы архитектор Шлейфтің жобасы бойынша Николаевская 9 көшесінде алты қабатты ғимарат салынды және жаңа сарай кешеніне біріктірілді. Ғимарат 1941 жылы зардап шеккенімен, соғыстан кейінгі жөндеулерден кейін бастапқы сәнінің бір бөлігін жоғалтты. Шындығында, 1884 жылы 16-шы Институцка сарайы әскери инженер, полковник М. Фабрициуспен сатып алынды. Ол сәулетші А. Геккерге жаңа үйдің жобасын жасауды тапсырды, бірақ қанағаттанбағандықтан, ол өзі псевдо-мавритандық стильдегі (1941 жылы қиратылған) орандының жобасын жасады. 1886 жылы Фабрициус көршілес учаске сатып алып (Институцка 18) онда жаңа төрт қабатты үй салды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және қайта құру

Киевтің орталық бөлігінің қалған ғимараттары сияқты, Гинцбург үйі де Қызыл Армия қаладан шыққан соң, орталық қаланы жарылыс арқылы қирату үшін алыс арадан жарылғыш заттар қолданылған кезде бірдей тағдырға ұшырады. Гинцбург үйі толығымен бұзылмады, бірақ бұзылған қабық ретінде қалды. Киев азат етілгеннен кейін, қаланың көшелері мен алаңдарын қирандылардан тазалау кезінде Гинцбург үйінің қалған бөлігі де бұзылды. Символикалық түрде, 1944 жылдың 22 маусымында қалалық кеңес Киевтен және республика мен одақтың басқа аймақтарынан келген архитекторлар арасында орталық қаланы толық қайта құру жобасын әзірлеу үшін конкурс жариялады. Көптеген жобалар Гинцбург үйінің орнына жаңа, биік ғимарат салуды көздеді. 1937 жылы Александр Довженконың Гинцбург үйі туралы пікірі – Киевтегі барлық құрылыстар оның географиялық ерекшеліктеріне сүйенуі керек еді – дерлік барлық жобада қайталанды. Ұзақ, үш кезеңді конкурсқа көптеген жоба ұсынылса да, ешқайсысы жүзеге асырылмады. Конкурс бірнеше жылға созылды, соңында ұйымдастырушылар Киевтің орталық бөлігін қайта құрудың жалпы жобасын "Киевпроект" институтының бірінші шеберханасына тапсырды. Осылайша, қазіргі заманғы қонақ үй ғимараты 1948 жылы салынды, оның жобасын Киевтің бас архитекторлары А. Власов басқарды, ал құрамында А. Добровольский, А. Малиновский, В. Элизарова, Б. Приймака, А. Заварова және тағы да басқалар болды. Алайда, 1949 жылы Власов Мәскеуге кеткеннен кейін Добровольский басшылыққа келді. 1950 жылдардың басында Гинцбург үйінің қалған қирандылары және ескі іргетасы платоның шетінен алынып, болашақ биік ғимаратты салу үшін жаңа алаң дайындалды. А. Добровольский, В. Приймак, А. Милецкий, А. Косенко және В. Сазанский сияқты архитекторлардың қатысуымен ғимараттың құрылысы 1954 жылы басталды. Осы кезде Хрещатик және 1946 жылы Калинин алаңы деп аталған алаңды қайта жаңарту жұмыстары да жүргізіліп жатты. Алғашқы жобадағы қонақ үй сол кезде салынған Мәскеудің жеті қарындасына ұқсас болуы тиіс еді. Аяқталған жобада екі қанаттың үстінен биіктеп тұратын, декоративті шпилі мен қызыл жұлдызы бар I әрпі тәрізді ғимарат көрінеді. Неоклассикалық стилдегі массивті негіз кіреберіс ретінде қызмет етеді, ал ғимараттың шатырынан Киевтің панорамалық көрінісін тамашалауға болатын көру платформасы орнатылды. Сталиннің қайтысынан кейін, Никита Хрущев Мәскеуде өзінің билігін нығайтты. Десталинизация бағдарламасы толыққанды жүзеге асырылып жатқан кезде Кеңес мемлекеті басымдықтарды қайта қарастырды. Ең маңызды мәселелердің бірі – тұрғын үй салу болды, соғыс аяқталғанына он жыл өтсе де, миллиондаған адам әлі де коммуналдық пәтерлерде тұрып жатқан еді. 1955 жылы Хрущев бұл мәселені шешу үшін жарлық шығарды, ол кейін "декоративтік элементтермен күрес" деп аталды. Бұл жарлықтың мағынасы – колоннадалар, мүсіндер, пилястралар және сталиндік сәулеттің басқа да әшекей элементтерін пайдалануға тыйым салу еді. Бұл тыйым негізінен тұрғын үй құрылысына қатысты болғанымен, оның әсері әлдеқашан әзірленген және салынып жатқан жобаларға да тиді.

Like all of central Kyiv, the Ginzburg house was to have the same fate as the rest of the buildings when after the Red Army's abandoning of the city remote explosives were employed to detonate and blow up the central city. Ginzburg house was not totally destroyed but remained as a ruined shell. After Kyiv's liberation, during the cleanup of the streets and squares of the city from the ruins the remaining part of the Ginzburg house were pulled down. Symbolically on the 22nd of June, 1944 the City Council called for a competition for architects from Kyiv as well as other places from the republic and the union to develop a new project for a complete reconstruction of the central city. Most of them had provisions to place a new tall building on the place of the original Ginzburg house. The 1937 opinion of Alexander Dovzhenko about the Ginzburg house that all likewise constructions of Kyiv should be based on its geographical relief, was echoed in almost every project. Not a single of the original projects, despite that that many were submitted in the long three phase part was realized. The competition dragged on for several years and eventually the organisers gave the development of the general reconstruction project of central Kyiv to the first workshop of the institute "Kievprojekt". Thus the modern hotel building dates to 1948 when a joint group of architects headed by the chief Architect of Kyiv A. Vlasov and included A. Dobrovolsky, A. Malinovsky, V. Elizarova, B. Priymaka, A. Zavarova amongst many others. However, in 1949 Dobrovolsky took the position of the head after Vlasov moved to Moscow. In the early 1950s the remaining rubble of the Ginzburg house was removed, along with the old foundation, on the edge of the plateau, and the empty space was slowly prepared for the future high rise hotel. Construction of the building finalized by the architects A. Doborvolsky, V. Priymak, A. Miletsky, A. Kosenko and V. Sazansky began in 1954. By this point, construction was also underway in the rebuilding of the Khreschatyk and the, renamed in 1946, Kalinin Square opposite the offspur. The original hotel was to be based much on Moscow's seven sisters that were built during that time. The finalised project featured an I shaped building with the central part towering over the two wings and topped with a decorative spire and a red star. A massive neo classic foundation would serve as an entrance, and from the top, a viewing platform would be installed so that visitors can see the whole of Kyiv. After the death of Stalin, Nikita Khrushchev firmly secured his position in Moscow. With the destalinisation programme in full swing the Soviet State re prioritised its main objectives. One of the biggest problems was construction of housing, which despite being ten years since the end of the war, was much too slow with millions of people still living in communal flats. Faced with the dilemma in 1955 Khrushchev issued a decree, that initiated what became later known as the "struggle with decorative extras". In short it meant that rich exquisite features such as colonnades, sculptures, pilasters and other central features of Stalinist Architecture were not to be used. Although this was primarily addressed at housing, nonetheless, its impact found itself into projects that were already developed and in construction.

Саясат және сәулет

Бұл орталық Киевтің қайта құруының соңғы кезеңіне толыққанды әсер етті. Добровольскийдің бастапқы жобасы қабылданбады, ол 1950 жылдардың соңында көбінесе аяқталған болатын, Калинин алаңының солтүстік-шығыс бөлігінен басқа. Құрылыс тоқтатылып, алаң шамамен екі онжылдық бойы солтүстіктегі әсем сталиндік ғимараттар мен соғысқа дейінгі және революцияға дейінгі құрылыстардың қарама-қарсылығынан туған асимметриямен ерекше көрінді. Дегенмен, "күрестің" ешқандай әсері "Москва" қонақ үйінің соңғы тағдырындай көзге түспеді. 1954 жылы Гинцбург үйінің қираған қалдықтарын тазартудан кейін, оффшпурдың тегіс қалдықтарының үстіндегі бос кеңістікте құрылыс басталды. Бірақ 1955 жылы орташа өлшемдегі ғимараттың құрылысы тоқтатылып, кейін жалғастырылды, бірақ әлдеқайда баяу қарқынмен. Жоба Хрущевтің Республика деңгейіндегі жарғысынан кейін бірнеше рет сынға ұшырады. Нәтижесінде, құрылыстың қаңқасы көтеріліп келе жатқанда, сәулетшілерге жобаны мүмкіндігінше өзгерту тапсырылды. Бірінші кезекте бай іргетас жасалды, содан кейін бағаналы кіреберіс, оның орнына шыныдан жасалған вестибюль орнатылды. Сыртқы әрлеуде ешқандай кішкентай мүсіндер мен барельеф сақталмады. Бірақ соған дейін де шабуыл тоқтаған жоқ. Саясаткерлер барлық принциптерге қайшы келіп, ғимараттың жоғарғы бөлігіне, тіпті мұнараға ғана емес, мұнара тұрған бес қабатты тұғырға да шабуыл жасап, соңғы биіктігін екі есеге азайтты. Нәтижесінде, бастапқы жарлыққа сәйкес, құрылысты жеделдетіп, тиімді етуі тиіс қонақ үйдің бұрмаланған дизайны 1961 жылы ғана ашылды, құрылыс басталғаннан кейін жеті жыл өткен соң. Үш есе үлкен Мәскеу мемлекеттік университетінің құрылысы 1949-1953 жылдары, яғни екі есе жылдам, төрт жылда аяқталды. Бұл жаңа ғимарат, бастапқыда элиталық қонақ үй болуы керек еді, Гинцбург үйі сияқты көзге жағымсыз болып кетті. Сонымен қатар, сталиндік сәулеттен өту соншалықты жылдам болды, 1960 жылдары ғарыш дәуірі мен жаңа технологиялардың ықпалымен сәулет өнеріндегі өзгерістер оны көне қылды. Добровольский кейін былай деп жазды:

For central Kyiv this had a full impact on the final stage of its reconstruction. The original project of Dobrovolsky was abandoned, which upon the late 1950s was mostly complete, with the exception of the northeastern side of the Kalinin square. Construction was stopped, and the square, for almost two decades looked very odd with the asymmetry formed from the rich Stalinist buildings on the north and the old pre war, and pre revolution constructions opposite. However none of the impacts of the "struggle" were as visual as the final fate of the Hotel Moskva itself. In 1954 construction began on the empty space on top of the flattened remnants of the offspur following the clean up of the Ginzburg house rubble in the late 1940s. Yet for a medium sized building in 1955 construction was put on hold, then continued, but under a much slower rate. The design came under repeated waves of criticisms in light of Khrushchev's decree on the highest Republic level. As a result, with the carcass of the structure already rising, the architects were commissioned to alter the design in the most obscure ways possible. First came the rich foundation "grote" then the colonnade enriched entrance, replaced by a glazed lobby. In external decoration none of the small sculptures or bas reliefs survived. Yet even at that the assault did not stop. The politicians, going against all principles, attacked the whole top of the building, not only the spire, but the crowning five floor pedestal that the spire sat on, effectively halving the final height. As a result, the hotel, with its mutilated design that should have, with respect to the original decree, accelerated and rationalised its rate of construction, was opened only in 1961, seven years after construction began. The massive Moscow State University which was thrice as big was finished in only four years 1949 1953, i. e. almost twice as fast. The new building, originally meant to be an elite hotel, much like the Ginzburg house before it became an eyesore. Moreover, the transition from Stalinist Architecture was so rapid, that by the time of its opening, the architectural changes of the 1960s, inspired by the Space Age and new technology made it simply archaic. Dobrovolsky later wrote:

Бұл нысан қайғы мен қиындықтардың ішінде дүниеге келді, жиырмадан астам жеке жоба әзірленді, олардың әрқайсысы үкіметтің үздірілмейтін сынына тап болды. Ғимараттың силуэті сол кездегі Мәскеудегі биік ғимараттарды еске түсіретіні таңқаларлық емес. Ол кезде басқаша болуы мүмкін емес еді, өйткені ең жауапты ғимараттардың бірін жобалау мемлекеттік мүддеге тікелей қатысты. Дегенмен, осындай жағдайда да біз көркемдік ерекшелігімізді барынша арттыруға тырыстық, өткеннің дәстүрлі мотивтерін пайдалануға көптеген әрекеттер жасадық. Менің ойымша, сол кездегі сәулет өнерін оны жобалаған адамдардың жоғары кәсібилігі сақтап қалды. Бірақ бұл сәулетке саясаттың тікелей араласуына қарсы күшсіз болды. Украина үкіметінің мүшесі И.Сениннің сол түні маған қоңырау шалып, жаңа ғана аяқталған үкімет отырысы туралы айтқаны есімде, дауысы қатты қайғылы болды. Ешнәрсе істеуге болмады, ғимаратты бес қабатқа қысқартқан жөн. Кейін маған Никита Хрущев Киевке келгенде "Москва" қонақ үйінің аяқталуы туралы сұрағанын, осылайша "декоративті элементтермен күресті" көрген соң, ерекше құрылыстарға бұл жарлық қатысты емес екенін, тек тұрғын үйлерге ғана қатысты екенін айтқанын және мұнда болған оқиға "ақымақ дұға етсе, маңдайы сынған" деген ескі мақалға ұқсайды деді. Жобаның тағы бір авторы Б.Приймак та "қонақ үй Киевтің көркем табиғи ландшафтын көрсету үшін күшті болуы керек еді, Кресчатикке қарап тұрып биікке көтерілуі керек еді. Жобаланған жобаны жүзеге асыру елорданың басты алаңының композициясын байытуға мүмкіндік бермек" деді. Әсіресе, бұл аргумент 1960-1970 жылдардағы Киев сәулетшілері тарапынан қайталанып, олар біріге айтып, ғимарат өздігінен, мүмкін, сталиндік емес, бірақ кем дегенде формасы бойынша Киевтің көрнекі бейнесі болу үшін аяқталуы керек екенін баса айтты. Бірақ 1980 жылдары Калинин (кейін Октябрь революциясы деп аталды) алаңы бастапқыда жобаланған толық симметриялық көрініске ие болған кезде де, "Москва" қонақ үйін қайта құру сол кезде жүзеге асыру үшін тым күрделі деп есептелді.

This object was born out of sorrows and hardships, with more than twenty individual projects that were developed, each one in turn passing the government in face of never ending criticism. It is not surprising that the silhouette of the building reminds of the high rises that were erected at the time in Moscow. Back then it could not have been different, because projecting one of the most responsible buildings had direct state interest. Nonetheless, even in such conditions we tried to maximise our artistic individuality, made many attempts to use traditional motifs of the past. I think that the architectural practice of those times was saved by the high level of professionality of the people designing it. However this proved powerless against the direct intervention of politics into architecture. I remember that night, when the member of the Ukrainian government I. Senin called me and, with extreme sadness in his voice, told about the government session that just closed. Nothing could be done, the building must be cut by five floors. Later I was told that Nikita Khrushchev, during one of his visits to Kiev asked what happened to the finale of "Moskva" and after seeing that this is how the "struggle with decorative extras" is being conducted, with pity said that unique constructions are not affected by that decree and only housing property, and what happened here was just like in the old saying "make a fool pray and instead he breaks his forehead". Another author of the project B. Priymak too said that "the hotel had to have a powerful strength show the picturesque natural landscape of Kiev, towering high above the Kreschatik. Realisation of the projected design would have allowed to enrich the composition of the main square of the capital". In particular it was this argument that was repeated from Kyiv's architects that came throughout the 1960s and 1970s, who, in unison, stressed that the building should be completed in stand alone fashion, maybe not Stalinist, but at least in its form, it should be done so to become a visual image of Kyiv rather than an eyesore. However even, when in the 1980s the Kalinin (then renamed October Revolution) square finally did obtain the full symmetric look that was originally projected, the reconstruction of Moskva deemed too complex to carry out then.

Қазіргі уақыт

Бұл керемет туынды Хрущевтің науқанының салдарынан қиратылып, 1960-шы жылдардағы сәнге қатысты ескірген деп есептелді. Сондықтан ол көптеген адамдар күткендей Киевтің символына айнала алмады. Шындығында, келесі отыз жыл бойы оның деңгейі жеткілікті деп танылмады, және Киевтің орталығына керемет көрініс болмаса, бұл қонақ үй әрқашан орташа саналды. 2001 жылы Украинаның тәуелсіздігінің 10 жылдығына арнап "Украина" деп қайта аталды. Төрт жұлдызды деңгейде саналатын қонақ үй әлі де орташа, тіпті кейбір бөлмелері телекомпанияларға ұзақ мерзімге жалға беріліп, олар Киевтің орталық ғимараттарына ашылатын көріністен пайдаланады.