Кіріспе
ЖҚТБ статусы бойынша жыныстық серіктестерді таңдау
Серосортировка, сондай-ақ серодискриминация деп аталатын бұл практика, жыныстық мінез-құлықты таңдауда ЖҚТБ статусын шешім қабылдау факторы ретінде пайдалануды білдіреді. Бұл термин, ЖҚТБ/ЖҚС жұқтыру немесе тарату қаупін азайту мақсатында, бірдей ЖҚТБ статусы бар деп есептелетін жыныстық серіктес таңдалып, олармен қорғанышсыз жыныстық қатынасқа түсу әрекетін сипаттау үшін қолданылады. ЖҚТБ статусы туралы білім адамның ЖҚТБ тестінің нәтижесіне негізделеді, оң нәтиже адамның ЖҚТБ жұқтырғанын көрсетеді және дене сұйықтықтары алмасып (мысалы, қорғалмаған анальдық немесе вагинальдық жыныстық қатынас) кез келген жыныстық қатынас арқылы осы ауруды басқаларға тарату мүмкіндігін білдіреді. Көптеген жағдайларда серіктің ЖҚТБ статусын медициналық мекемелерден тыс жерде толыққанды анықтау мүмкін болмайды, бұл ЖҚТБ/ЖҚС (немесе басқа ЖҚТБ) таралуын болдырмау тиімділігін шектейді. Адамдар көбінесе ЖҚТБ жұқтыру немесе тарату ниетімен жыныстық қатынасқа түспейді, сондықтан серосортировкаға жасалған сәтсіз әрекеттер серіктестер арасында ЖҚТБ жұқтырудың негізгі себебі болып табылады.
Терминдер мен этимология
Серосортировка сөзі латын тіліндегі "се́рум" сөзінен шыққан, ол қан сарысуын білдіреді. Сортировка – бұл, басқа әдістермен қатар қан талдаулары арқылы анықталатын, ВИЧ статусы бойынша серіктес таңдау. Серодискорденттік жыныстық қатынас – ВИЧ-положитивті және ВИЧ-негативті адам арасындағы жыныстық қатынас. Әдетте, серосортировка жасайтындар өзара ВИЧ-тестінің нәтижесі сәйкес келетін серіктес табуға тырысады, яғни сероконкордентті серіктес іздейді.
АИТВ-қа қарсы аурудың нақты анықталмауы
Адамның ВИЧ-статусын дұрыс анықтай алмауының себебі, олардың өз ВИЧ-статусына көзі жетпеуі немесе ВИЧ жұқтырғанын мойындамауы болуы мүмкін. Жақында жасалған ВИЧ-тестінің теріс нәтижесі адамның серостатусын нақты анықтамайды, себебі егер олар жақында жұқтырылғаннан кейінгі терезе кезеңінде болса, қан тестілері анықтайтын антиденелер әлі пайда болмаған болуы мүмкін. Сонымен қатар, ВИЧ-тестінің теріс нәтижесі олардың басқа жыныстық инфекциялардан (ЖЖИ), мысалы, адам papilloma вирусынан (HPV) немесе В гепатитінен таза екендігіне кепілдік бермейді. Серосортировка бойынша ең ірі тәжірибе ересектерге арналған фильмдер индустриясында Ересектер индустриясының медициналық денсаулық сақтау қоры арқылы жүргізілді. Ересектер индустриясының медициналық тестілеу бағдарламасы, немесе АИМ, жалған мәлімдеме жасау мүмкіндігін толығымен жояды және ВИЧ жұқтыру ықтималдығын арттыратын әртүрлі ЖЖИ бойынша жиі тестілеуді талап етеді. Заңды ересектерге арналған фильмдердегі барлық актерлер жылына екі рет герпес, гонорея, хламидиоз, сифилис, А, В және С гепатиті, сондай-ақ ай сайын ВИЧ, гонорея және хламидиозға тексеріледі. Осы тестілеу бағдарламасына дейін ересектерге арналған фильмдердегі актерлерде ЖЖИ деңгейі өте жоғары болды, бірақ қазір жалпы халыққа қарағанда 20%-ға жоғары ЖЖИ деңгейі бар.
Презервативтерді ауыстыру
Вашингтон штатындағы Кинг округінің қоғамдық денсаулық сақтау бөлімінің Мэтью Голден секске белсенді Батыс жағалауындағы ер адамдармен зерттеу жүргізді және олардың серосортировка арқылы ВИЧ-тан қорғанысы шектеулі екенін анықтады. Оның зерттеуінде, презервативтерді де, серосортировканы да қолданбаған ерлердің 3,5%-ы ВИЧ-қа шалдыққан, ал тек серосортировка қолданғандардың 2,6%-ы, тұрақты түрде презервативтерді серосортировкасыз қолданғандардың 1,5%-ымен салыстырғанда. Голден зерттеген топ AIM-нің тобынан анальдық секс субъектілердің жыныстық қатынас әдеттерінің үлкен бөлігін құратынымен, тестілеу аралықтары көбінесе ұзақ және үзіліссіз болғанымен, ХИВ-тан басқа, мысалы хламидиоз сияқты ЖҚАУ-ға тесттер болмағанымен (басқа ЖҚАУ вирустың таралуын жеделдетуі мүмкін екенін ескерсек) және нәтижелерді жалған көрсетуге қарсы ешқандай шара қолданылмағанымен ерекшеленеді. Голденнің зерттеуі серосортировканы презервативтермен біріктіруді қамтыған жоқ – теориялық тұрғыдан алғанда, бұл екі шараны жеке қолданғаннан гөрі тиімдірек болар еді.
Серокоордантты адамдар арасындағы ауру алмасу
Серосортировка ВИЧ жұқтырған екі адамның қорғалмаған жыныстық қатынасы кезінде барлық ЖҚТБ-дан толық қорғамайды. Бір ВИЧ штаммымен жұқтыру, кейін басқа штамммен жұғудың алдын қалдырмайды. АИТВ-мен ауыратын адамдардың ішіндегі генетикалық өзгергіштік өте жоғары, себебі бұл өзгергіштік, вирус (миллиондаған) инфекцияланған адамның денесінде көбейген сайын араласып, мутацияға ұшырайды. Қазіргі заманғы дәрілік коктейльдер вирус пен мутация деңгейін төмен ұстаса да, ақырында дәріге қарсы тұру қабілеті пайда болады. Екі ВИЧ-позитивті адам арасындағы қорғалмаған жыныстық қатынас әлі де олардың біреуінің – вирустың салыстырмалы түрде аз агрессивті штаммымен – генетикалық тізбектерін әріптесінің дәріге төзімдірек нұсқасымен алмасу тәуекелін тудырады, бұл оны емдеуді қиындатады. Бұдан бөлек, қос инфекцияның АИДС дамуына дейін жылдам прогрессиямен байланысы бар.
Бір-бірінің серостатын өзгертудің төменгі жылдамдығы
Зерттеулер көрсеткендей, серосортировканы ВИЧ жұқтыру қаупін азайту тәсілі ретінде пайдаланатын ерлермен жыныстық қатынаста болатын ерлер (ЕРМК) арасында ВИЧ жұқтыру қаупін қысқа мерзімді түрде төмендетуге мүмкіндік береді. Бұл практика СПИД пандемиясы басталғаннан бері ресми емес жолмен қолданылып келгенімен, қазір онлайн әлеуметтік желілердің арқасында байланыс орнату оңайлап, тіпті кейбір медицина мамандары гейлер үшін зиянды азайту принциптерін ВИЧ инфекциясын жұқтыру қаупін азайту шарасы ретінде қолдап отыр.
Жылаңаш жыныстық қатынас
Презерватив қолданбастан еркек пен еркек арасында анальдық жыныстық қатынас жасау, "бос арқалық" деп те аталады, алғаш рет 1995-1996 жылдары POZ сияқты журналдарда ВИЧ-инфекциясы бар ерлер арасында кездесетін практика ретінде сипатталды және бұл серосортингтің бастапқы түрі деп қарастырылуы мүмкін.