Кіріспе
Исламның негізгі догмаларына қарсы тұратын мұсылмандар. Зиндиқ (көпше түрі: zanādiqa) – исламның орталық догмаларына қайшы келетін пікірлерді ұстанатын немесе оларға қарсы әрекет ететін адамдарға қолданылатын исламдық айыптау сөзі. Зандақа – осы пікірлерді бейнелейтін есім. Зандақа көбінесе "ересілік" деп аударылады және айыпталып отырған мұсылманның діни қателігінің ауырлығын көрсету үшін жиі қолданылады. Бұл термин бастапқыда манихей дінін білдірген, бірақ жасырын түрде бұрыс сенімдерді ұстанатын деген айыппен мұсылмандарға да қолданыла бастады.
Zindīq (pl. zanādiqa) is an Islamic pejorative applied to individuals who are considered to hold views or follow practices that are contrary to central Islamic dogmas. Zandaqa is the noun describing these views. Zandaqa is usually translated as "heresy" and often used to "underscore the seriousness" of the religious error of the accused Muslim. It originally referred to the Manichaean Religion, but "soon came" to be applied to Muslims who were accused of concealing deviant beliefs.
Аббасидтер тұсында
Араб тіліндегі зиндик – исламға дейінгі орта парсы тілінен алынған қарыз сөз, зәндік (𐭦𐭭𐭣𐭩𐭪) – зороастризмде этимологиясы мен мағынасы нақты белгісіз термин. Зиндик (زنديق) немесе Зандик бастапқыда Сасани империясында манихей дінінің ізбасарларын жағымсыз сипаттау үшін қолданылған. Бірақ, VIII ғасырдағы Аббасид халифаты кезінде зиндик сөзі мен зиндақ атауының мағынасы кеңейіп, түрлі нәрселерді білдіре бастады: гностикалық дуалисттер, манихейшілдер, агностиктер және атеистер. Дегенмен, Аббасидтер тұсында зиндақ деп айыпталғандардың көпшілігі өздерін мұсылман деп есептеді, ал мұсылмандарға қатысты айыптау олардың манихейлік сенімдерін жасырын ұстануымен байланысты болды. Осы кезеңнің тарихында Аббасид халифатының бірінші халифасы Әбу әл-Аббас әс-Саффа: «Төзімділік мақтауға лайық, бірақ діни сенімге немесе биліктің беделіне қауіп төндіретін мәселелерде емес» деген сөздері келтіріледі. Әл-Махдидің ізбасарлары – халифалар әл-Хади мен Харун әл-Рашид осы қуғынды біріншісінің тұсындағыдан азырақ қарқынмен жалғастырды, бірақ кейіннен ол тоқтатылды. Бұл саясат өз кезегінде әл-Мамунның Михна саясатына әсер етті, ол Құранның жаратылғандығы туралы доктринаны қабылдамаған мұсылман дін ғалымдары мен шенеуніктерді бағыттап, мақсат тұтты. Осы тұрғыдан алғанда, зиндик – исламның негіздеріне мойынбұрмайтын, адалдығын жоғалтқан адам ретінде қарастырылады.