Кіріспе

Кевин Филлипстің 2005 жылғы саяси түсініктеме кітабы «Американдық теократия: Радикалды діннің, мұнайдың және 21 ғасырда қарыз ақшаның қауіптері мен саясаты» – американдық саяси жазушы Кевин Филлипстің 2006 жылғы саяси түсініктеме кітабы. Кітап АҚШ саясатындағы республикалық коалицияның соңғы қырық жылды сынап қарастырады. Ол «идеологиялық экстремизмнің, катастрофалық қаржылық жауапкершіліксіздіктің, шектен шыққан ашкөздіктің және қауіпті көре алмаушылықтың қорқынышты суретін» ұсынады. Филлипс осы коалицияны біріктіретін үш негізгі тақырыпты көрсетеді. Біріншісі – мұнаймен байланысы және мұнайдың американдық және әлемдік оқиғалардағы рөлі. Екіншісі – әлеуметтік консерваторлар, евангелистер және пятидесятниктерден құралған республикалық коалиция. Соңында ол осы коалицияның «қарыз мәдениетіне» және АҚШ үкіметі мен АҚШ тұтынушыларының қарызына байланысты болашақта туындауы мүмкін «қарыз көпіршігіне» назар салады. Оның пікірінше, осыған ұқсас мәселелер бұрын да болған, мысалы, Рим империясы мен Британ империясы сияқты әлемдік державалар өркендеген шағынан төмендеп, құлдыраған кезде. Ричард Никсонның президенттік науқанында стратегиялық кеңесші болып жұмыс істеген кезде Филлипс «Жаңа республикалық көпшілік» кітабын жазды. Ол кітапта осы коалицияның қалыптасуын болжаған, енді осы кітабында сынға алып отыр. «Американдық теократияда» Филлипс бұл «өзгерістерді», оларды осылай атайды, болжауға болатындығын мойындайды, бірақ олардың осы деңгейде дамитынын және ол құрастырған коалицияға үстемдік ететінін көре алмағанын айтады. Кітаптың соңғы тарауы оның алғашқы еңбегіне сілтеме жасайды және «Қателікке ұшыраған республикалық көпшілік» деп аталады.

Қысқаша мазмұны

Филипс республикалық коалицияны біріктіретін үш негізгі ұстанымды сипаттайды. Біріншісі – мұнай. Екіншісі – экстремистік дін. Үшіншісі – ел және азаматтардың қарызының беспрецеденттік деңгейі.

Мұнай және Американың үстемдігі

Филипс 20-ғасырдағы Американың ұлылығы мұнайға негізделгенін, 19-ғасырдағы британдық ұлылық көмірге, ал одан бұрынғы голландиялық ұлылық жел және су энергиясына негізделгенін айтады. Филипс бұл энергия көздерінің жетіспеуіне немесе жаңа энергия көздерімен алмастырылуына байланысты, бұл елдер жаңа энергия көзіне иелік еткен мемлекеттерге ұлылығын жоғалтқанын дәлелдейді. Ол американдық қоғам мен географияның мұнайдың айналасында, кеңінен таралған қала маңындағы және қала сыртындағы аудандарда қалыптасқандығын атап көрсетеді. Ол "SUV-тің көп жанар майды қолдану мәдениетін" сынға алып, әлемнің көп бөлігінде мұнай қоры ең нашар болжамдар бойынша ең жоғары деңгейге жеткенін немесе келесі онжылдықтарда жететінін, ал оңтайлы көзқарас бойынша бағалардың өсуіне және мұнайдың тапшылығына әкелетінін айтады. Филипс саяси салдарларын да қарастырады. Ол мұнайды көп пайдаланатындардың республикашылдарға дауыс беру ықтималдығы жоғары екенін көрсететін статистика келтіреді. Бұл адамдар көбінесе ірі жүк көліктері мен SUV-терде жүреді және қала орталығынан алыс тұрады, нәтижесінде тиімсіз көліктерде көп қашықтыққа жүреді. Ең ірі он мұнай өндіруші штаттың сегізі 2004 жылғы президент сайлауында Джордж Бушқа дауыс берді. Соңында, Филипс мұнайдың шамамен тридцать жыл бойы АҚШ-тың сыртқы саясатын бағыттайтын күш болғанын айтады. Оның пікірінше, АҚШ әскері бүкіл әлемде мұнайды қорғауға бағытталған күшке айналды. Ол 1980-жылдардағы әскери оқиғалардың, сондай-ақ 1991 жылғы Перс шығанағы соғысы мен 2003 жылғы Иракқа басып кірудің негізінен мұнаймен байланысты болғанын мәлімдейді. Филипс Ирактың соңғы 25 жылдан бері соғыс жағдайында болғанын, осы кезеңде Ирактың мұнай өндірісі төмендегенін және оның мұнай қорының көп бөлігі әлі де жер астында екенін атап өтеді.

Уағыздаушылар тым көп

Бұл бөлімде Филипс консервативті коалициядағы діншіл евангелистер мен ғибадатханалықтардың (Пятидесятников) үлкен рөліне сілтеме жасайды. Ол статистика келтіріп, Республикалық коалицияның 40 пайызы осындай сайлаушылардан тұратынын айтады. Филипс АҚШ президенті Джордж Буштың Құдайдың атынан сөйлеп отырғанын білдіретін сөздерін келтіреді және бұрынғы басшыларға, мысалы, Рим диктаторы Юлий Цезарь сияқты, осындай мәлімдеме жасағандарға назар салады. Ол әлеуметтік консерваторлардың ғылымға, әсіресе Дарвиннің эволюция теориясына деген қарсылығына тоқталады, бірақ ең бастысы – «христиандық жаңартушылар» деп аталатын топтың соңғы уақыттардағы болжамдарына ерекше назар аударады. Филипс осы бөлімді американ дінінің тарихын зерттеуден бастайды. Ол Америка революциясынан бұрын Жаңа әлемге көшіп келген қажылардың діни қағидаларынан тыс, конформизмге көнбеген, радикалды көзқарастағы адамдар болғанын, соның салдарынан Еуропадан кеткенін айтады. Ол 17 және 18 ғасырлардағы діни жолығулардың жоғары эмоционалдық сипатын көрсетеді. Содан кейін «фундаменталистік дін» (әсіресе евангелистік және жаңадан құрылған ғибадатханалықтар) Скоп маймыл процесінен кейін кері тартылғаннан кейін, оларға қайырсымсыз соққы берілгендей көрінеді дейді. Филипс статистикалық зерттеулерге сілтеме жасайды, олардың мәліметінше, осы оқиғадан кейін фундаменталистік дін қарқынды дамыды, ал дәстүрлі діни ағымдар керісінше, төмендеді (сол кездегі халық санының өсуі сияқты басқа да жағдайларға байланысты көптеген сарапшылар бұл өзгерісті байқамады). Филипс діннің саяси және идеологиялық наным-сенімдерді анықтаудағы ең дәл көрсеткіш екенін айтады. Ол осыны ағылшын тілді халықтар арасындағы үш ірі азаматтық соғыстың қай жағын таңдауға әсер ететін басты фактор ретінде көрсетеді: 17 ғасырдагы ағылшын азаматтық соғысы, американ революциясы және американ азаматтық соғысы.

Қарызға алынған өркендеу

Филипс бұрын-соңды болмаған мемлекеттік қарызды, қазіргі уақытта он сегіз триллион долларға жуықтап бара жатқанын атап көрсетеді. Ол сондай-ақ "қарызға баулыну мәдениеті" туралы айтады. "Қарыз индустриясы" нақты тауар өндіретін салалардан (мысалы, автомобиль өнеркәсібі) ірі болғандықтан, терең жатқан мәселелер бар екенін ұсынады. Ол қарыз көпіршігінің пайда болуын болжайды. АҚШ үкіметтік қарызын шетелдік кредиторлардың сатуын және тұтынушылардың жаппай төлем қабілетсіздігін күтеді.