Жазу жүйелерін зерттеу ғылымы

Кіріспе

Жазу жүйелерін немесе әріптерді зерттеу – жазу жүйелерін зерттеу. Қазіргі қолданыста грамматология термині жазу жүйелерін немесе әріптерді ғылыми тұрғыдан зерттеуді білдіреді. Бұл қолданыс алғаш рет 1952 жылы лингвист Игнас Гелбтің «Жазуды зерттеу» (A Study of Writing) кітабында ағылшын тілінде түсіндірілген. Грамматология әріптердің типологиясын, әріптердің құрылымдық ерекшеліктерін талдауды және жазбаша және ауызша тілдер арасындағы байланысты зерттей алады. Ең кең мағынасында, кейбір ғалымдар грамматологияға сауаттылықты зерттеуді де қосады, тіпті жазудың философияға, дінге, ғылымға, басқаруға және қоғамды ұйымдастырудың басқа да салаларына тигізетін әсерін де қарастырады. Тарихшы Брюс Триггер грамматологияны мәдени эволюциямен байланыстырады.

Торонто коммуникация теориясы мектебі

Жазу тарихы мен теориясы ретінде қарастырылатын грамматологиямен ең тікелей байланысты ғалымдар – Эрик Хавелок ("Муза жазуды үйренеді"), Уолтер Дж. Онг ("Ауызша дәстүр мен сауаттылық"), Джек Гуди ("Жабайы ойдың мәдениетке сіңірілуі") және Маршалл Маклюхан ("Гутенберг галактикасы"). Грамматология кез келген тақырыпты қарастырғанда технологияның, сондай-ақ тілдің материалдық және әлеуметтік құрылымдарының үлесін ескереді. Осы көзқарасты теориялық тұрғыдан зерделеуге арналған еңбектердің мысалдары – Фридрих Киттлердің ("Дискурс желілері: 1800/1900") және Авитал Роннеллдің ("Телефон кітабы") шығармалары.

Құрылымдық және деконструкция

Тілге қатысты құрылымдық көзқарастардың негізін қалаушы швейцариялық тіл білімі маманы Фердинанд де Соссюр сөйлеу мен жазуды «екі бөлек белгі жүйесі» деп қарастырды, екіншісінің мақсаты «біріншісін бейнелеу ғана» екенін айтты. Бұл пікір Питер Барридің «Теорияның бастауы» еңбегінде одан әрі түсіндірілген. 1960 жылдары Ролан Барт пен Жак Дерриданың еңбектері арқылы осы қатынасқа сын айтылды. Барттың жазу стилі қызығушылық тудырады, өйткені оның ерте туындыларын кейінгі туындыларымен салыстыру арқылы осы екі әдеби стильдің өзгеруін байқауға болады. Оның алғашқы жұмыстары әдістемелік және өте құрылымды, ал кейінгі жұмыстары ретсіз және назарсыздау болып келеді. Ал Жак Деррида әдебиет теориясы тақырыбында көптеген еңбектер жариялады, бірақ олардың көпшілігі әдебиеттен гөрі философиялық сипатқа ие. 1967 жылы Жак Деррида осы терминді өз еңбегі «Грамматологияда» басқа мақсатта пайдаланды. Деррида жазудың сөйлеуді ғана қайталау емес, жазу арқылы ойдың жазылу тәсілі білімнің мәніне үлкен әсер ететінін көрсетуді көздеді. Грамматологиялық тұрғыдан деконструкция философия тарихын, әсіресе метафизиканы жазу контекстіне қояды. Осы тұрғыдан метафизика – әліпбилік жазудың ойлап табылуымен және мектепте институционализациялануымен байланысты санамалау немесе жіктеу жүйесі болып түсіндіріледі. Платон академиясы мен Аристотель лицейі, классикалық грек әліпбиін жасау үшін дауысты әріптерді енгізу сияқты, сауаттылықты ойлап табудың бір бөлігі болып табылады. Грегори Улмер осы бағытты – тарихи грамматологиядан философиялық грамматологияға дейін жалғастырып, қолданбалы грамматологияны енгізді («Қолданбалы грамматология: Жак Дерридадан Джозеф Бойске дейінгі пост(е)педагогика», Johns Hopkins, 1985). Улмер «электрсауаттылық» терминін қолданып, цифрлық технологиялар мен жаңа медиа формаларындағы олардың дамуы осы өнертабыстар үшін сауаттылықтың алфавиттік және баспа технологиялары үшін болғанындай аппараттың бір бөлігі екенін көрсетуге тырысты. Грамматология – технология, институционалдық тәжірибелер және жеке мінез-құлық сияқты оның барлық көріністерінде аппаратты ойлап табуды зерттейді.

Swiss linguist Ferdinand de Saussure, who is considered to be a key figure in structural approaches to language, saw speech and writing as 'two distinct systems of signs' with the second having 'the sole purpose of representing the first. ', a view further explained in Peter Barry's the Beginning Theory. In the 1960s, with the writings Roland Barthes and Jacques Derrida, critiques have been put forth to this proposed relation. Barthes' writing has been described as interesting as one can see the transition of these two literary styles through comparing his earlier works with his later work. His early work is methodical and very structured in its delivery, with his later works becoming random in sequence and unfocused. Meanwhile, Jacques Derrida published many works on the subject of literary theory but most are considered to be more philosophical than based on literature itself. In 1967, Jacques Derrida borrowed the term, but put it to different use, in his book Of Grammatology. Derrida aimed to show that writing is not simply a reproduction of speech, but that the way in which thoughts are recorded in writing strongly affects the nature of knowledge. Deconstruction from a grammatological perspective places the history of philosophy in general, and metaphysics in particular, in the context of writing as such. In this perspective metaphysics is understood as a category or classification system relative to the invention of alphabetic writing and its institutionalization in School. Plato's Academy, and Aristotle's Lyceum, are as much a part of the invention of literacy as is the introduction of the vowel to create the Classical Greek alphabet. Gregory Ulmer took up this trajectory, from historical to philosophical grammatology, to add applied grammatology (Applied Grammatology: Post(e) Pedagogy from Jacques Derrida to Joseph Beuys, Johns Hopkins, 1985). Ulmer coined the term "electracy" to call attention to the fact that digital technologies and their elaboration in new media forms are part of an apparatus that is to these inventions what literacy is to alphabetic and print technologies. Grammatology studies the invention of an apparatus across the spectrum of its manifestations—technology, institutional practices, and identity behaviors.