Кіріспе
12 ғасырдағы нормандық ақын және жылнамашы, нормандық ақын Уэйс (1110 – 1174 жылдан кейін), кейде Роберт Уэйс деп те аталады, ол Орта ғасырлық нормандық ақын. Ол Джерси аралында туып, Нормандияда өскен (өз «Роман де Ру» еңбегінде бала кезінде Каен қаласына әкелгенін айтады) және Байо каноны қызметінде өмірін аяқтады.
the Norman poet
Wace ( 1110 – after 1174), sometimes referred to as Robert Wace, was a Medieval Norman poet, who was born in Jersey and brought up in mainland Normandy (he tells us in the Roman de Rou that he was taken as a child to Caen), ending his career as Canon of Bayeux.
Өмір
Уэйстің өмірі туралы бізге белгілі нәрселер оның өлеңдеріндегі автобиографиялық сілтемелерден алынған. Ол туған күнін атаудан қабақтанды; 1099 және 1111 жылдар аралығы оның туған кезеңі деп ең көп қабылданады. Уэйс есімі 16 ғасырға дейін Джерсиде қолданылып келген, бұл оның жалғыз аты болған сияқты; сол кезде тегілер кеңінен таралмаған. Бұл есім Нормандия герцогтығында жиі кездесетін есім болды, ол үнді-еуропалық жеке есім Уассодан шыққан. Осы есімнің жазылуы мен айтылуы көшірушілердің қай жерден екеніне байланысты мәтіндерде әртүрлі көрсетілген. «Роман де Ру» романының әртүрлі нұсқаларында оның есімі бес рет Wace, содан кейін Gace (бір рет), Vace, Vacce, Vaicce (барлығы үш рет) деп келеді. 11 ғасырға дейін Солтүстік Нормандияда (оның ішінде Ла-Манш аралдарында) «w» әрпі [w] (ағылшын тіліндегідей) дыбысын білдірген, бірақ 12 ғасырда [v] дыбысына ауысқан. Жоре сызығына сәйкес келетін изоглосске қарай, [w] [gw] және кейін [g] (қазақ тіліндегідей) дыбысына айналған. Бүгінде бұл есім Нормандияда және Францияның солтүстігінде Vasse, ал оңтүстікте (Нормандияны қоса) Gasse тегі ретінде сақталған. Оның есімі /w//ei//s/ ( "place" сөзімен рифмаланған) немесе /w//æ//z/ ("waz") деп айтылады. Оның аристократтық тектен шыққан болуы мүмкін деп болжанады, себебі оны білім алу үшін Каенге жіберген, бұл көптеген адамдар үшін мүмкін емес еді. Оның теңіздік мәселелер туралы егжей-тегжейлі жазуы аралда өскен кезімен байланысты болуы мүмкін. Шамамен 1130 жылы Уэйс Каенге оралып, діни қызметпен айналысты, мүмкін мұғалім болып жұмыс істеген. Уэйстің қайтыс болған күні белгісіз. «Роман де Ру» романында сипатталған соңғы оқиға 1174 жылға дейін болған болуы мүмкін. «Ру» романында Уэйс Генрих Жас Патшаның әлі тірі екенін де айтады. Ол 1183 жылға дейін өмір сүрген, демек Уэйс осы жылдан кейін «Ру» романын қайта қараған жоқ болуы мүмкін.
Шығармалары
Оның қазірге дейін сақталған еңбектеріне "Роман де Брут" – Ұлыбритания тарихына арналған өлең, "Роман де Ру" және басқа да өлеңді шығармалар кіреді, оның ішінде Әулие Маргарет және Әулие Николайдың өмірбаяндары бар.
Роман де Брут
Роман де Брут (шамамен 1155) Монмут Геффридің Historia Regum Britanniae еңбегіне негізделген. Бұл еңбекті қазіргі заманғы тарих ретінде қарастыруға болмайды, бірақ Уэйс өзі білетін және білмейтін, немесе анықтай алмаған нәрселерін жиі ажыратады. Уэйс Троялық Бруттан бастап Британияның құрылуын, Монмуттық Джеффри жасаған аңызды британ тарихының соңына дейін баяндайды. Бұл шығарманың танымалдылығы Артур туралы аңыздың халық тілінде кең жұртшылыққа қолжетімді болуымен түсіндіріледі. Мәтіннің Артурға қатысты бөлігінде Уэйс Артур патшаның дөңгелек үстелі туралы аңызды алғаш рет айтады, бірақ ол Джеффридің мәтініне көбінесе ұсақ-түйек қосымшалар ғана енгізеді. Роман де Брут өз кезегінде Лейамонның «Брут» поэмасының (орта ағылшын тіліндегі аллитерациялық өлең) және Питер Лангтофттың «Хроникасының» негізі болды. Тарихшы Мэтью Беннетт «Уэйс және соғыс» атты мақаласында Уэйстің заманауи соғыс өнері туралы жақсы білімі болғанын, ал оның жалған тарихи қақтығыстарды сипаттау үшін ойлап тапқан әскери операциялардың егжей-тегжейлі сипаттамалары Уэйстің өмір сүрген дәуіріндегі соғыс туралы жалпы түсінікті қалыптастыруға көмектесе алатынын көрсетті.
Роман де Ру
Уэйстің айтуынша, оның кейінгі жұмысы – «Роман де Ру» Генрих II (Англия королі) тапсырысымен жазылған. «Роман де Рудың» көп бөлігі Жеңімпаз Уильям мен Англияны нормандықтардың басып алуына арналған. Уэйстің өз отбасындағы ауызша хабарларға сілтеме жасауы, оның жаулауға және Гастингс шайқасына дайындық туралы баяндамасы құжаттармен бірге, жақын туыстарынан алынған куәліктерге де негізделген болуы мүмкін екенін көрсетеді. Алайда, ол мәтін жұмысын бастаған кезде бұл оқиғаның куәгерлерінің ешқайсысы тірі болмаған. «Роман де Ру» Галлей кометасының пайда болуын да қамтиды. «Роман де Рудың» салыстырмалы түрде аз танымал болуы 1204 жылы Континенталдық Нормандия Франция корольдығының құрамына енгеннен кейін Нормандия герцогтығы тарихына деген қызығушылықтың төмендеуімен байланысты болуы мүмкін.