Кіріспе
Латын Америкасы авторларының поэзиясы – Латын Америкасы авторлары жазған өлеңдер. Латын Америкасы поэзиясы көбінесе испан тілінде жазылады, бірақ португал, мапуче, науатль, кечуа, мазатек, сапотек, ладино, ағылшын және спанглиш тілдерінде де жазылады. Осы аймақтағы жергілікті және империялық мәдениеттердің бірігуі ерекше және көрнекті әдебиеттер жиынтығын тудырды. Жаңа дүниеге африкалық құлдардың әкелінуімен африкалық дәстүрлер Латын Америкасы поэзиясына зор әсер етті. Отарлық және отарлық алдындағы кезеңдерде көптеген ұлы поэзиялық туындылар жазылды, бірақ Латын Америкасы поэзиясын әлем 1960 жылдары байқауға көшті. Модернизм қозғалысы және Латын Америкасы авторларының халықаралық жетістіктері арқылы осы аймақтың поэзиясы күннен-күнге ықпалдырақ бола түсті.
Latin American poetry is the poetry written by Latin American authors. Latin American poetry is often written in Spanish, but is also composed in Portuguese, Mapuche, Nahuatl, Quechua, Mazatec, Zapotec, Ladino, English, and Spanglish. The unification of Indigenous and imperial cultures produced a unique and extraordinary body of literature in this region. Later with the introduction of African slaves to the new world, African traditions greatly influenced Latin American poetry. Many great works of poetry were written in the colonial and pre colonial time periods, but it was in the 1960s that the world began to notice the poetry of Latin America. Through the modernismo movement, and the international success of Latin American authors, poetry from this region became increasingly influential.
Колумбқа дейінгі поэзия
Ацтектердің поэзиясының науатль тілінде жазылған көптеген мысалдары бар. Олардың көпшілігі Мексиканы испандықтардың отарлауының алғашқы кезеңінде испан дін қызметкерлері жинаған, олар жаңа жаулап алынған территорияның жергілікті мәдениеттері туралы бірінші қолдан мәліметтерді жинауға тырысты. Осы дін қызметкерлерінің бірі, фра Бернардино де Саагун, жас ацтектердің көмегімен ескі ацтектерден әңгімелерді, тарихты, өлеңдерді және басқа да ақпаратты сұраққа алып, жаздырды, олар жаулап алудан бұрынғы заманды есінде сақтаған. Осы отарлық антропологтар жинаған көптеген мәліметтер жоғалып кетті, бірақ зерттеушілер әлемнің кітапханаларынан түпнұсқаларды немесе зерттеулердің көшірмелерін тапты.
Колониялық дәуір
Жаулап алу және отарлау кезеңінде көптеген испандық американдықтар Испанияда білім алды. Бұл тарихи кезеңдегі ақындар әдебиеттегі еуропалық үрдістерді, соның ішінде романтикалық балладалар мен сатира стилін ұстанды. Еңбектерімен танымал болған алғашқы испандық-американдық ақындар – Жаңа әлемде үлкен ықпалға ие испан отарлаушылары, соның ішінде Алонсо де Эрцилла и Зуньига (1533–94). Ол испандықтардың жеңістерін мадақтап, кеңінен танымал өлеңдер жазды. Америкада дүниеге келген алғашқы колониялық ақын 1544 жылы Санто-Домингода туған доминикандық монах Леонор де Овандо болды, оның поэтикалық шығармалары діни құлшыныс пен құдайға деген сүйіспеншілікке негізделген. Колониялық дәуірдегі поэзияның тағы бір ұлы тұлғасы – мексикалық монах Сор Хуана Инес де ла Круз, ол испан және басқа да жергілікті тілдерде көптеген көрнекті поэзия, проза және театр шығармаларын жазды. Ол өз шығармаларында көптеген феминистік көзқарастарды қабылдады және Еуропада пайда болған Ағартушылық идеалдарының нанымдарын қайталады. Сосын, Контрреформация Сор Хуананың шығармашылығына қарсы шықты және бостандық пен еркіндік ұғымдарын насихаттайтын сияқты кез келген поэзия немесе әдебиетке. 1802 жылғы Гаити революциясынан кейін либералды идеялардың таралуын отарлаушылар тоқтатты. Көптеген ақындар өздерінің жаңа шығармаларында пейзаж мен өз жерін сүюді қабылдады, соның ішінде Гутьеррес Нахера мен Хуана Борреро. Африка мұрасының ықпалы ХХ ғасырдағы Латын Америка әдебиетінде танылып, атап өтіледі. Брашидің "Арман империясы" (1988) – Нью-Йорктегі иммигранттар өмірі туралы постмодерндік поэзия эпосы; бұл жұмыс испандық Алтын ғасырдың пасторальдық эклогтары мен латын америкалық модернисттік өлеңдерге сүйеніп жасалған пастиш. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін модернизм мен кубизм, футуризм, дадаизм, ультраизм және сюрреализмнің әсерінен кейін авангардты латын америкалық ақындар қабылдады. Вангардизм – әдеміліктің жалпы тақырып ретінде шектеулерін жойған, өзін-өзі бейнелейтін өнер түрі ретінде қарастырылды. Көптеген Нобель сыйлығының иегерлері, соның ішінде Габриела Мистраль, Пабло Неруда және Октавио Паз, өздерінің шығармаларында сюрреализмді қолданды және оны мойындады. Пабло Неруда, Габриэль Гарсия Маркес оны "ХХ ғасырдың ең ұлы ақыны" деп сипаттады. Неруданың эпикалық поэмасы "Жалпы ән" бүкіл әлемде оның "ең ұлы шығармасы" ретінде танылды, және лирикалық дауысы Латын Америкасын тарихқа дейінгі кезеңнен бастап 20-ғасырға дейін кеңінен сипаттайды. Неруданың эпосы бос өлеңмен ағып, лирикалық стилі шектен тыс нәрселерге ұмтылатын метафораларды үйіп қояды.
Прозалық поэзия
Латын Америкасында 20-ғасырда прозалық поэзияның берік дәстүрі қалыптасқан. Прозалық өлеңдердің мысалдары Әзіл кітабында кездескенмен, прозалық поэзия әдеби жанр ретінде 19-ғасырдағы модернист ақындар мен символистер, мысалы, Шарль Бодлер ("Мас болыңыз"), Райнер Мария Рилке, Франц Кафка, Поль Верлен, Артур Рембо және Стефан Малларме арқылы Еуропада алғаш пайда болды. 20-ғасырда Латын Америкасы ақындары прозалық өлеңді философиялық ізденістер мен сезімтал көңіл күйлерді білдіру үшін қайта жаңғыртты; прозалық өлеңнің шеберлеріне Хорхе Луис Борхес ("Барлығы және ештеңе"), Пабло Неруда ("Күштер мен әсерлер"), Октавио Пас ("Бүркіт немесе Күн?"), Алехандра Пизарник ("Жыныс/Түн"), Джаннина Браши ("Арман империясы") және Кларис Лиспектор ("Агуа Вива") жатады. Сор Хуананың өлеңдері Испан алтын ғасырының әртүрлі формалары мен тақырыптарын қамтиды, ал оның жазбалары тапқырлық, білімділік және діни және рухани білімнің кең ауқымын көрсетеді. Мистральдің лирикасы тұрақты өлшем мен ұйқас қолданып, талқанға түскен, қызғанышпен махаббатқа толы, баласына қорқынышпен қараған ана, білім мен мейірімге құштар оқушыларын көтеріп, әйелдердің бейнесін жасады. Пизарник жалғыздық, балалық шақ, ақылсыздық және өлім тақырыптары арқылы сөз бен үнсіздік арасындағы шекараны зерттеді. Ол француз модернизмінен күшті әсер алды және "Бодлердің азабы, Нервалдың өзіне қол жұмсауы, Рембоның ерте үнсіздігі, Лаутремонттың құпиялары және Арто азабының бесiз теңдессіз қарқындылығы" оған әсер етті. Делмира Агустинидің өлеңдері әйелдердің сексуалдылығы, махаббат және қиялға толы, көбінесе грек мифологиясының кейіпкерлерін, соның ішінде махаббат құдайы Эросты бейнелейді. Оның "Бос келіштер" (1913) атты еңбегі оны Нора Лангемен ("Кешкі көше") бірге Ла Вангардия қатарына қосты. Джулия де Бургостың поэзиясы әйелдер мен афро-карибтік жазушылар үшін романтика мен саяси белсенділікті біріктірді және қазіргі АҚШ латино/а және латын әдебиетінің алға басушысы саналады. Джаннина Браски Латын Америкасындағы эпикалық поэзия жазатын сирек әйел ақындардың бірі; оның жанрлық эпостары қарыз дағдарысы, ұлт құру, отаршылдықтан азат ету және революция сияқты геосаяси мәселелерді қамтиды. Балалар поэзиясы саласында афрокубалық ақын Эксилия Салданяның "Ноче" (Түн) сияқты туындылары әжелердің даналықты балаларға жеткізу үшін әйел бейнесіне сүйенеді; оның тәжірибелік жазуында афро-латын мифологиясы мен фольклорының элементтері бар. Салданя сонымен қатар отбасылық зорлық-зомбылық, ана болу, анонимділік сезімі және әйелдер достығының күші туралы жазды.