Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1682 жылғы Мәскеу стрелецтерінің көтерілісі
Uprising of Moscow Streltsy regiments
1682 жылғы Мәскеу көтерілісі, сондай-ақ 1682 жылғы Стрелецтер көтерілісі (Стрелецкий бунт) деп белгілі, Мәскеу стрелецтерінің полктерінің көтерілісі болып табылады, нәтижесінде билік София Алексеевнаға, қайтыс болған патша Алексей Михайлович пен оның бірінші әйелі Мария Милославскаяның қызына көшті. Көтерілістің артында 1676 жылы қайтыс болған патша Алексейдің екі әйелі – Милославский және Нарышкин туыстарының Ресей мемлекетінің басқаруына үстемдік ету үшін күресі жатты.
The Moscow uprising of 1682, also known as the Streltsy uprising of 1682 (Стрелецкий бунт), was an uprising of the Moscow Streltsy regiments that resulted in supreme power devolving on Sophia Alekseyevna, the daughter of the late Tsar Aleksey Mikhailovich and of his first wife Maria Miloslavskaya. Behind the uprising lurked the rivalry between the Miloslavsky and Naryshkin relatives of the two wives of the late Tsar Aleksey, who died in 1676, for dominant influence on the administration of the Tsardom of Russia.
Оқиғалар барысы
1682 жылы 27 сәуірде (жаңа стиль бойынша 7 мамырда) Ресей патшасы Федор III қайтыс болғаннан кейін көтеріліс басталды. Патшайым Наталья Нарышкинаның ағалары, тақ мұрагерлігі кезеңін пайдаланып, патриархты оның он жасар ұлы Петрді Ресейдің жаңа патшасы деп жариялауға көндірді. Кейін қайтыс болған патшайым Мария Милославскаяның туыстарынан құралған Милославский партиясы, Нарышкиндер Марияның ұлын, Петрдің ағасы Иванды Мәскеу Кремлінде өлтірді деген қауесет таратып, жағдайды шиеленістірді. Милославскийдің заговоршылары астана көшелерінде дүрлік шығарып, Мәскеу полктерінің командирлеріне наразылық білдірді. 1682 жылдың 11 мамырында Стрелецтер тобы Кремльді басып алып, жемқорлыққа күдік келтірілген жетекші боярлар мен әскери қолбасшыларды – Артамон Матвеевті, Михаил Долгоруковты және Григорий Ромодановскийді дарға асты. Бірнеше күннен кейін, 17 мамырда, көтерілісшілер тағы да патша резиденциясына шабуыл жасап, жас патша Петрдің қатысуымен Нарышкин ағайындыларының екеуін – Кирилл мен Иванды, сондай-ақ Нарышкин жақтастарының бірнешеуін өлтірді. Кедей халықтың көпшілігі Стрелецтерге қосылып, Мәскеу көшелерінде бірнеше күн бойы тонау орын алды. Мамыр айындағы көтеріліс нәтижесінде Петрдің ағасы Иван V «бірінші» патша деп жарияланды, ал жас Петр I екінші орынға түсірілді. Иванның толық қарындасы және Петрдің жарты қарындасы София екеуіне де регенттік етті. 1682 жылдың күзінде ханзада Иван Андреевич Хованский (Тараруи) – Софияның жақын серігі және көтерілісші Стрелецтердің көшбасшыларының бірі – оған қарсы шықты. Ескі нанымды ұстанушылардың қолдауымен, өзін жаңа регент етіп тағайындауды көздеген Хованский, Никонның реформаларын кері қайтаруды талап етті. София мен оның сарайы Мәскеу Кремлінен қашып, Троице-Сергиев лаврасына паналады. Ақырында, София Федор Шакловитидің көмегімен Хованщина (Хованский ісі) деп аталатын оқиғаны басып тастады, Шакловити Хованскийден кейін Мәскеу әскеріне басшылық етті.
The death of Tsar Feodor III of Russia on 27 April (7 May N. S.) 1682 triggered the uprising. The Naryshkin brothers of Tsarina Natalia Naryshkina availed themselves of the interregnum and persuaded the Patriarch to proclaim her ten year old son Peter as the new Tsar of Russia. The Miloslavsky party, which comprised the relatives of the late Tsarina Maria Miloslavskaya, spread rumours that the Naryshkins had strangled Maria's son, Peter's elder half brother Ivan, in the Moscow Kremlin. The Miloslavsky conspirators stirred up riots in the streets of the capital. They exploited the discontent of the Moscow regiments against their commanding officers. On 11 May 1682 the mob of the Streltsy took over the Kremlin and lynched the leading boyars and military commanders, whom they suspected of corruption—Artamon Matveev, Mikhail Dolgorukov, and Grigory Romodanovsky. A few days later, on 17 May, the rebels again stormed the royal residence and killed a number of Naryshkin supporters, including two of the Naryshkin brothers, Kirill and Ivan, in the presence of the young tsar Peter, their nephew. Mobs of poor people joined with the Streltsy, and the streets of Moscow saw several days of looting. The May uprising led to the proclamation of Peter's older half brother Ivan V as the "first" tsar and the relegation of the young Peter I to second position, with Sophia, Ivan's full sister and Peter's half sister, acting as a regent for them both. In the fall of 1682 Prince Ivan Andreyevich Khovansky (Tararui)—Sophia's close associate and one of the leaders of the rebellious Streltsy—turned against her. Supported by the Old Believers, Khovansky—who supposedly wanted to install himself as the new regent—demanded the reversal of Nikon's reforms. Sophia and her court had to flee the Moscow Kremlin and sought refuge in the Troitse Sergiyeva Lavra. Eventually, Sophia managed to suppress the so called Khovanshchina (Khovansky affair) with the help of Fyodor Shaklovity, who succeeded Khovansky in charge of the Muscovite army.