Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Квебек архипелагы, Канада
Archipelago of Quebec, Canada
Мадлен аралдары (il də la madˈlɛn) – Сент-Лоуренс шығанағындағы архипелаг. Бұл 12 арал Канаданың Квебек провинциясындағы Гаспези – Мадлен аралдары аймағындағы Лес-Иль-де-ла-Мадлен муниципалитетін құрайды. Ескертпе: Архипелаг аралдары мен муниципалитет – бір және де сол құрылымның географиялық және саяси түрі.
The Îles de la Madeleine (il də la madˈlɛn) are an archipelago in the Gulf of St. Lawrence. These 12 islands make up the Les Îles de la Madeleine municipality, in the Gaspésie Îles de la Madeleine region, Quebec, Canada. Note: The islands of the archipelago and the municipality are geographical and political versions of the same entity.
География
Мадлен аралдары – материктің жоғалған бөлігінің тікенекті қалдықтары. Шамамен 78 миль (126 км) созылып жатқан бұл аралдар, Сент-Лоуренс шығанағының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі аралдар мен жағажайлар тізбегін құрайды. Арал массивтерін құрайтын тау жыныстары үш түрлі: көлденең және жұмсақ, қан қызыл түсті құмтастар, олар архипелагқа ерекше сипат береді. Бұл қызыл құмтастар, кейбір жерлерде жартастарды құрайтын, қаттырақ сұр құмтастармен қатар орналасқан. Соңында, жанартаулық әрекеттер жүрек пішіндес, дөңгелек және симметриялық күмбездерді жасады, оларға «Демузель» (Demoiselles) деген ат берілді, бірақ бұл атау туралы пікір талас тудырады. Жанартаулық эффузиялар құмтастармен жанасқан жерлерде, ірі гипс массалары кездеседі. Жеті арал архипелагтың орталық бөлігін құрайды: Île du Havre Aubert, Île du Cap aux Meules, Île du Havre aux Maisons, Île aux Loups, Grosse Île, Île de l'Est және Île de la Grande Entrée. Бұл аралдар құм сілкіністері немесе томбололармен байланысқан. Басты аралдардың шетінде теңіз эрозиясының қалдықтары – шағын аралдар мен тау жыныстары орналасқан; осы аралдарды бөліп тұратын лагуналарда, Кап-о-Мюль аралының оңтүстік-батыс жағалауындағы Étang du Nord маңындағы Île aux Goélands және оның айналасындағы шағын аралдар, Гавр-о-Майсон лагунасының кіреберісіндегі Île Rouge және Île Paquet (бұрынғы Île aux Cochons), Суданғы Дунаның шығысындағы Île Shag орналасқан. Архипелагтың солтүстігіндегі шығанақта, бірнеше жүз метр биіктіктегі және теңіз эрозиясынан салыстырмалы түрде аз зардап шеккен қызғылт және сұрғылт жасыл құмтасты жарлар Брион аралы мен Рошерс-о-Ойсеуға (Rochers aux Oiseaux) қамал сияқты көрініс береді. Аралдарды тіреп тұратын саяздықтар мен жартастар теңіз кеме қатынасына үнемі қауіп төндіреді. Архипелаг 400 жылдан бері Шығыс Канаданың ең бай теңіз аймақтарының бірі саналады.
The Îles de la Madeleine are the jagged remains of a vanished part of the mainland. Approximately 78 mile (126 km), they form a string of islands and beaches in the southeastern part of the Gulf of St Lawrence. The rocks that make up the island massifs are of three kinds: horizontal and soft sandstones, of a blood red color, which give the archipelago a distinctive character. These red sandstones are juxtaposed with harder, grey sandstones, which also form cliffs in some places. Finally, volcanic actions created rounded, symmetrical domes like breasts, which were given the name of Demoiselles, though this is disputed. Where volcanic effusions have come into contact with sandstones, large masses of gypsum are found. A group of seven islands form the central core of the archipelago: Île du Havre Aubert, Île du Cap aux Meules, Île du Havre aux Maisons, Île aux Loups, Grosse Île, Île de l'Est and Île de la Grande Entrée. These islands are connected together by sand spits or tombolos. On the outskirts of the main islands are a series of islets and rocks which are remnants of marine erosion; in the lagoons separating these islands, are Île aux Goélands and the surrounding islets near Étang du Nord on the south west coast of Île du Cap aux Meules, Île Rouge and Île Paquet (formerly Île aux Cochons) at the entrance to the lagoon of Havre aux Maisons, Île Shag to the east of the Dune du Sud. In the gulf north of the archipelago, cliffs of the reddish and greyish green sandstone, a few hundred feet high and relatively unmarked by sea erosion, give a fortress like appearance to Île Brion and the Rochers aux Oiseaux. Supporting the islands is a series of shoals and reefs that are permanent hazards to maritime navigation. The archipelago has been considered, for more than 400 years, as one of the richest marine regions of Eastern Canada.
Жағалау динамикасы
Магдалена аралдарында жағалау динамикасы желдің әсерінен күшейеді, жағалауға жиі 0,5-2 метр биіктіктегі толқындар келіп соғылады, олардың биіктігіне қарай төрттен жеті секундқа дейін уақыт алады. Көптеген шығанақтар мен ойыстарды ескергенде, жағалау сызығының ұзындығы ерекше ұзын: барлығы 385 шақырым, оның 60%-дан астамы құмды жағажайлар, көбінесе құмды төбелермен жабылған. Аймақ үнемі өзгеріп отырады, біріктірілмеген шөгінділер олармен байланысқан тау жыныстарының есебінен кеңейеді. Ең көп тараған және құмдай шашырап кететін қызыл құмтас жартастар көбінесе 30 метрден аспайды. Олар қырау, мұз, толқындар және теңіздің шашыранды суының әсерінен жылдам эрозияға ұшырайды (көбінесе жылына бір метрден астам), бұл олардың негізін әлсіретіп, көптеген тесіктерді қалыптастырады. Эрозияның нәтижесінде үңгірлер, мұнаралар және тіректер сияқты әртүрлі нысандар мен пішіндер пайда болады.
In the Magdalen Islands, the coastal dynamics are amplified by the wind, with waves most often 0.5 to 2 metres high breaking on the coast at a rate of four to seven seconds, depending on their height. Adding up the many bays and indentations, the coastline is inordinately long: 385 kilometres in all, more than 60% of which is sandy beaches, often topped by a dune. The territory is constantly changing, the unconsolidated deposits are expanding at the expense of the rocky cores they connect. The red sandstone cliffs, the most widespread and friable, are rarely more than 30 metres high. They are subject to rapid erosion (often more than one metre per year) due to the action of frost, ice, waves and sea spray that make numerous openings while undermining their base. Erosion features and shapes such as caves, towers, and corbels.
Rochers aux Oiseaux (Қош тастар)
Rochers aux Oiseaux Құс жартасы мен Маргаулкс жартасын қамтиды; бұл жартастар Грос-Ильден Санкт-Лоуренс шығанағында көтеріледі. 1534 жылғы 25 маусымда Жак Картье осы жартастарды ашып, ондағы көптеген құстар, қарапайым пингвиндер және қазір жойылған үлкен гагаркалардың көптігіне байланысты оларды Îles de Margaulx деп атады. 1919 жылы бауырлас Мари Викторин жартастарға сапар жасаған кезде Rochers aux Oiseaux атауын қолданды; 1974 жылдан бері Канаданың жабайы табиғат қызметі оларды көшпенді құстардың қауіпсіздік аймағы деп жариялады. Құс жартасы ұзын, ені және биіктігі бар, ол қызыл құмтастан жасалған, дерлік қол жеткізуге болмайтын, бірақ мыңдаған құстар мен қазір автоматтандырылған маякқа ие қамал тәрізді. Маргаулкс жартасы солтүстік-батысқа қарай орналасқан және үш кішкентай қайыққа сілтеме жасайды.
The Rochers aux Oiseaux include the Bird Rock and the Margaulx Rock; these rocks emerge in the Gulf of St. Lawrence about from Grosse Île. On June 25, 1534, Jacques Cartier discovered these rocks, which he named the Îles de Margaulx because of the myriad gannets , common penguins, and great auks (now extinct) that were found there. In 1919 Brother Marie Victorin used the name Rochers aux Oiseaux during his visit to the Rocks; since 1974, the Canadian Wildlife Service has made them a Migratory Bird Sanctuary. Bird Rock is long by wide and high, and forms a kind of red sandstone citadel that is practically inaccessible but inhabited by thousands of birds and a lighthouse that is now automated. Margaulx Rock is to the northwest, and refers to three small cays.
Эрозия
2019 жылы бірнеше жаңалық мақалалары жағалау эрозиясының маңызды мәселеге айналғанын көрсетті. Зерттеушілер 2005 жылдан бері бұл көрсеткіш екі есеге өскенін және жыл сайын орташа есеппен өсіп келе жатқанын анықтады. Жақында болған оқиғалар, атап айтқанда 2018 жылдың қарашасындағы күшті жел дауылы және 2019 жылдың қыркүйек айында аралдарға соққан «Дориан» тропикалық дауылы, мәселені одан әрі ушықтырды. 2019 жылдың қазан айының соңында «Вашингтон Пост» газетінің хабарламасында температураның жоғарылауы жылдар бойы мұздың мөлшерінің азаюына әкелгені, ал бұл қысқы дауылдардан қорғанысты әлсіреткені айтылды. «Мұз жоғалып бара жатыр және теңіз деңгейінің көтерілуі аралдардың теңізге құлауына себеп болуда». Зерттеушілер теңіз деңгейінің көтерілуі жаһандық көрсеткіштен шамамен екі есе жоғары екенін және теңіз мұздарының он жыл сайын шамамен 12%-ға қысқарып жатқанын анықтады. «Вашингтон Пост» газетінің 2019 жылдың қараша айындағы хабарламасында эрозияның салдары туралы нақты деректер келтірілді: «Соңғы он жылда жағалаудың кейбір бөліктері жылына 4 метрге дейін теңізге құлдырап кетті. Маңызды жолдар үнемі су астында қалу қаупіне тап болып отыр. Аурухана мен қалалық әкімдік құлау қаупі бар тік жарларға тым жақын орналасқан. Судың көтерілуі ішуге қолданылатын су қоймаларын ластау қаупін тудыруда». Аралдарда лобстер өндірісінің артуы – бұл мәселенің жалғыз оң жағы, ол бұрынғы көрсеткіштерден кем дегенде екі есе жоғары.
Several news articles in 2019 pointed out that erosion of the coastline had already become a significant issue. Researchers have found that the amount has doubled since 2005, and was averaging per year. Recent events that added to the problem included a significant windstorm in November 2018 and the post tropical storm Dorian that hit the islands in September 2019. A Washington Post report in late October 2019 also indicated that increasing temperatures have led to reduced ice cover over the years, leading to less protection from winter storms. "That ice has been disappearing [and the] sea level rise, have caused the islands to crumble into the sea". Researchers have found that the rise in sea levels has been approximately double that of the global norm and that the sea ice is shrinking at approximately 12% per decade. A November 2019 Washington Post report provided these specifics about the effects of erosion:"Some parts of the shoreline have lost as much as 14 feet (4 m) per year to the sea over the past decade. Key roads face perpetual risk of washing out. The hospital and the city hall sit alarmingly close to deteriorating cliffs. Rising waters threaten to contaminate aquifers used for drinking water Nearly a dozen homes on the islands have been relocated, and most everyone expects that number to grow." The sole benefit has been the increase in lobster yields on the islands, at least double what was the norm in the past.
Туризм
Туризм – аралдар экономикасының маңызды бір бөлігі, себебі олардың көп шақырымға созылған ақ құмды жағалаулары мен бірте-бірте тозып бара жатқан құмтасты жартастары бар. Сонымен қатар, бұл аралдар велосипедпен кемпинг жасауға, теңіз каягингіне, жел серфингіне және кайтсерфингке танымал орын. Қыс айларында, ақпан айының ортасынан бастап, экотуристер Сент-Лоуренс шығанағындағы мұздың үстінде жаңа туған және жас арпалы тұнбаларын бақылау үшін келеді, бұл шығанақ аралдарды қоршап тұр. Дегенмен, соңғы кезде мұз жамылғысы азайды және бақылау "маусымы" бірнеше рет жойылды.
Tourism is a major component of the islands' economy, as they have many kilometres of white sand beaches and steadily eroding sandstone cliffs. Also, they are a destination for bicycle camping, sea kayaking, windsurfing, and kitesurfing. During the winter months, beginning in mid February, ecotourists visit to observe newborn and young harp seal pups on the pack ice in the Gulf of St. Lawrence, which surrounds the islands. However the ice cover has reduced recently and the observation "season" has been cancelled several times.
Өнеркәсіп
Бұл аралда Канадалық тұз компаниясының Селейн шахталары орналасқан, олар Квебек, Атлантикалық Канада және АҚШ-тың шығыс жағалауында қолданылатын жол тұзын өндіреді. 1982 жылы ашылған тұз кеніші мен зауыты Грос-Ильде орналасқан және Grande Entrée лагунасының астындағы жер асты шахтасынан тұз шығарады. Ол тұз өндіреді және 200 адам жұмыс істейді. Балық аулау дәстүрлі кәсіп болғанымен, лобстерлер жергілікті жерде одан да табысты бизнеске айналды. Бұрын лобстер аулаушылар әр көктемде басталатын тоғыз апталық маусымда аулап, үйлеріне белгілі бір мөлшерде лобстер әкелген, бірақ қазір одан екі есе көп немесе одан да көп лобстер аулау жиі кездеседі.
The island is home to Canadian Salt Company Seleine Mines, which produces road salt for use in Quebec, Atlantic Canada and the United States' eastern seaboard. Opened in 1982, the salt mine and plant is located in Grosse Île and extracts salt from an underground mine below Grande Entrée Lagoon. It produces of salt, and employs 200 people. Although fishing is a traditional occupation, lobster have become a more lucrative local business. It was once common for lobstermen to haul in during a nine week season that begins each spring, but now it is not unusual to bring home twice that amount, or more.
Энергия
Қазіргі уақытта аралдар Cap aux Meules мұнай отынымен жұмыс істейтін жылу электр стансасында электр энергиясын өндіреді. 67 МВт қуаттылығы бар станса жылына 125 000 тонна парниктік газ шығарады, бұл Hydro Québec-тің тікелей шығарындыларының шамамен 40% құрайды. Hydro Québec компаниясы 2027 жылы аяқталғаннан кейін аралдарды бас желіге қосу үшін 225 км қашықтықтағы материктен теңіз асты HVDC кабелін салуды жоспарлап отыр. Бұл жоспар 40 жыл ішінде 2,3 миллиард долларға бағаланады, шамамен 12% үнемдеуге мүмкіндік береді және шығарындыларды 94%-ға төмендетеді.
The islands currently generate electricity at the Cap aux Meules oil fired thermal power plant. The 67 MW plant generates 125,000 tonnes of greenhouse gases per year, or about 40% of Hydro Québec's direct emissions. Hydro Québec plans to build an undersea HVDC cable from the mainland 225 km away, connecting the islands to the main grid upon completion in 2027. The plan will cost $2.3 billion over 40 years, saving approximately 12%, and reduce emissions by 94%.