Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылқан жапырақты ағаштардың бір түрі
Species of conifer
Juniperus bermudiana – Бермудаға ендемик қылқан жапырақты ағаштардың бір түрі. Бұл түр көбінесе Бермуд кедрі деп аталады, бірақ оны Бермуд шаырпысы деп те атайды (жергілікті тұрғындар оны жай ғана кедр деп атайды). Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл ағаш Бермуданың көп бөлігін жапқан орманды құрады. Алғашқы қоныс аударушылар орманның бір бөлігін кесіп тастады және ағаш құрылыс, соның ішінде кеме жасауда кеңінен қолданылды, әсіресе кеме жасау үшін бағаланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бермудадағы АҚШ әуе базаларын салу барысында келтірілген қосқанатты жәндіктер орманды құртады, түрдің 99%-дан астамын жойды (Бермудада бұл оқиға "Жаңарған дерт" немесе "Кедр дерт" деп белгілі). Содан бері тұзға төзімді Casuarina equisetifolia түрлері оның орнына отырғызылды, сондай-ақ Бермуд кедрлерінің шағын тобы қосқанатты жәндіктерге төзімді екені анықталды. Ағашпен бірге дамыған эндемикалық құстардың саны оның жойылуы салдарынан күрт азайды, ал эндемикалық цикадалар (немесе цигалалар) мен жалғыз аралар жойылып кетті.
Juniperus bermudiana is a species of juniper endemic to Bermuda. This species is most commonly known as Bermuda cedar, but is also referred to as Bermuda juniper (Bermudians refer to it simply as cedar). Historically, this tree formed woodland that covered much of Bermuda. Settlers cleared part of the forest and the tree was used for many purposes including building construction and was especially prized for shipbuilding. Scale insects introduced during the Second World War construction of United States airbases in Bermuda devastated the forests, killing over 99% of the species (an event known in Bermuda as 'the Blight' or 'the Cedar Blight'). Since then, the salt tolerant Casuarina equisetifolia has been planted as a replacement species, and a small number of Bermuda cedars have been found to be resistant to the scale insects. Populations of certain endemic birds which had co evolved with the tree have plummeted as a result of its demise, while endemic cigalas (or cicada) and solitary bees were driven to extinction.
Сипаттама
Бермуд кедрі – биіктігіне дейін өсетін, діңіне дейін жуандығы жететін мәңгі жасыл ағаш, бірақ бұрын одан да ірі түрлері кездескен. Оның қабығы жұқа, жолақтарға бөлініп түседі. Жапырақтары көкшіл-жасыл түсті шоқтарда орналасады, жеке бұтақтары 4 қырлы (төртбұрышты), ені шамалы. Жапырақтары қабықша тәрізді (ұзындығы 1,5–2,5 мм, күшті өсетін бұтақшаларда 4 мм-ге дейін, ені 1–1,5 мм), көзге көрінбейтін безі болады. Олар қарама-қарсы декуссатты жұптарда орналасқан, кейде үштік декуссатты спиральдар түзеді. Жас өсімдіктерде 4–8 мм ұзындықтағы ине тәрізді жапырақтар кездеседі. Шишалары дөңгелек немесе кең пирамида пішіндес (ұзындығы 4–6 мм, ені 5–8 мм), жұмсақ, жидектей, бастапқыда жасыл, тозаңданудан кейін 8 айдан соң көкшіл-қызғылт түске енеді. Олардың ішінде бір немесе екі (сирек үш) тұқым болады. Аталық шишалары 4–6 мм ұзындықты құрайды, алғаш сарғыш түсті болып, көктемнің басында тозаңды таратып бітіргеннен кейін қоңыр түске айналады.
The Bermuda cedar is an evergreen tree growing up to tall with a trunk up to thick, though larger specimens have existed in the past. It has thin bark that sheds in strips. The foliage is produced in blue green sprays, with the individual shoots wide, four sided (quadriform) in section. The leaves are scale like (1.5–2.5 mm long, up to 4 mm long on strong growing shoots and 1–1.5 mm broad), with an inconspicuous gland. They are arranged in opposite decussate pairs, occasionally decussate whorls of three. Juvenile plants bear needle like leaves 4–8 mm long. The cones are irregularly globose to broad pyriform (4–6 mm long and 5–8 mm broad), soft and berry like, green at first, maturing bluish purple about 8 months after pollination. They contain one or two (rarely three) seeds. The male cones are 4–6 mm long and begin yellow, turning brown after pollen release in early spring.
Экология
1940 жылдардың ортасында Бермуд кедрлерінің өмір сүруіне қауіп туды, осы кезде екі түрлі қосқанатты жәндік – Lepidosaphes newsteadi және Carulaspis minima түрлері шабуыл жасады. Бұл жәндіктер АҚШ-тың құрлық бөлігінен соғыс кезінде Бермудта АҚШ әскери-әуе күштері мен әскери теңіз күштері үшін әуе базаларын салу барысында кездейсоқ әкелінді. 1978 жылға қарай, бұл зиянкестер Бермуд кедрлерінің 99%-ын, шамамен 8 миллион ағашты құртып жіберді. Дегенмен, қалған 1% ағаштар қосқанатты жәндіктерге белгілі бір дәрежеде төзімді екені анықталды, ал Бермудтың Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және саябақтар департаменті бүкіл Бермудта қосқанатты жәндіктерге төзімді өсімдіктерді көбейтуге күш салды, бұл ағаштардың жойылуына қарсы тұруға көмектесті. 1950-1960 жылдары Австралияда өсетін Casuarina equisetifolia (ат құйрықты шейк және австралиялық қарағай деп те аталады) Бермуд кедрінің желден қорғайтын қызметін алмастыру үшін Бермудқа әкелінді. C. equisetifolia Бермудта өте бәсекеге қабілетті өсімдік болып шықты, себебі казуарина жапырақтары аллелопатия арқылы төменгі қабаттағы өсімдіктердің өніп-өсуін тежеді. Бермуд кедрі сияқты, C. equisetifolia да жел мен тұзға төзімді, осы қасиеттері Бермудтағы бағбандар үшін оны танымал таңдауға айналдырды. Кедр ормандарын алмастыруға тырысқан басқа түрлердің ішінде лавр жүзімі (Coccoloba uvifera) бар. C. equisetifolia-мен қатар, Бермуд кедрінің кеңістік үшін басты бәсекелесі – бразилиялық бұрыш (Schinus terebinthifolius) болып табылады. Бермуд кедрі кейде Бермуд аралдарынан тыс жерлерде сәндік ағаш ретінде өсіріледі және Гавайи мен Сент-Хеленада табиғи түрде таралуы мүмкін. 1921-1953 жылдар аралығында Гавайиде 6500-ден астам ағаш отырғызылған, сондай-ақ онда оның жабайы популяциясы қалыптасқан. Орманды жоюдан бұрын Бермудтың көп бөлігін жапқан Бермуд кедр ормандары көптеген құс түрлерін азықтандырып, олардың арасында өмір сүруге бейімделген. Көптеген ағаштардың жоғалуымен, бұл құс түрлерінің саны құрып кетуге жақын қалды, оның ішінде Бермудтың ақ көзді виреосы және шығыс көк құсының бір түрі. Халық және үкімет олардың санын арттыру үшін күш жұмсады, сонымен қатар Бермуд кедрінің санын да арттыруға тырысты. Алайда, Бермуд кедрінің толық пісіп жетілуіне 200 жылға дейін уақыт кетеді, ал құстар осы уақытқа дейін тірі қалуы мүмкін емес. Жақында теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты, кейбір жағалауға жақын ескі кедрлердің тамырлары теңіз суына батып, өле бастады.
A threat to the continued existence of Bermuda's cedars arose in the mid 1940s when the species was attacked by two species of scale insects, Lepidosaphes newsteadi and Carulaspis minima, which were unintentionally introduced from the United States' mainland during the wartime construction of US airbases in Bermuda for the US Navy and Army Air Forces. By 1978, these parasites had killed 99% of Bermuda's cedars, some 8 million trees. However, the remaining 1% of the trees proved somewhat resistant to the scale insects, and efforts by Bermuda's Department of Agriculture, Fisheries and Parks to propagate scale resistant plants throughout Bermuda have helped in protecting the trees from extinction. In the 1950s and 1960s Casuarina equisetifolia (also known as horsetail sheoak and Australian pine), native to Australia, was introduced into Bermuda to replace the Bermuda cedar's windbreak functions. C. equisetifolia have proven to be a somewhat competitive plant in Bermuda, this is due to casuarina leaf litter suppressing the germination and growth of understory plants by means of allelopathy. Similar to the Bermuda cedar, C. equisetifolia are resistant to wind and salt, features that have made C. equisetifolia a popular choice with gardeners in Bermuda. Other species introduced in an attempt to replace the cedar forest included the bay grape (Coccoloba uvifera). Along with C. equisetifolia, the Bermuda cedar's main introduced competitor for space is the Brazilian pepper (Schinus terebinthifolius). The Bermuda cedar is occasionally grown as an ornamental tree outside of Bermuda, and may have become naturalised on Hawaii and Saint Helena. It is reported that more than 6,500 of them were planted in Hawaii between 1921 and 1953, and that it has established wild populations there. The Bermuda cedar forests that covered much of the Bermuda landscape, pre deforestation, fed and housed many species of bird that had evolved and adapted to live amongst them. With the loss of so many trees, the populations of these bird species have declined to near extinction including the Bermuda white eyed vireo, and a possible subspecies of eastern bluebird. Efforts by the public and the government have been made to boost their populations along with the populations of the Bermuda cedar. However the Bermuda cedar may take 200 years to reach full maturity, and the birds may not survive this long. With recent sea level rises, the roots of some low lying old growth cedars are being immersed in seawater and are beginning to die off.
Пайдалануы мен тарихы
Ол өзінің ауыр, тәтті хош иісімен, пайдалы және тартымды қызғылт ағашымен, Бермуда тарихындағы маңызды рөлімен және Бермуданың тарихи үйлерінде кең таралғандығымен танымал. Бермудаға ағылшын қоныс аударушылары келгенде, аралдарда Бермуда кедрінің ормандары гүлденіп өсті, тіпті қоныс аударушылар жерді игерген кезде де түрлер өсіп-өркендеуін жалғастырды. Ағаш, беріктігі мен өңдеуге ыңғайлылығының арқасында, қоныс аударушылар тарапынан кеңінен қолданылды, әсіресе құрылыс (үйлер, шіркеулер, түрмелер, кеме жасау, ішкі ағаш өңдеу, жиһаз жасау, қабір жасау) және сату үшін экспорттау мақсатында. Сонымен қатар, қоныс аударушылар шұңғырларды өздері мен малдары үшін тағам ретінде пайдаланды, сондай-ақ тіс ауруы мен жөтелге қарсы ем ретінде кедр балдыршасынан сироп дайындады. Олар бұтақтарды суға қайнатып, қызуды түсіретін эликсир жасады. Ағаш күбәләктер мен блохтарды қуып шығаратыны, сондай-ақ көбелек пен шірудің алдын алатыны анықталды, сондықтан Бермуда тұрғындарының көптеген үйлерінде шкафтар мен жәшіктерді ағашпен қаптады. Ағаш кеме жасаушылар үшін ерекше бағалы болды. Оны кесілгеннен кейін бірден өңдеуге болады және табиғи түрде шіру мен ағаш құрттарына төзімді. Ол емендей мықты, бірақ одан әлдеқайда жеңіл болды, бұл Бермуда кемелерінің жылдамдығы мен маневрлеу қабілетіне үлкен үлес қосты. Оның көптігі 1684 жылы Сомерс аралдары компаниясы таратылғаннан кейін Бермудалықтардың теңіз экономикасына толығымен көшуіне мүмкіндік берді. 1627 жылы Бермуданың кедр ормандарын сақтау мақсатында жергілікті ассамблея кеме жасау үшін Бермуда кедрін экспорттауды шектеу туралы заң қабылдады. Сонымен қатар, 1693 жылдан 1878 жылға дейін Бермуда заң шығарушы органы Бермуда кедрін пайдалануға шектеулер салатын тағы он алты акт қабылдады. Бұл актілерге қарамастан, кеме жасау өнеркәсібі 1830 жылдарға қарай Бермуданың көп бөлігін жойып жіберді. Тек бумен жүретін, болаттан жасалған кемелердің пайда болуы орманның қалпына келуіне мүмкіндік берді. Бермуда экономикасы толығымен теңіз шаруашылығына бағышталғаннан кейін, кеме жасау үшін ағаш өндіру мақсатында егістік жерлер тез орманға айналдырылды. Отбасылар кедрді өздерінің жерлерінде асыра сақтады, өйткені ол сирек кездесетін және өте бағалы ресурс болатын, ал ағаштар өскен сайын құны артатын. Көптеген ұрпақтар бойы британ үкіметі мен оның жергілікті лауазымды тұлғалары, сондай-ақ көптеген келушілер Бермудалықтардың орманды кесіп, ауыл шаруашылығына оралмауына өкініш білдірді, бұл көбінесе жалқаулық ретінде қарастырылды. 1828 жылы жарық көрген бір басылымда Корольдік теңіз флотының сарбазы Ричард Оттер арал тұрғындары мен кедрдің арасындағы қарым-қатынас туралы былай деп жазды:
It is known for its heavy, sweet aroma, useful and attractive reddish timber, significant role in Bermuda's history, and notable presence in Bermuda's historic homes. When English settlers arrived in Bermuda, forests of Bermuda cedar flourished throughout the islands, and the species continued to thrive even as settlers developed the land. The timber was utilized by settlers due to its durability and workability, particularly in construction (homes, churches, jails, shipbuilding, interior woodworking, furniture construction, coffin making) and export for sale. In addition, the cones were used by settlers as food for both themselves and their animals, and to prepare cedarberry syrup as a treatment for toothaches and coughs. Settlers also boiled the shoots in water to create an elixir for lowering fevers. Furthermore, the timber was found to repel moths and fleas as well as prevent mildew and rot, so many Bermuda residents used the wood to line closets and drawers. The timber was especially prized by shipbuilders. It could be worked as soon as it was felled, and was naturally resistant to rot and woodworms. It was as strong as oak, but much lighter, contributing to the speed and maneuverability for which Bermudian ships were noted and prized. Its abundance enabled Bermudians to turn wholesale to a maritime economy after the dissolution of the Somers Isles Company in 1684. In 1627, in an effort to conserve Bermuda's cedar forests, the local assembly passed legislation to restrict export of Bermuda cedar for shipbuilding. In addition, between 1693 and 1878, the Bermuda legislature passed sixteen further acts placing restrictions on the uses of Bermuda cedar. Despite these Acts, the shipbuilding industry eventually denuded much of Bermuda's landscape by the 1830s. Only the dawn of the age of steam driven, steel hulled ships allowed the forest to recover. After Bermuda's economy became wholly devoted to maritime activities, farmland was quickly reforested to provide timber for shipbuilding. Families conserved cedar on their land jealously as a scarce and highly valued resource which would appreciate over decades as the trees grew. For many generations, the British Government and its local functionaries, and many visitors, bemoaned the failure of Bermudians to fell the forest and return to farming, which was generally perceived as idleness. On the relationship between the islanders and the cedar, Purser Richard Otter of the Royal Navy observed in a 1828 publication:
Бермудадағы көптеген тарихи үйлердің ішкі бөлмелерінде ағаштан жасалған бұйымдар мен кедр ағашынан жасалған жиһаздар бар. Мұндай үйлердің мысалдары: Мейфлауэр үйі, Камден үйі, Такер үйі және Вердмонт үйі. Бермуда Ұлттық қоры мәліметінше, соңғысында Бермуда кедрінен жасалған антикалық жиһаздардың ең жақсы коллекциясы сақталған. Қазір ол сирек және қымбат болғандықтан, сондай-ақ көптеген сәнді үйлерде қолданылатындықтан, оның хош иісі байлықпен байланыстырылады. Бермуда хедж-фонды Juniperus Capital осы түрдің атымен аталады.
Many historic homes in Bermuda feature interior woodwork and furnishings made from Bermuda cedar. Examples of these homes include the Mayflower House, Camden House, Tucker House, and Verdmont House, the latter of which, according to the Bermuda National Trust, contains the colony's finest collection of antique Bermuda cedar furnishings. Because it is now both scarce, and expensive, and it is featured in many grand homes, its scent has come to be associated with wealth. The Bermuda hedge fund Juniperus Capital is named after this species.