Кіріспе

Интегралды ұлтшылдық – 19 ғасырда Францияда пайда болған ұлтшылдықтың түрі. Оның теориясын Шарль Мауррас жасады және ол негізінен Action Française ұйымының ультра-роялистік топтарында көрініс берді. Бұл ілім маурассизм деп те аталады.

Ұлттық құлдырау және құлдырау

Интегралды ұлтшылдық контрреволюциялық доктрина болуға тырысты, француз мемлекетінің аумақтық тұтастығы мен ұлылығын қамтамасыз ететін ұлттық доктринаны ұсына отырып. Оның дүниетанымы бірнеше қағидаларға негізделген. Біріншіден, әдіс: "Саясат бастысы!", яғни ұлтшыл, саяси католик және монархистік қозғалыстар радикалды республикашылдықтың жеңісін қабылдап, өздерінің қызметін әлеуметтік немесе мәдени салаға ауыстырудың орнына, саяси және конституциялық тәртіпті өзгертуге күш-жігерін жұмсауы керек. Екіншіден, Ағартушылық, әсіресе Француз революциясы дәстүрлі әлеуметтік келісімді бұзды деген сенім: Маурра мәдени және саяси ұлт-мемлекетке адалдықты күшейту арқылы, отбасы, шағын жерлер және монархия сияқты "органикалық" бірліктерге негізделген бұрынғы патриотизмді жойды деп санайды. Соңында, моральдық компонент: Маурра француз қоғамының ХХ ғасырдың басында Алтын ғасырдан ыдырау мен жемқорлық дәуіріне ауысқанын, бұл 1870 жылғы әскери жеңіліс және Дрейфус ісінің мәдени қақтығысында көрініс тапқанын айтады. Оның пікірінше, француз ұлттық бірлестігі абсолюттік билікпен дін мен саясатты біріктірген XIV Людовик абсолютистік режимі кезінде геосаяси қадір-қасиеттің шыңына жеткен. Маурра француз ұлтының құлдырауын Ансиан Режимнің мәдени және саяси жүйесінің құлауына, оны Француз революциясының нәтижесінде пайда болған либерализмнің революциялық және романтикалық түрімен (радикализм деп аталады) алмастыруға және 1789 жылдан кейін болған саяси және конституциялық қақтығыстар ғасырына жабады. Осылайша, Маурра мұндай идеялардың мемлекеттік құрылымға сыртқы күштердің әсерінен енгеніне сенді: масондар, протестанттар, еврейлер және шетелдіктер (ол оларды "метиктер" деп атады). Бұл төрт қауым Маурра үшін "Францияға қарсы" күшті білдіріп, француз ұлтына енбеуге тиіс.

Позитивистік ұлтшылдық

Интегралды национализм фактілерді байқап, тарихи тәжірибелерге сүйене отырып, табиғи заңдылықтарды қалпына келтіруге ұмтылады, тіпті бұл христиандардың нағыз негізін құрайтын метафизикалық негіздемелерге қайшы келмейінше; себебі позитивизм, «Action Française» үшін түсіндіру доктринасы емес, тек анықтау әдісі ғана еді. Муррас Францияның табиғи, тарихи, географиялық және психологиялық жағдайларына ең сәйкес келетін режим мұрагерлік монархия екенін байқаған соң монархист болды: «Табиғи заңдар бар», - деп жазды ол; «Сенуші осы заңдарды ұмытуды дінсізлік деп есептеуі керек. Ол оларды мәңгілік Құдайдың қамқорлығы мен мейірімі деп біледі, сондықтан оларға құрмет көрсетуі тиіс».

Контрреволюциялық ұлтшылдық

Мауррастың ұлтшылдығы тұтастыққа бағытталған, себебі монархия, оның пікірінше, француз ұлты мен дәстүрінің өзегінің бір бөлігі. Роялизм – тұтас ұлтшылдық, өйткені патша болмаса, ұлтшылдар сақтап қалғысы келгеннің бәрі алдымен әлсіреп, содан кейін құрып кетеді.

Ұлттық орталықтандыру

Мауррас Наполеонның орталықтандыру саясатына қарсы. Ол бұл орталықтандырудың, мемлекеттік басқару мен бюрократияға алып келетініне, соның салдарынан Жозеф Прудонның идеяларымен байланысты болатынына сендіреді, және бұл демократиялық жүйеге тән екенін айтады. Оның пікірінше, республикалар тек орталықтандыру арқылы ғана сақталады, ал монархиялар ғана орталықтандыруды жоюға қабілетті. Мауррас мемлекеттің орталықсыздандыру деген сөзді астыртын түрде пайдалануын сынап, оның билігін тоқтатуға мүмкіндік жасап, сонымен бірге еркіндік имиджін құруына бапты. Егер провинцияларда университеттерді мемлекет орталықтан басқарып тұрса, онда олардың қандай мәні бар?

Әлеуметтік ұлтшылдық

Прудон шеңберіне, либералды капитализмге қарсы тұратын және Жорж Сорельдің ықпалымен құрылған революциялық синдикалистік қозғалыспен бірігуді қалайтын жас монархистер құрған интеллигенция шеңберіне сақтықпен және өлшеп-толғап қолдау көрсеткеніне қарамастан, Шарль Мауррас Рене де Ла Тур дю Пиннің әлеуметтік саясатына жақын тұрды; Мауррас Жорж Сорель мен Эдуард Берттің буржуазияның жүйелі процесін, онда олар қолдау таба алады деп санайтынын ұнатпады. Сыныптар күресінде Мауррас Англиядағыдай, корольдің негізгі тірегі болатын ұлттық ынтымақтастық нысанын ұсынуды жөн көрді.

Кеңейтуші емес ұлтшылдық

Мауррас Германияға қарсы кек алудан бұрғыланып, күштерін шашыратқан республикалық үкіметтердің отарлық экспансиясына қарсы тұрады; сондай-ақ, ол өз мәдениеті бар халықтарға француз мәдениетін таңуға бағытталған якобиншіл және республикалық ассимиляция саясатына да қарсы. Ляути сияқты, ол Францияның өзін сүйе білуі керек деп есептейді, француз мәдениетін абстрактілі универсализм атынан таңу емес. Осы соңғы ұғым оған отарланған халықтардың элиталарының құрметін тудырады; мысалы, Ферхат Аббас – алжирлік мауррас: ол интегралды ұлтшылдықты жариялайтын L'Action Algérienne газетінің негізін қалаушы. Бұл қозғалыс нақты ұсыныстарды қабылдау үшін күреседі: барлығы жергілікті және ұйымдастырылған демократия бағытында, Мауррас қолдаған демократияның жалғыз түрі, өйткені оның пікірінше, бұл ғана нағыз шынайы демократия: жергілікті және аймақтық туыс корпорациялардың автономиясы, әлеуметтік және экономикалық реттеудегі автономия, қалалық сайлаулардағы жалпы сайлау құқығы, корпорациялардың, коммуналардың, белгілі тұлғалардың және жергілікті басшылардың кең өкілдігі, француз үкіметімен бірге ассамблея құру. Егер ол отарлық экспансияға қарсы болса, онда Мауррас Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін француз отарлық империясының қатыгездікпен таратылуына да қарсы болды, бұл Францияның да, отарланған халықтардың да мүддесіне зиян келтірді.

Расистік емес ұлтшылдық

Мауррастың ұлттық теориясы Фихтеден мұрагерлік алған неміс ұлтшылдарында кездесетін мессиандық және этнизмді жоққа шығарады. Ол сипаттаған ұлт Ренаның «Ұлт деген не?» еңбегіндегі саяси және тарихи мағынасына, Тейннің «Заманауи Францияның шығу тегі» еңбегінде суреттеген тірі иерархияларға, Босуэ сипаттаған достық қатынастарға сәйкес келеді. Қысқасы, Мауррас агрессивті теріскешілікке ұрындыратын азаматтық ұлтшылдықтың бір түрін ұсынды: солшыл республикалық азаматтық ұлтшылдық сияқты, ол француз мемлекетінің түрлі тілдік және аймақтық этностарынан – бретондықтар, алсасалықтар, басктар, корсикалықтар, окситандықтар, фламандтар және т.б. – біртұтас ұлттық қауымдастық құруға тырысты. Бірақ ол республикалықтардан ұлттық қауымдастықтың критерийлерін дәстүрлі негізде белгілеу арқылы ерекшеленді: католицизм, аграризм және француз монархиясы тұсындағы тарихи билік. Осылайша, ол неміс радикалды оңшылдарының нәсілдік немесе этнолингвистикалық ұлтшылдығынан өзге бағытқа бұрылды, бірақ кейбір этникалық, тілдік немесе діни қауымдастықтарды француз ұлтына жатқызып, ал басқаларын жатқызбау арқылы ұқсас деңгейдегі қатыгез ксенофобия мен антисемитизмге ұшырады.

Басқа елдерде ықпал ету

Маурра мен Action française дүниежүзінде контрреволюциялық, ағартушылыққа қарсы және христиандық (көбінесе католик) ұлтшылдықты жақтаған түрлі ойшылдарға әсер етті. Ұлыбританияда Маурраны жазушылар мен философтар, сондай-ақ бірнеше британдық тілшілер, ғалымдар мен журнал редакторлары ұнатты. 1917 жылы ол Хантли Картермен «Жаңа дәуір» және «Эгоист» басылымдары үшін келісімшарт жасады. Оның өлеңдері Ұлыбританияда аударылып жарияланды, онда Маурраның Англиялық шіркеудің жоғары және консервативті топтарында көптеген оқырмандары болды. Оның оқырмандарының арасында Т. С. Элиот та бар. Элиот өзінің антифашизмінің себептерін Мауррада тапты, оның либерализмге қарсы көзқарасы дәстүрлі және монархия мен иерархия идеясын қолдайды. «Менің ішкі музыка» атты туындысы «La Musique intérieure» еңбегінің негізгі бөлімдерін аудара отырып, 1946 жылы Монтальк графы Г. В. В. Потоцкийдің басшылығымен жарық көрді, ол «Оң жақ шолу» журналының директоры және негізін қалаушысы болды. 19 және 20 ғасырлардың басындағы украин ұлтшылдығы көбінесе либералды немесе социалистік болды, украиндық ұлттық сананы патриотизммен және гуманистік құндылықтармен біріктірді. Керісінше, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Галицияда пайда болған ұлтшылдар, Еуропаның көптеген елдеріндегідей, «Тұтас ұлтшылдық» деп аталатын ұлтшылдық формасын қабылдады. 1920-1930 жылдары тұтас ұлтшылдық Еуропаның көп бөлігінде күшті күшке айналды. ОУН-ның осы идеяны тұжырымдауы бірнеше жағынан ерекше болды. Украина мемлекетсіз және күшті көршілермен қоршалғандықтан, күш пен соғысқа баса назар аудару терроризм арқылы емес, ашық соғыс арқылы көрініс тапты, ал заңсыздық мақтан тұтылды. Украиналықтардың табынуға немесе қызмет етуге мемлекеті болмағандықтан, мемлекет емес, «таза» ұлттық тіл мен мәдениетке басымдық берілді. Неміс немесе итальяндық тұтас ұлтшылдардың ақыл-ойынан бас тартуына қарағанда, украиндықтардың ақыл-ойынан бас тартуы спонтанды және шынайы болды. ОУН Украин грек-католик шіркеуін қарсылас ретінде қарастырды және католик басшыларын полиция хабаршылары немесе потенциалды хабаршылар деп айыптады, ал шіркеу тұтас ұлтшылдықты христиандық этикасына қайшы деп қабылдамады. 1930 жылдардың соңында ОУН мен шіркеу арасындағы қақтығыс азайды. Португалияда Антониу де Оливейра Салазар 1932 жылдан 1968 жылға дейін елді басқарды және Маурраны құрметтеді. Ол монархист болмаса да, 1952 жылы Маурраның өліміне кешірім берді. Тұтас ұлтшылдық кейде Португалиядағы Салазар және Испаниядағы Франсиско Франко режимдеріне шабыт көзі болды деп есептелді. Екі көшбасшы да Маурраны құрметтеді, бірақ федералистік немесе роялистік жүйені құру арқылы оны өзіне жаратпады. Испанияда Маурра және оның тұтас ұлтшылдығы 20 ғасырдың бірінші жартысында ұлтшыл және католик оңшылдарға үлкен әсер етті. Бұл 1910-1920 жылдары консервативті көшбасшы Антонио Маураның есімімен «Мауризм» деп аталған саяси ағымның бастапқы кезеңі болды. Екінші испан республикасы кезінде Маурраның тұтас ұлтшылдығы Жозе Кальво Сотело басқарған ультрамонархистерге басты әсер етті, ол 1931-1936 жылдар аралығында контрреволюциялық «Acción Española» журналын және оның саяси партиясы «Renovación Española» (1933-1937) құрды. Маурраның идеялары Франконың ұлттық католицизміне де әсер етті. Югославия Корольдігінде Димитрие Льотич пен оның Югославия ұлттық қозғалысы (Збор) Маурраның идеяларына қатты ықпал етті. Льотич Францияда оқыған кезде және түрлі жиналыстарға қатысқан кезде әсер етті. Мексикада «Кішкентай Маурра» деген лақап атымен танымал болған Хесус Гвиза и Асеведо және тарихшы Карлос Перейра Маурраның ықпалына ие болды. Перуде Жозе де ла Рива Агуэро и Осма Маурраның ықпалына ие болды. Ұлы перуандық реакциялық ойшыл оның монархиялық доктринасын бағалап, 1913 жылы онымен кездесті. Аргентинада Аргентинаның әскери қызметкері Хуан Карлос Онгания, Алехандро Агустин Лануссе сияқты, «Cursillos de la Cristiandad» курстарына, сондай-ақ Доминикандық Антонио Имберт Баррера мен Элияс Вессин и Вессинге, 1963 жылғы Конституцияны қалпына келтіруге қарсы әскери қарсыластар қатысты.