Кіріспе

Англияның оңтүстік-батысындағы Корнуолл және Девон округтеріндегі кен өндіру орта қола дәуірінің басында касситерит кенін пайдаланудан бастау алған деп саналады. Қалайы, кейін мыс – ең көп өндірілген металдар болды. Басқа металдарды өндіру тиімсіз болғаннан кейін де қалайы өндіру ұзақ уақытқа созылды, бірақ 20 ғасырдың соңында тоқтатылды. 2021 жылы Корнуоллдағы соңғы Оңтүстік Крофти қалайы кеніші 1998 жылы жабылғаннан кейін 20 жылдан астам уақыт өткен соң, жаңа кеніште аккумуляторлық литий карбонаты өндіріліп жатқаны хабарланды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Корнуолл мен Девон округтерінде қалайы мен мыс, сондай-ақ бірнеше басқа металдар (мысалы, сынап, күміс және мырыш) өндірілген. Корнуоллда қалайы кен орындары әлі де бар, және Оңтүстік Крофти қалайы кенішін қайта ашу мүмкіндігі қарастырылуда. Сонымен қатар, Девонның оңтүстік-батысындағы Хемердон вольфрам және қалайы кенішін қайта ашу жұмыстары басталды. Кен орындары мен карьерлердің экономикалық маңыздылығын ескере отырып, геологиялық зерттеулер жүргізілді; Корнуоллдағы типтік жерлерден қырыққа жуық ерекше минерал анықталды (мысалы, Сент-Энделлионнан енделлионит). Игнейлік және метаморфты тау жыныстарын қазу да маңызды өнеркәсіп саласы болды. 20 ғасырда каолин өндіру экономикалық тұрғыдан маңызды болды.

Геология

Граниттің қоршаған шөгінді тау жыныстарына енуі кең ауқымды метаморфизм мен минералдануға себеп болды. Осының нәтижесінде Корнуолл 20-ғасырдың басына дейін Еуропадағы ең маңызды кен өндіру аймақтарының біріне айналды. Қола дәуірінде Корнуоллда қалайы кені (касситерит) өндірілген деп саналады. Содан бері Корнуоллда көптеген басқа металдар (мысалы, қорғасын және мырыш) өндірілді. Алкифу (алкоголь сөзі сияқты, араб тіліндегі "ал кухл" сөзінен туындаған) – Корнуоллда табылған қорғасын кені, ол гончарлар қыш ыдыстарға жасыл жылтыр беру үшін қолданған. Табиғи және адам әрекеттерінің нәтижесінде ауыр металлдармен ластану округтің көп бөлігінде байқалады, мышьяк мөлшері геологиялық құрылымдарға және олардың 19-шы және 20-шы ғасырларда игерілуіне сәйкес өзгереді. Арсен тарихи тұрғыдан бояу, гербицидтер және инсектицидтерде (әсіресе 19-ғасырдың соңында Боталакта) қолдану үшін өндірілгенімен, көбінесе қалайы мен мыс өңдеудің қосалқы өнімі болды. Арсен және басқа да қажетсіз ауыр металдар көбінесе олар алынған кен орнының жанындағы кен қалдықтарына жиналған.

Тарих

Корнуолл мен Девон 20 ғасырға дейін Ұлыбританияның қалайы, мыс және сурьманың көп бөлігін қамтамасыз етті. Алғашқыда қалайы өзен арналарының құм-қиыршықтарында касситерит түрінде аллювиалды шөгінділер ретінде табылған. Кейін қалайы жер астынан қазыла бастады; Мэтью Джеймс Булленнің тапқан алғашқы қалайы кендері 16 ғасырда пайда болды. Қалайы кендері жартастардың сыртқы беткейлерінде де кездесті.

Тас дәуірі мен ерте қола дәуірі

Қалайы – Ұлыбританияда пайдаланылған ең ерте металдардың бірі. Халколит дәуіріндегі металл өңдеушілер, ерітілген мысқа аздаған мөлшерде қалайы (5–20%) қосып, қола қорытпасын жасағандарын анықтады. Бұл қорытпа мыстан берік. Қоланың ең ерте өндірісі Анатолияда (қазіргі Түркия) шамамен б.з.д. 3500 жылы болған, бірақ Ұлыбританияда қалайы ресурстарын пайдалану б.з.д. 2000 жылға дейін басталған деп саналады, сонымен қатар Жерорта теңізі өркениеттерімен қалайы саудасы дамыды. Қола қаруларын жасауда қалайының стратегиялық маңызы Ұлыбританияның оңтүстік-батысын ертерек Жерорта теңізі экономикасына енгізді. Кейін қалайы қақта жасау өндірісінде де қолданылды. Корнуоллдегі кен өндіру ерте қола дәуірінде, шамамен б.з.д. 2000 жылдан бастау алды. Дәстүр бойынша, Корнуоллға Жерорта теңізінің шығысынан финикиялық металл саудагерлері келген деп есептелген, бірақ бұл әлі нақтыланбаған. 2001 жылы Тимоти Чемпион: «Феникиялық немесе Карфагендік саудагерлердің Британияның солтүстігіне дейін келгенін көрсететін археологиялық дәлелдер жоқ» деп мәлімдеді. Алайда, 2019 жылы Израиль жағалауынан табылған б.з.д. 13 ғасырға жататын кеме қалдықтарынан алынған қалайы сынықтары химиялық талдау нәтижесінде Ұлыбританияның Корнуолл аймасынан шыққандығы анықталды. Ұлыбритания – Геродот алғаш айтқан «Қалайы аралдары» деп аталатын Касситеридтерге жататын жерлердің бірі. Б.з.д. 1600 жылға жататын Небра аспан дискісіндегі қоланың құрамындағы қалайы Корнуоллден екені анықталды. Алғашқыда өзендер мен ағыстардағы аллювиалды кен орындары пайдаланылған, бірақ кейін жер асты кен өндіру дамыды. Кенді алу үшін беткі қабаттарда кесіп алу әдісі қолданылды.

Сауда-саттықтың кеңейуі

Таяу Шығыста қолаға деген сұраныс артқан сайын, қалайы кенінің (касситерит) жергілікті қоры таусылып, бүкіл әлемде, соның ішінде Ұлыбританияда жаңа кен орындары іздестірілді. Қалайы саудасы финикиялықтардың бақылауында болған секілді, және олар оның көздерін құпия ұстады. Гректер қалайының Касситеридтерден, яғни географиялық орны даулы "қалайы аралдарынан" келгенін білген. 500 жылға дейін Геккатей Галиядан тыс жатқан аралдарды білген. Массалиялық Питеас шамамен б.з.д. 325 жылы Ұлыбританияға сапар жасады, онда ол өзінің саяхаты туралы кейінгі есептерінде гүлденген қалайы саудасын тапты. Посидоний шамамен б.з.д. 90 жылы Ұлыбританиямен қалайы саудасы туралы айтқан, бірақ шамамен б.з. 18 жылы Страбон қалайыны Ұлыбританияның экспорт тауарларының бірі ретінде тізбелемеген. Бұл, Рим сол кезде қалайыны Испаниядан алғандықтарынан болуы мүмкін. Уильям Камден 1607 жылғы "Британия" еңбегінде Касситеридтерді Силли аралдарымен байланыстырды және финикиялықтар Ұлыбританиямен сауда жасады деген сенімді алғаш рет қолдады. Дегенмен, Силли аралдарында кен өндірудің ешқандай дәлелі жоқ, тек шағын зерттеу жұмыстары ғана жүргізілген. Тимоти Чемпион финикиялықтардың Ұлыбританиямен саудасы тікелей емес, Бретаньдегі Венетилердің бақылауында болған деп санайды.

Диодор Сицилийдің есебі

Б.з.б. 1 ғасырында жазылған "Bibliotheca historica" еңбегінде Диодор Сицилий Ұлыбританиядағы ежелгі қалайы кенін өндіруді сипаттаған. "Белэрионның британдық түбегінде тұратын халық, шетелдіктермен қарым-қатынас жасауларының нәтижесінде, қалғандарына қарағанда көбірек өркениетті және сыпайы. Олар қалайыны дайындап, оны көп еңбек пен қамқорлықпен жерден қазып алады, содан кейін оны топырақ қоспаларымен араластырып, балқытып, тазартады. Одан кейін оны дұрыс пішіндегі блоктарға құйып, жақын орналасқан Иктис аралына тасымалдайды, себебі төмен су кезінде, аралықтағы және аралдың барлық жері құрғақ болатындықтан, қалайы үлкен көлемде арбаларда әкелінеді". Плиний, оның мәтіні тозығы жеткен күйде сақталған, Таурминалық Тимейден "инсулам Миктим", "Миктим аралы" [sic] деп сөз келтіреді, онда инсуламның әрпі "м" қайталанған. "Иктин" немесе "Иктис" деп аталатын бірнеше орын ұсынылды, олардың ішінде Сент-Михаил тауы бар, бірақ қазба жұмыстарының нәтижесінде Барри Канлифф бұл Плимут маңындағы Баттен тауы болған деп болжайды. Эрм өзенінің сағасында, қалайы құймалары табылған кеме апаттану орыны анықталды, бұл қола дәуірінде осы жағалау бойындағы сауданы көрсетеді, бірақ осы орынды мерзімдеу өте қиын. Страбон британдық қалайының Марсельге жіберілгенін хабарлаған.

Ариматеялық Жүсіп туралы аңыз

Гулвал приходындағы Корнуоллдағы ең көне кеніштердің бірі саналатын Динг-Донг кенішіне, жергілікті аңыз бойынша, қалайы саудагері Иосиф Аримафей келген және ол кеншілерге үн қосу үшін жас Исаны әкелген деседі, бірақ мұны қолдайтын ешқандай дәлел жоқ.

Темір дәуірі археологиясы

Корнуолл немесе Девон аймақтарында тас дәуірінен қалған қалайы кендерінің іздері аз, бұл, әдетте, кейінгі жұмыстардың ертеректерін жойғанынан туындайды. Дегенмен, кенді өндіру үшін пайдаланған беттік қазбаларды кейбір жерлерде, мысалы, Чаллакомб Даун және Дартмурде көруге болады. Зеннор жол бойындағы мұражайда сақталған бірнеше тас балғалар бар. Кен өндірушілер көбінесе қазық, мүйізден жасалған қырғыштар және ағаш қашауларды қолданған болуы мүмкін. Дартмурдегі Дин-Мурдағы қазбалар нәтижесінде, керамика бойынша б.з.д. 1400-900 жылдарға дейін дауланған жерде қалайы кені мен қалайы шлагы табылды. Қола дәуіріндегі үйлердің едендерінде қалайы шлагының қалдықтары табылған, мысалы, Тревискерде. Каерлогте Камертон Сноухилл үлгісіндегі қанжармен бірге қалайы шлагы табылды. Темір дәуірінде қола әшекейлер жасау үшін қолданыла берді, бірақ құралдар мен қарулар үшін емес, сондықтан қалайы өндірісі жалғасқан болуы мүмкін. Доре қамалынан табылған қорытпа бұйымы темір дәуіріне жататын болуы мүмкін.

Римдік және Римнен кейінгі кезеңдер

Римдіктердің Британияға басып кіруінің себебі қалайы ресурстары болған деп есептеледі, бірақ олар біздің заманымыздың 1 және 2 ғасырларында Испания мен Бретаньдегі кен орындарын бақылап отырды. Кейіннен Испаниядағы өндіріс азайып, бұл шабуылдардың салдары болуы мүмкін. Британиядағы өндіріс 3-ші ғасырда монеталар жасау үшін артып, мысалы, Сомерсеттегі Камертон сияқты жерлерде қалайыдан жасалған ыдыстарды (қайың) жасауда кеңінен қолданылды. Корнуолл мен Батыс Девон Британияның көптеген басқа аймақтарына қарағанда Римдіктердің ықпалына аз дерлік болды, сондықтан қалайы өндірісі жергілікті халықтың қолында болуы мүмкін, ал императорлық билік оларды сатып алған. Карнингтон қалайы құймасында болжамды ресми мөр табылды. Римдік кезеңдерінен көптеген қалайы құймалары табылған, мысалы, 1991-92 жылдары Бигбери шығанағындағы кеме апаттық жағдайынан 42 құйма табылды. Девонның Ерме аңғарындағы бір нысан, Дартмурде қалайы өндірісінің нәтижесінде, Римнің соңғы және Римнен кейінгі кезеңдерінде шөгінділердің жинақталуын көрсетеді. Бұл аймақта белсенділік 4-ші және 7-ші ғасырлар аралығында ең жоғары деңгейге жеткен. Девондағы Уик Фордтағы қалайы шлагы 570-890 жылдарға дейін соққан. Әулие Пиран (қалайы өндірушілердің қамқоршысы) шамамен 420 жылы Ирландиядан Перранпортқа келген деп айтылады.

Орта ғасырлар

Домсдей кітабында қалайы өндіру туралы ешқандай жазба жоқ, мүмкін, себебі осы құқықтар Корольдік меншігінде болғандықтан. 12 ғасырдың бірінші жартысында Дартмур Еуропаны қалайымен қамтамасыз еткен, Корнуоллдың өндірісінен асып кеткен. Генрих II-нің "Тізім кітабында" Дартмурдың жылдық қалайы өндірісі шамамен 60 тонна деп көрсетілген. 1198 жылы ол "барлық қара қалайы қазбашылары мен сатушылары, қалайы балқытушылары және алғашқы балқытудағы қалайы саудагерлері Девон мен Корнуоллда орнатылған әділ және ежелгі әдет-ғұрыптар мен бостандықтарға ие болады" деп келісім берді. Бұл, кен өндірудің ұзақ уақыттан бері жүріп келе жатқанын көрсетеді. 1201 жылы король Джон кеншілердің құқықтарын растайтын жарлық шығарды. Девонның Эрме аңғарындағы аллювиалды шөгінділерде 1288 және 1389 жылдар аралығында қалайы қалдықтарының жиналғаны байқалады. Норман ақсүйегі Роберт, Трематон иелігін алғаннан кейін, күміс өндірісі маңызды салаға айналды, әсіресе Девондағы Бере Феррес маңындағы Тамар аңғарында. 1292 жылы Эдуард I тұсында Корольдікпен құрылған, білікті жұмысшылар бастапқыда Дербишир мен Солтүстік Уэльстен шақырылды, Германиядан мамандар мен Италиядан капитал әкелінді. Корольдікке күміс кендерінен түскен пайда, ежелгі Корнуолл Эджкамб әулетінің Котехельде және кейін Эджкамб тауында өркендеуіне себеп болды. 1305 жылы король Эдуард I Девон мен Корнуолл үшін жеке станариялар құрды. Кенді ұсақтау үшін сумен жұмыс істейтін соққылар қолданылды, ал жеңіл қалдықтар шайылып кетті. "Қара қалайы" минералы пештерге салынып, үстіне торф қойылды. Ерітілген металл гранит қалыптарға құйылып, қалайыдан құймалар жасалды. Олар жүк аттарымен станариялық қалаларға салмақтап, сынақтан өткізілді. Девондағы пайдалы кен орындары таусылып, Корнуолл қалайы өндірісінің орталығына айналды. 1337 жылы Корнуоллдың қалайы өндірісі 650 тоннаны құрады, бірақ 1335 жылы Қара өлімнен кейін 250 тоннаға дейін төмендеді. 1400 жылы Корнуолл өндірісі 800 тоннаға жетті. 1450-1470 жылдары Девонның өндірісі Корнуоллдың өндірісінің 25% құрады. Девон мен Корнуоллдың қалайы өндірісінің маңыздылығы соншалық болды, ортағасырлық патшалар Корнуоллда және Девонның бір бөлігінде заңды басқару үшін станариялық соттар мен станариялық парламенттер құрды. 16 ғасырдың ортасына дейін Девон Корнуоллдың өндірген қалайының шамамен 25-40% құрады, бірақ осы кезеңде Корнуолл мен Девонның жалпы қалайы өндірісі салыстырмалы түрде аз болды. Станариялық жүйе бойынша, қалайы ақша шығару залдарында ақша шығару үшін станариялық қалаларға әкелінді. Корнуоллдағы станариялық қалалар бастапқыда: Хелстон, Лискеард, Труро, Лоствитиал және кейіннен Пензанс болды. Девонда ақша шығару қалалары: Эшбертон, Плимптон, Чагфорд және Тависток. 1497 жылғы Корнуолл көтерілісі Генрих VII-нің Шотландияға қарсы соғыс үшін салықтарды көтеруіне наразы болған Корнуолл қалайы кеншілері арасында басталды. Бұл салық экономикалық қиындықтарға әкеледі деп наразылық білдірілді; сонымен қатар, ол Корнуоллдың арнайы салықтан босатылуына кедергі келтірді. Көтерілісшілер Лондонға қарай жорық жасады, бірақ Дептфорд көпірі шайқасында жеңілді. Ортағасырлық Корнуоллда карьерлік өндіріс өте маңызсыз болды. Шіркеу салуға арналған тас сирек сырттан әкелінетін, жақын маңдағы кез келген тас қолданылатын. Есіктер, бағаналар және шөптер сияқты кейбір сәндік элементтер үшін эльванның түрлері жақсы пайдаланылды (мысалы, Полифант және Катаклез). Гранит қазбадан емес, даладан жиналып, сол жерде өңделді. Солтүстік Корнуолда тақта тас қазбасы орта ғасырдың соңында дамыды, ал кейіннен ерте заманауи дәуірде үлкен кәсіпорындарға айналды.

Ерте заманауи кезең

1540 жылдардан кейін Корнуоллдың өндірісі қарқынды өсті, ал Девонның өндірісі Корнуоллдың шамамен 10-11 пайызын құрады. 16 ғасырдың ортасынан бастап Девон кеншіліктері Корольдік қазынаға аз пайда әкелді және 1512 жылғы Парламенттің артыққылық заңымен маңызсыз қалды. Девондағы алғашқы Крокерн Тор кеншілік парламенті 1494 жылы, ал соңғысы 1748 жылы өткізілді. Комб Мартинде шығыс қыратында пайдаланылмаған бірнеше күміс кендері орналасқан, туннельдердің іздері және кенді көтеруге арналған дөңгелек үйдің қалдықтарын көруге болады. Патшалық қазынада Комб Мартин күмісінен жасалған заттар бар. 16 ғасыр шамасында ашық карьерлік кен қазу кезінде екінші қалай өрбуі болды. Бұл әдістерді білетін неміс кеншілері жұмысқа алынды. 1689 жылы Сомерсеттен келген Томас Эпсли, ұшқыш фитильдері бар қара ұнтақ қолданып, өте қатты гранитті жартасты жару әдісін ойлап тапты. Бұл қатты тау-кен өндірісінде революция жасады. Пикетпен алты күн жұмыс істеу бір жарылыспен істелді. 18 ғасырда кенді алу үшін шахталар қазылған кезде үшінші өрбу болды.

Соңғы заманауи кезең

XIX ғасырда Корнуолл кен өндіруінің шарықталу шегіне жетті, бірақ шетелдік бәсекелестік мыс бағасын, кейін қалайы бағасын төмендетіп, Корнуолл кенінің өндірілуін тиімсіз етті. Гвеннап пен Сент-Дей маңындағы Корнуолл аймақтары және Порттован жағалауындағы жерлер әлемдегі ең бай кен аймақтарының бірі болды. Корнуолл қалайы өндіру өнеркәсібінің өркендеген кезеңінде шахталарды судан шығару үшін шамамен 600 бу машинасы жұмыс істеді (көптеген шахталар теңіз астына дейін жетті, ал кейбіреулері ұлы тереңдікке дейін түсті). Кәсіпкерлер шахтадан пайда табуды үміттене отырып, капитал салды, бірақ нәтижелер өте белгісіз болды. Карадон-Хилл шығыс Корнуоллдағы ең өнімді кен болды. Карадон тауының хабар тарату станциясынан оңтүстік-батысқа қарай 1 км қашықтықта орналасқан Оңтүстік Карадон мыс кені, XIX ғасырдың екінші жартысында Ұлыбританиядағы ең ірі мыс кені болды. Таудың төменгі жағында басқа да тоқтатылған мыс және қалайы кен орындары шашырап жатыр. 19 ғасырдың ортасына қарай Луу маңызды порқа айналды, Корнуоллдың ірі порттарының бірі болып, жергілікті қалайы, мырыш және гранитті экспорттады, сонымен қатар гүлденген балық аулау және кеме жасау өнеркәсібіне де қызмет етті. Каллингтонда мыс кендерімен бірге мырыш табылған, оны ұсақтау және конденсациялау арқылы өңдеген; мырыш қамтыған шаңның улы қасиеті жұмысты өте қауіпті еткен. Көптеген сақтық шаралары қабылданды, бірақ жұмысшылар көбінесе орта жаста қайтыс болды. Менениот қорғасын өндіру орталығы болды және қазірде пайдаланылмаған шахталар мен бу машиналарының үйлерімен қоршалған. 1840 жылдары қорғасын кендері табылды және Менениот 1870 жылға дейін жалғасқан кен өндірісінің орталығына айналды. Осы кезеңде халық саны екі есеге өсті. Кит Хилл елдік паркі кен өндіру тарихымен толы. Өндірілген металдарға қалайы, күміс, мыс және вольфрам кірді. Басты кен орындары: Кит Хилл Саммит кен орындары (қазіргі үйіндіге жақын жердегі жел тегершігін қамтиды) (шамамен 1826 жылы басталып, Кит Хилл Юнайтед 1864 жылы жабылды); Шығыс Кит Хилл кені (1855 жылдан 1909 жылға дейін жұмыс істеді); Хингстон Даун кені (Кит Хиллге қарай батысқа қарай жұмыс істеді, мүмкін 17 ғасырда басталған, 1885 жылы жабылды); және Оңтүстік Кит Хилл кені (1856 жылдан 1884 жылға дейін жұмыс істеді). Соңғы Корнуолл штанының мәжілісі 1753 жылы Хингстон Даунда өткен, ал Девон штанының мәжілісі соңғы рет 1748 жылы өткен. Девон мен Корнуоллдың штаны соттары 1855 жылы біріктіріліп, 1896 жылы олардың өкілеттіктері жергілікті билікке берілді. XIX ғасырдың ортасы мен соңында Корнуолл кен өндірісі төмендеді, ал көптеген Корнуолл кеншілері шетелдегі дамып келе жатқан кен аймандарына көшіп кетті, онда олардың біліктілігіне сұраныс болды: Оңтүстік Африка, Австралия және Солтүстік Америка олардың арасында болды. 1850 жылдары Корнуолл кеншілері АҚШ-тың Мичиган штатының солтүстігіндегі темір және мыс аудандарында, сондай-ақ көптеген басқа кен аудандарында үстемдік құрды. 1875 жылдың алғашқы алты айында 10 000-нан астам кенші Корнуолдан жұмыс іздеу үшін шетелге кетті.

Камборн тау-кен мектебі

Металл өндірудің Корнуолл экономикасы үшін маңыздылығына байланысты, 1888 жылы құрылған Камборн тау-кен мектебі (CSM) Ұлыбританиядағы жалғыз мамандандырылған қатты тау-кен білім беру орталығы ретінде дамыды. Ол тау-кен өндірісімен қатар, Корнуолл экономикасына қатысты көптеген жерге байланысты пәндерді (мысалы, инженерлік геология) оқытуды жалғастыруда. CSM қазір Эксетер университетінің құрамына кіреді және Пенриндегі университеттің Тремго кампусына көшірілді. Бұл көшуге қарамастан, мектеп өзінің атында "Камборн" атауын сақтап қалды. CSM түлектерін бүкіл әлемдегі тау-кен индустриясында кездестіруге болады.

Терминология және символика

Бірнеше Корнуолл тау-кен сөздері әлі күнге дейін ағылшын тіліндегі тау-кен терминологиясында қолданылады, мысалы, costean, gunnies, vug, kibbal, gossan, mundic және kieve. Балық, қалайы және мыс жиынтығы кейде Корнуоллдың символы ретінде қолданылады, себебі олар Корнуоллдың үш негізгі дәстүрлі саласын көрсетеді. Қалайы корнуоллдық мәдениетте ерекше орынға ие, "Станнари Парламенті" және "Корнуолл пеннилері" Корнуолл қалайы өнеркәсібінің бұрынғы қуатына куәлік етеді. Корнуолл қалайы әшекей бұйымдары үшін жоғары бағаланады, көбінесе кен машиналарының немесе кельттік ою-өрнектерінің бейнесі салынған. Пенаир мектебіндегі үйлер төрт белгілі қалайы кенішінің атымен аталады. Атаулары қалайы өндірумен байланысты пабтардың арасында Зеннордегі "Тиннерс Армс" және Сент-Хиларидегі бұрынғы "Джолли Тиннерс" пабы бар. Зеннордегі пабтың белгісінде жұмыс істеп жатқан қалайы кеншісі бейнеленген, ол оның тегінің куәсі. Сент-Хиларидегі "Джолли Тиннерс" ғимараты бір кезде Сент-Хилари балалар үйі ретінде пайдаланылған.

Үш қоян

Үш қоян – Орта және Алдыңғы Шығыстан Англияның оңтүстік-батысындағы шіркеулерге дейін (мұнда оны көбінесе "Тиннер қояндары" деп атайды) қасиетті орындарда кездесетін дөңгелек мотив. Бұл мотив Англияның Батыс аймағындағы шіркеулерде ең көп кездеседі. Мотив архитектуралық ағаш өрнектерінде, тас мүсіндемелерінде, терезелердің ою-өрнектерінде және боялған шыныларда кездеседі. Оңтүстік-Батыс Англияда Девон (әсіресе Дартмур) аймағындағы ортағасырлық шіркеулердің төбелеріндегі "төбе түймелерінде" (қалыптасқан ағаш түймелерде) Үш қоянның шамамен отыз тіркелген мысалы бар. Үш қоянның керемет бір мысалы Видкомб-ин-те-Мурде кездеседі. Тағы бір керемет мысалды Дартмурдың Тависток қаласында, баурайдың шетінде табуға болады. "Тиннер қояндары" – бұл таяқтарды қолданып, үш, алты немесе тоғыз бишінің айналуын қамтитын түрлі билердің атауы.

Дүниежүзілік мұралық нысан

1999 жылы Корнуолл және Батыс Девон тау-кендік ландшафты Ұлыбритания үкіметінің Дүниежүзілік мұра тізіміне ұсынуға арналған алдын ала тізіміне қосылды. 2006 жылғы 13 шілдеде ұсыныстың қабылданғаны жарияланды. Бұл Дүниежүзілік мұра орнының ерекшелігі – ол Мексика және Перу сияқты елдерге экспортталған технологияны қамтиды. Ол Корнуоллдағы Лэндс-Эндтен басталып, Порттован және Сент-Агнес арқылы округтің орталық бөлігіне, содан кейін Девонмен шекараны құрайтын Тамар аңғарына дейін тау-кен орындарын байланыстыратын жолдан тұрады. Мұнда экспорттау порты Морвеллхэм, Девонның Ұлы Консолс кенішімен бірге операциялардың сипаты мен масштабын көрсету үшін дамытылуда. Дүниежүзілік мұраның Шығыс қақпасы Девонның 19 ғасырдағы алтын асыруының орталығы болған Тависток қаласында орналасқан. 35 миллион фунт стерлингтік Ұлттық лотереядан қаржыландырылған Heartlands қайта жаңарту жобасы және Корнуолл мен Батыс Девон тау-кендік ландшафты Дүниежүзілік мұра орнының кіреберісі 2012 жылғы 20 сәуірде жұртшылыққа ашылды. Бұл тегін келушілерді тартатын орынды жоспарлауға 14 жыл кеткен (South Crofty кеніші 1998 жылы жабылғаннан бері). 2014 жылы Оңтүстік Крофти қалайы кенішіндегі New Cooks Kitchen бас қаңқасын сақтау жұмысы шамамен 650 000 фунт стерлинг көлемінде аяқталды.

Хемердон кеніші

Хемердон кеніші, сондай-ақ Drakelands Mine немесе Hemerdon Ball, немесе Hemerdon Bal Mine деп те аталады, Девон графтығындағы Плимптоның жанында, Плимуттен солтүстік-шығысқа қарай 7 миль (11 км) жерде орналасқан тарихи вольфрам және қалайы кеніші. Ол Спарквелл және Хемердон ауылдарының солтүстігінде және Ли Мур маңындағы үлкен қытай балшығы карьерлеріне жақын жатыр. 1980-жылдары қысқа мерзімге сынақ кені іске қосылғаннан басқа, 1944 жылдан бері тоқтап тұрған кеніште әлемдегі ең ірі вольфрам және қалайы кен орындарының бірі бар. 2015 жылы өндіріс қайта басталды.

Оңтүстік Крофти кеніші

2007 жылдың қарашасында Камборн маңындағы South Crofty кеніші 2009 жылы өндірісті қайта бастауы мүмкін екені жарияланды. 1998 жылы жабылғанда ол Еуропадағы соңғы қалайы кеніші болатын. 2001 жылы кен орнын сатып алған иелері Baseresult Holdings Ltd компаниясы, оны басқару үшін Western United Mines Limited (WUM) жаңа компаниясын құрды және кен орнын қайта іске қосуға 50 миллион фунт стерлингтен астам қаражат жұмсайтынын мәлімдеді. Компанияның сөзінше, қалайы бағасының өсуі 16 ғасырдың соңында ашылған кенішке тағы 80 жыл өмір сыйлады. Келесі жеті айда кен орнын дамытуға 3,5 миллион фунттан астам қаражат жұмсалмақ. Жаңа компанияның серіктесі Crofty Developments әлі де Оңтүстік-Батыс аймақтық даму агенттігімен (RDA) кен орнын қоршаған жерді пайдалану мәселесі бойынша дауды шешуге тиіс. RDA демалыс, тұрғын үй және өнеркәсіп үшін бұл жерді міндетті түрде сатып алуды қалайды, бірақ Crofty Developments осы учаскені сақтап қалу үшін жоғары сотта күресіп жатыр. Корнуолл тау-кен өнеркәсібі б.з.д. 2000 жылы басталып, 19 ғасырдағы ең гүлденген кезеңіне жеткен. Онда мыңдаған жұмысшы 2000-ға жуық кенде жұмыс істеген, бірақ шетелде кендердің арзандауына байланысты өнеркәсіп құлдырап қалды.

Темір жолдар

Ескерту: "кен тасымалды теміржолы" термині әдетте бір кен орнымен немесе кен орындары тобымен тікелей байланысты жұмыс істейтін теміржолды білдіреді. Қарапайым теміржол кез келген тапсырыс берушінің жүгін тасымалдай алады. Дегенмен, терминология нақты емес.

Корнуолл минералдық темір жолы

Корнуолл минералды темір жолы 1874 жылы ашылды, Фууи және Ньюквей порларын, сондай-ақ олардың арасындағы минералдар өндірілетін аймақтарды, әсіресе Багл және Сент-Денис аймақтарын байланыстырды. Бұл темір жол бұрыннан бар бірнеше қысқа минералдық тармақтарды өз ішіне қосып, кеңейтті.

Шығыс Корнуолл минералды темір жолы

ECMR Кит Хилл аймағындағы мыс өндіру салаларын Тамар өзеніндегі Калсток портына қосып берді.

Хейл темір жолы

1837 жылы Хайл темір жолы ашылды, ол Хайлдегі инженерлік жұмыстарға, мыс порттарына және Редрут пен Камборн мыс кендеріне қызмет етті.

Корнуоллдағы минералды темір жолдардың тізімі

АтауыАшылдыЖабылдыЕніОрналасқан жеріЕскертпелерБассет кен орындары трамвайы1907 жылға дейін191820 дюймРедрутБассет кені мен Карнкидегі айырбастау пунктін байланыстырған бу локомотиві жұмыс істеді.Ботлацк кені1979 жылдан кейін600 ммКамборнПендервес қалайы кенішін қызметкерген жер асты темір жолы.Корнуолл қалайы және тау-кен корпорациясы Маунт Веллингтон кені1987 жылдан кейін2 футБлэквотерАккумуляторлық электр локомотивтерін пайдаланған жер асты кеніш темір жолы.Geevor Tin Mines Ltd. Пендин кені191119911 фут 6 дюймСент-ДжастКең жер асты қалайы кеніш темір жолы. Қайта жаңартылған трамвайы бар шаһаның бір бөлігі Geevor Tin Mines мұражайы ретінде қайта ашылды. Rosevale Historical Mining Company1974 қазірге дейін2 фут және 18 дюймЗеннорАккумуляторлық электр локомотивтерін пайдаланған жаңадан ашылған қалайы кені.South Crofty кені190019981 фут 10 дюйм және 18 дюймКамборнІшкі темір жолы бар кең қазылған қалайы кені. Кеніш 2001 жылы қайта ашылды, бірақ қазіргі уақытта темір жол көлігі қолданылмайды. Wheal Jane Ltd. Клемо шахтасы196519922 футБалдуЛокомотивпен жұмыс істеген Корнуолл қалайы кеніші. Wheal Pendarves Ltd. Уиал Пендарвес кені1987 жылдан кейін600 ммКамборнЛокомотивпен жұмыс істеген Корнуолл қалайы кеніші.

Минералдық статистика

Корнуоллдық минерал өндірісі (Тонна)Жыл Ақ ТұзҚара ТұзТұзМыс КеніМыс МеталыҚоршасын КеніКүмісЦинкУранВольфрамАрсенид1845149834606318461324444933184713766573041848101761272266614184910719126650677318501038313402067831851945512728567099.271251852967416559311777622010.6671251853576388661819441191446909.68751854594787471848581197950059.342593754771855600089471615761052058829.4142544318566177935016398010520659710.1841251514185765829783152729986960368.57778125471858692010618147330972754378.642343753961859710010670143238962849868.838718750.0127445186069510426145359953042437.30675195151861745011640143119916942296.8290937575391862847614127141800906341197.653968751290118631000615157129229841142717.083406251372118641010815211127633796435396.6785263318651003915686121253741342967.76637528271866999015080103670655143516.5073437511171867870013649886605995648110.2513751112001868930013953867225726631010.7124375912671869976014725717905144677510.723468752511891870102001523456526414863609.898468755118131871109001627246766334056738.78528125204148187295601426641902294440996.8156875882950187399721488540285297329234.25371875503480187499421403940455277123372.84728125332286187596141399549393269819320.94446875462412187685001368843016303420701.360625232557187795001414239225293816740.874468750.11517181878101061504536871290310220.61693750.410184318799532146653037123425450.354687513165918808918137372673720045700.37551204418818615128982451018814090.45175350854277518829300141702564118864540.36015625219058347318839262143992325013625880.29515625627111338018849559150912153917923520.1562535264334718859296143231973415781600.0781252813743889188692411412475416801680.06875263151179118879215140833415358002285516611888918414282683868800646215841889887713756495949600600.5192718909574148685271375000221043143189193241444442903050003113830481892920514260281320011063712525671893880313637267319000102522175118948307128803362239002719019001895662710582550439100040018211896483476575616399002535431366189744527120414029400263012510141898464773785293376000263261062189940116389517236700117941361190042636792592646200441811601901459472784251332009279211258190243877552454731800052101029190342657354535140100.0073125462696901904412667334433347000016182719054451717446513581340.2481103167152319064496711430533161120.21875811253159919074340698628023101060.2251587125913681908490978161556152470.100593751771224140919095108816615801420032163431817191047347483870711007625918171911481776659889420706724619121912518180645909930042189201119135220825742158400951831449191449887987500505003442061706191563254610823142179191660686050511512256191752316170132052083191853406190220179019195128630166209319204832310081060911752192170019223400192310001924200019252300192623001927260019282800192933001930250019316001932130019331500193420001935210019362100193720001938200019391800194016001941150019421400194314001944130019451000194690019478001948900194990019509001951900195290019531000195490019551100195611001957110019581100195912001960120019611200196212001963130019641300196513001966130019671400196816001969170019701700197118001972330019733600197438004802810197541005622.63092197640004142.083020197742003501.44348197832001160.3516761979270060198033002974332198137006653.0410855198242007263.0410186198340007402.718880198452007562.587478198552005965344198643006025659198740007506557198834007325502198938005085771199034009456593199123002908871992200019932200199419001995200019962100199724001998500Жалпы сомасы457,969798,696169,1004,072,680219,951170,470223.275101,3431,5436,328114,729