Кіріспе

Чарльз Фрейзердің 1997 жылғы "Қалқын тау" романы – Чарльз Фрейзердің 1997 жылғы тарихи романы, ол АҚШ Ұлттық кітап сыйлығының көркем әдебиет саласындағы жүлдесін жеңіп алды. Романның әрбір тарауы Инман мен Аданың оқиғаларын кезекпен баяндайды. Ада – дін қызметкерінің қызы, ол жақында Чарльстоннан Солтүстік Каролина штатындағы Қалқын тауына жақын орналасқан ауылдық таулы аймақтағы фермаға көшіп келді, бұл Инманның туған жері. Олар соғысқа Инманның аттануы алдында қысқа ғана уақыт танысқан болса да, Инманды әскерден дезертир болуға және қауіпті жолмен Қалқын тауына қайтуға итермелейтін негізгі күш – Аданы қайта көру үміті еді. Олардың бірге өткен шағын тарихы роман барысында естеліктер арқылы ара-арасында айтылады. Фрейзердің тұңғыш романы әлем бойынша үш миллионнан астам дана сатылып, бестселлерге айналды. 2003 жылы осы атпен "Оскар" сыйлығын жеңіп алған фильмге бейімделді. Фрейзердің сөзіне сүйенсек, нағыз В. П. Инман – оның әкесінің әкесінің інісі, ол нағыз Қалқын тауына жақын жерде тұрған, қазір Солтүстік Каролина штатының Хейвуд округіндегі Писга ұлттық орманының құрамындағы аймақта орналасқан. Кітаптың алғы сөзінде Фрейзер В. П. Инманның өмірін суреттеуде "үлкен еркіндіктерді" қолданғаны үшін кешірім сұрайды. Фрейзер сондай-ақ Индиана штатының Хендрикс округының тумасы Джон В. Хэдлидің "Жеті ай тұтқын" кітабын романға шабыттандырған туынды ретінде пайдаланды.

Сюжет

Роман Солтүстік Каролина штатының Рали қаласындағы Конфедерация әскери ауруханасында ашылады, онда Инман Америка Азамат соғысы кезінде жарақаттанған. Солдат ешқашан сенбеген нәрсе үшін күресуден шаршады. Соқыр адамның кеңесіне құлақ асып, жанында жатқан адамның өліміне қатты қайғырып, ол бір түнде ауруханадан шығып, Солтүстік Каролинадағы Колд-Маунтинге үйіне қайтуға шешім қабылдайды. Суық тауда Аданың әкесі қайтыс болады. Қара бұлақ деп аталатын ферма, қалада өскен әдепті Аданың тұратын жері көп ұзамай күйреуге ұшырайды. Бірақ оны кедейліктен Руби есімді тапқыр, бірақ үйсіз жас әйел құтқарады, ол онымен бірге тұрады. Олар бірге үйді тазартып, өнімділігін арттырады. Руби Адаға сол қиын кезеңдерде қалай өмір сүру керектігін үйретеді, ал Ада әдебиет туралы білімін Рубимен бөліседі. Инман көп ұзамай Конфедерацияның әскери дезертирлерін аңдыған Конфедерацияның ішкі күзетшілерін біледі. Ол Виззи есімді уағыздаушымен кездеседі, оны жүкті әйелді өлтіруге тырысқан кезінде ұстайды. Инман оны бұған көндіргеннен кейін олар бірге саяхаттайды. Олар өзенге құлаған өлі бұқаны сойып, бұқаның иесі Джуниор оларды Ұлттық қорғаныс құралына береді. Олар басқа тұтқынға алынған тұтқындар тобында орналасады және бірнеше күн бойы шеруге шығады, содан кейін ішкі күзет оларды "көп қиындық тудыратындықтан" жай ғана атуды шешеді. Визи оларды тоқтатуға тырысып, өлтіріледі. Инман Виззиді басып өткен оқпен шағылып, өліп қалды деп есептеледі. Гвардияшылар жағымсыз жаппай қабір қазып, Инман өзін-өзі шығарады, оған кейбір жапайы шошқалар көмектеседі. Ол Виззиді жерлей алмайды, сондықтан оны бетпе-бет бұрып, жалғастырады. Инманның жолы қиын. Ол аштыққа ұшырап, ауылдық тавернада қарулы тонау әрекетіне ұшырайды, тіпті қорғаныш үшін Лемат револьверін алып жүреді. Кейде оған соғысқа қатысы жоқ бейбіт тұрғындар көмектесіп, баспана береді. Ол олардың біріне айлакерлікпен шошқаны іздеп табуға көмектеседі, ол оның жалғыз иелігі және қысқы азық-түлік көзі, оны содалық сарбаздар басып алған болатын. Оған ешкі ұстайтын әйел де көмектеседі, ол оған кеңестер мен дәрі-дәрмектер береді, сонда ол жараларын сауықтырады. Рубидің әкесі Стоброд Аданың фермасында жүгері ұрлап тұрып қалады. Руби оның кішкентай кезінде оны елемеген және тастап кеткен бос адам болғанын айтады; ол сонымен қатар Конфедерацияның дезертирі. Дегенмен, Руби оны асырамай тамақтандырады. Көп ұзамай ол Пэнгл есімді қарапайым досымен бірге қайта оралады. Олар бірге скрипка мен банджо ойнап, баршаға көңіл-күй сыйлайды. Алайда, садистік капитан Тиг бастаған Отан қорғаушылар оларды тауып, атып өлтіреді. Үшінші серігі "Георгия" өлтіруден құтылып, Ада мен Рубиді ескертуге барады. Екі әйел саяхаттап, Стобродты тірідей табады. Ада мен Руби оған қалпына келу үшін лагерь құрды. Инман Қара Бұлаққа келіп, оны бос екенін көргеннен кейін, ол Аданы тауынан іздеуге шығады. Көп ұзамай ол күтпеген жерден оны аң аулауда кездестіреді. Олар бір-бірінен бөлініп кеткеннен кейін, олардың екеуінің де сыртқы келбеті мен мінез-құлқы өте қатты өзгерді, сондықтан бір-бірін тануға біраз уақыт кетеді. Инман Ада мен Рубимен бірге лагерьге орналасады. Руби күйеулі болғандықтан, Ада оны жұмыстан шығарады деп қорқады, ал Ада оны досы ретінде, оның идеялары мен көмегі үшін қажет екенін айтады. Руби екеуіне батасын береді. Кейін Ада мен Инман бірге махаббат жасайды. Олар Блэк-Коувта бірге өмір сүретіндерін бақытты түрде елестетіп, болашағын жоспарлай бастайды. Алайда, партия фермаға қайтып бара жатқанда, олар Отан қорғаушыларына тап болады. Атыс басталады, онда Инман 17 жасар Берчтен басқа барлық Отан қорғаушыларды өлтіреді, Тигтің зұлым қорғаны. Ақырында Инман баланы жартастың қақпасына тіреледі, бірақ оны суық қанмен атудан бас тартады. Алайда, Біршты қаруын тастап, кетуге көндіре алмағаннан кейін, бала Инманды атып өлтіреді. Ада жүкті жесір қалады. Ол қызыны Блэк Ковта тәрбиелейді, ол жерде Рубимен бірге тұрады, ол "Георгияға" үйленді және үш ұлы бар, және Стоброд.

Бейімделулер

Кітап режиссер Энтони Мингелланың 2003 жылы Джуд Лоу, Николь Кидман және Рене Зеллвегер ойнаған "Салқын тау" фильмі ретінде бейімделді. Фильм жеті "Оскар" сыйлығына ұсынылды, оның ішінде Джуд Лоу үшін "Ең үздік актер" сыйлығы, және Рене Зеллвегер "Ең үздік қосалқы актриса" сыйлығын жеңіп алды. Роман "Салқын тау" операсы ретінде де бейімделді, ол 2015 жылғы жазғы фестиваль маусымында Санта-Фе операсымен, Филадельфия операсы және Миннесота операсымен бірлесіп, Солтүстік Каролина операсының қатысуымен ұсынылды және "PENTATONE" (PTC 5186583) үшін жазылды. Музыкалық шығарманың авторы – 2010 жылғы Пулитцер сыйлығының лауреаты Дженифер Хигдон, либреттосын Джин Шир жазды. Бұл Хигдонның тұңғыш операсы болды.

Қабылдау

"Қалқын тау" сыншылар тарапынан әртүрлі баға алды. "Атлантик" журналындағы "Киркус рецензиялары" Фрейзердің тілді пайдалануын жоғары бағалап, былай деп жазады: "Фрейзерде Кормак Маккарти сияқты аймақтық тілдің ерекшеліктерін жеткізу және адам табиғатының қызықты жақтарын ашу қабілеті бар". "Киркус" басылымы "Қалқын тау" романы "ұсынысты, бірақ тым ұзақ, теңдессіз дебют" екенін айтады. Сыншы тағы да романды мақтап, сынға алады: "Трагикалық шешімі сенімді, бірақ оған дейінгі көптеген баяу эпизодтарды ескеретін болсақ, сәл асығыс". Романның көлемі мен повестволеудің баяу темпі сыншының "Фрейзердің жаза білуіне күмән жоқ, бірақ мәселе оның осы тұңғыш туындысында жазудың өзінен алған ләззатына жиі тоқтауында" деген пікірімен қайта қарастырылады. "Publishers Weekly" онлайн журналы кітаптың стилі туралы оң пікір білдірді: "Фрейзер Инманның саяхатындағы қатал және алуан түрлі жерлерді, сондай-ақ ол кездесетін әртүрлі кейіпкерлерді көрнекті бейнелейді". "Publishers Weekly" басылымы былай деп жалғастырады: "Фрейзер соғыстың трагедиясының тікелей салдары ретінде сарбаздар мен бейбіт азаматтардың өмірінің қалай тереңдеп, өзгеретінін көрсетеді". Джеймс Полктың "New York Times" газетіндегі рецензиясында: "Шын мәнінде, алғашқы романист үшін, тіпті кез келген романист үшін, Чарльз Фрейзер өте қиын міндетті қабылдады және оны тамаша орындады. Ол Граждан соғысының соңына жақын 19 ғасырдағы Америкада "Одиссеяның" көп бөлігін жаңартып жазды".