Баһлика тайпалары: тарихы мен географиясы

Кіріспе

Бахликалар (; Бахлика) – Бактриядағы Бахлика аймағының тұрғындары. Олар Атхарваведа, Махабхарата, Рамаяна, Пураналар, Катьяянаның Вартиккасы, Брахсамхита, Амаркоша сияқты көне кітаптарда және ежелгі жазбаларда еске алынады. Бахликаның басқа да түрлері: Бахли, Балиқа, Вахлика, Валхика, Бахлава, Бахлам/Бахлим, Бахлаяна және Бахлува.

Пунджаб жазығындағы бахликалар

Пәнжабта Бехал, Бахал, Бахл тегі бар адамдар Бахаликалардың тікелей ұрпақтары болып табылады. Махабхаратада еске алынатын Мадра патшасы Салия Бахлика Пунгава, яғни Бахаликалардың арасындағы ең білгіштісі деп сипатталған. Мадра патшалық әулетінен шыққан Мадри ханшайымы да Бахлики, яғни Бахалика руынан екендігі айтылады. Пандава Арджунаның дигвиджая жорығында Арджунамен шайқасқан Бахлика деген халық туралы мәлімет бар. Олар Кашмирдің оңтүстігінде, Урса және Синхапура мемлекеттерімен көрші орналасқандығы көрсетілген. Рамаянадан алынған бір мәтінде Айодхьядан Кекаяға баратын жолда Бахалика елінен өту керектігі айтылады, ол ел Пәнжабтың бір жерінде орналасқан. Бұл ежелгі Бахаликалардың Пәнжабқа көшіп келіп, қоныс салғанын көрсетеді. Бұл туралы "Махабхарата" эпосы да куәландырады. Бұл Бактриядағы Бахаликадан өзге де Бахалика елі болғанын көрсетеді. Доктор П. Э. Паргитер Пәнжаб жазығында, Мадрадесаның оңтүстігінде тағы бір Бахалика қонысы болғандығын атап көрсетеді.

Саураштрадағы бахликалар

Бахликалардың үшінші қонысы Батыс Үндістанда Саураштралардың көршілері ретінде куәландырылған. "Рамаяна" (Саураштра, Бахлика, Чандрачитран және т.б.) деп көрсетеді. "Падма Пурана" да осыған ұқсас айтылады: (Сураштра, Бахлика, Судра және т.б.). Бұл ежелгі сілтемелер Бахликалардың Саураштралар мен Абхиралардың көршілері болғанын растайды. Пураналар бойынша, осы халықтың бір тармағы Виндхья тауларында билік еткен. Пураналарда Бахликалардың бір тармағы Виндхья маңында билік құрғаны айтылған. Бұл Каурава патшасы Махабхараттағы Бахлика Пратипейямен бірдей екендігі көрсетілген. "Махабхарата" мәліметтеріне сәйкес, Бахлика патшасы Күн тұтылу кезінде Курукшетрадағы Саймантапанчакада болған. Сондай-ақ, "Бахлика Деса" атауы Хастинапура патшасы Пратипаның ортаңғы ұлы Вахликаның есімінен шыққан. Вахлика өз әкесінің патшалығын тастап, анасының інісінің қасында Бахликада тұрып, одан патшалықты мұраға алған. Сондықтан, Бахлика патша Шантанудан үлкен болғандықтан, Бхишманың әкесі болып табылады және одан бұрынғы адам. Бахлика халқы Юдхиштхираға құрмет ретінде он мың есек, көптеген жүн төсеніштер, Ранку еленінің көптеген терілері, жұттан жасалған және жәндіктер тоқыған жіптерден тоқылған киімдер сыйлаған. Олар сондай-ақ, лотос түсіндегі мыңдаған киімдер, мыңдаған жұмсақ қой терілері, өткір, ұзын қылыштар, семсерлер, шабуылға арналған балталар, хош иістер мен түрлі асыл тастарды да берген (2.50).

Бахлика патшасы Дарада Асура Сурьяның рухы болған. Оның дүниеге келген кезде, салмағынан жер жарылып екіге бөлінген (1.67), (2.43).

Бахлика патшасы Раджсуя рәсімінде Юдхиштхираға төрт ақ Камбоджа биесі жегілген алтын арбаны сыйға берген (2.53.5). Карна Бахликалармен бірге Раджпураның Камбожаларымен, Амвашталармен, Видехалармен және Гандарвалармен, Химаваттың қатаң Кираталарымен, Утпалалармен, Мекалалармен, Паундралармен, Калингалармен, Андралармен, Нишадалармен және Тригарталармен (7.4.5 6) шайқасып, жеңген. Бахлика патшасы Курукшетра соғысына қатысқан. "Махабхарата" оны күшті (махабали) патша деп сипаттайды. Бахликаның ұлы Сомадатта мен немересі Бхуришраваспен бірге Бахликаның бір Аксаухини әскерімен "Махабхарата" соғысына қатысып, пандаларға қарсы Кауравалар жағында болған. Бахлика мен оның немересі Бхуришравас Дурйодхана тағайындаған Каурава әскерінің он бір атақты генералдарының (сенапати) қатарында болған.

Құрус-Бахликас-Камбоджа-Мадрас қашықтан байланыс?

Рамаяна Уттаракурларды Бахлика елінде орналастырған сияқты. Оған сәйкес, Бахли (Бахлика) елінің патшасы Пражапати Карддаманың ұлы Ила Бахлиден бас тартып, ұлы Сасабиндуға беріп, Мадхьядесада Пратистана қаласын құрды. Айла әулетінің (осы әулет Куру әулеті де) ханзадалары Кардамейя деп аталды. Кардамейялар өз атауларын Парсыдағы Кардама өзенінен алған, сондықтан олардың отаны Бахлика немесе Бактриямен сәйкестендіріледі. Бұл Бахлика немесе Бактрия Куру тайпаларының бастапқы мекені болғандығын көрсетеді. Вацьяна «Камасутра» кітабында бахликалар арасында кең таралған ерекше әдет-ғұрыпты тіркеген: Бахлика елінде және Стрираджада бірнеше жас ер адам бір әйелге үйленеді. Махабхаратада айтылғандай, Пандава ағайындары (яғни Курулар) Драупади деген бір әйелге үйленген. Бұл да Курулардың бастапқыда Бахлика халқы болғандығын көрсетеді, ол Уттаракурумен бірдей (Др. М. Р. Сингх). Айтерея Брахманасындағы Уттаракуру Гималайдан тыс жатқандықтан, Бахлика немесе Бактрия да Хиндукуштан (яғни Гималай жотасынан) тыс орналасқан. Курулардан басқа, Мадралар (; IPA / Санскрит: ) да Бахликада / оның маңында тұрған халық болды, бұл туралы Сама Веданың Вамса Брахманасы айтады, онда Аупаманьява Камбоджаның мұғалімі ретінде Мадрагара Шаунгаяни есімді адам туралы сөз келеді. Д-р Циммер, сондай-ақ Ведалық индекстің авторлары Иранның Уттарамадралары мен Камбоджалардың арасындағы мүмкін байланыс туралы болжам жасайды. Бұл екі халық та ежелгі Үндістанның солтүстік-батыс бөлігінде жақын көршілер болған. Жан Прилюскидің сөзіне қарағанда, Бахлика (Балх) – Мадралардың ирандық қонысы, олар Бахлика Уттарамадрасы деп белгілі болған. Айтерея Брахманасында Уттаракурулар мен Уттарамадралар Гималайдан тыс жерде өмір сүргендігі айтылады (параен химвантам). Бұл алыс өткенде (Веда дәуірінде) Мадралардың (ирандық қонысы) Бахликаның (Бактрия) батыс бөлігінде, Окс аймағының батысында орналасқандығын көрсетеді. Бұл Мадралар, шын мәнінде, Айтерея Брахманасының (VIII/14) Уттарамадралары болған. Алайда, б.з.д. 4 ғасырда бұл Бахлика / Бактрия Явана / гректердің саяси бақылауына өтіп, осылайша бұл жер кейбір ежелгі санскрит мәтіндерінде Бахлика Явана деп атала бастады. Осыған байланысты, жоғарыда айтылғандар Уттаракурулар, Уттарамадралар және Камбоджалардың барлығы Гималай / Хиндукуш жоталарының артында орналасқандығын көрсетеді. Мүмкін, Уттаракурулар Бахликаның солтүстік бөлігінде, Уттарамадралар оның оңтүстік бөлігінде, ал Камбоджалар (=Парама Камбоджалар) Бахликаның шығысында, Трансоксиана аймағында болған. Ежелгі Бахликаның аумағы кең болған көрінеді. Бана Бхаттаның Харша Каритасына түсіндірме жазған автор Камбоджаларды Камбоджа Бахлика Десаджа деп анықтайды, яғни Камбоджалар Бахликадан шыққан / оған тиесілі болған. Осылайша, ежелгі дәуірде Уттаракурулар, Уттарамадралар және Парама Камбоджалардың ата-бабалары бір халық болған немесе оларға жақын одақтас болып, Бахликада (Бактрия) / оның маңында өмір сүрген болуы мүмкін.

The Ramayana seems to localize the Uttarakurus in Bahlika country. According to it, Ila, son of Prajapati Karddama, king of Bahli (Bahlika) country, gave up Bahli in favor of his son Sasabindu and founded the city of Pratisthana in Madhyadesa. The princes of the Aila dynasty (which is also the dynasty of Kurus) have been called Karddameya. The Karddameyas obtained their names from river Kardama in Persia and therefore, their homeland is identified with Bahlika or Bactria. This indicates that Bahlika or Bactria was the original home of the Kuru clans. Vatsyayana in his Kamasutra records a peculiar custom prevalent among the Bahlikas i. e. several young men marry a single woman in Bahlika country and in Strirajya. It is said in the Mahabharata that the Pandava brothers (i. e. Kurus) were married to one woman, Draupadi. This again implies that the Kurus were originally a people of Bahlika which was identical with Uttarakuru (Dr M. R. Singh). Since Uttarakuru of the Aitareya Brahmana is said to lie beyond Himalaya, the Bahlika or Bactria is also beyond Hindukush (i. e. Himalayan range). Besides the Kurus, the Madra (; IPA/Sanskrit: ) were also originally a people living in/around Bahlika as is suggested by Vamsa Brahmana of the Sama Veda which text refers to one Madragara Shaungayani as a teacher of Aupamanyava Kamboja. Dr Zimmer as well as authors of Vedic Index postulate a possible connection between the Iranian Uttaramadras and the Kambojas. Both these people were close neighbors in the north western part of ancient India. According to Jean Przylusky, the Bahlika (Balkh) was an Iranian settlement of the Madras who were known as Bahlika Uttaramadras. In Aitareya Brahmana, the Uttarakurus and Uttaramadras are stated as living beyond Himalaya (paren himvantam). This suggests that in the remote antiquity (Vedic age), the (Iranian settlement of) the Madras was located in parts of Bahlika (Bactria) the western parts of the Oxus country. These Madras were, in fact, the Uttaramadras of the Aitareya Brahmana (VIII/14). However, in the 4th century BC, this Bahlika/Bactria came under Yavana/Greek political control and thus the land started to be referenced as Bahlika Yavana in some of ancient Sanskrit texts. Thus, the foregoing discussion suggests that the Uttarakurus, Uttaramadras and Kambojas—all were located beyond the Himalaya/Hindukush ranges. Probably, the Uttarakurus were located in the northern parts of Bahlika, the Uttaramadras were in the southern parts of it and the Kambojas (=Parama Kambojas) were to the east of Bahlika, in the Transoxiana region. The ancient Bahlika appears to have spanned a large expanse of territory. The commentator of Harsha Carita of Bana Bhatta also defines the Kambojas as Kambojah Bahlika Desajah i. e. the Kambojas originated in/belonged to Bahlika. Thus, it seems likely that in the remote antiquity, the ancestors of the Uttarakurus, Uttaramadras and the Parama Kambojas were one people or otherwise were closely allied and had lived in/around Bahlika (Bactria).

Бахлика басқа сілтемелерде

Амаракоша Бахлика және Кашмир елдерінің шафранына сілтеме жасайды. Бахлика шафранына ұқсас сілтеме 4-ші ғасырдағы ақын Қалидасаның "Рагхувамса" пьесасында да кездеседі. "Рагхувамса" шафранның Рагхудың жылқыларына жабысқанын, ал Рагху Окс өзенінің жағалауында дөңгелектеп, Окс өзенінің екі жағында орналасқан хун және камбоджа әскерлеріне шабуыл жасауға кіріспес бұрын оларды түсіруге мәжбүр болғанын айтады. "Брихат Самхита" Бахликалар туралы да мәлімет береді және оларды Циналар, Гандаралар, Суликалар, Параталар, Вайсялар және т.б. тайпалармен бірге есітеді. Раджшехардың "Кавьямимамса" (10-шы ғасыр) Бахликаларды сақалар, тушарлар, воканалар, хун, камбоджа, пахлава, тангана, турукша және т.б. тайпалармен бірге тізімдейді және оларды Уттарпатха аймағындағы тайпалар деп көрсетеді. Висахадуттаның буддалық "Мудраракшас" пьесасы, сондай-ақ джайналық "Париштапарван" шығармалары Чандрагуптаның Гималай патшасы Парваткамен одақтасуына сілтеме жасайды. "Мудраракшас" пьесасында айтылғандай, Гималай одағы Чандрагуптаға яван, камбоджа, сака, кирата, парасика және бахликалардан құралған біріккен әскер берді.

Бахликалар Кали Югадағы млекча патшалары ретінде

Бахликалар кейіннен санскрит әдебиетінде Млеччалармен теңестірілді. Махабхаратта Сака, Явана, Камбоджа, Бахлика сияқты елдердің млечча патшалары Кали-югада адалсыздық билігін жүргізеді деген нақты болжам бар. (3.188.34 36).

Махабхаратадағы Бахлика жылқылары

Камбоджа сияқты Бахлика аймағы да жылқыларымен әйгілі болды. Патшалар соғыстарда оларды пайдаланды. Васудева Кришна Арджунаға Балхика елінен жүздеген мың жұмыс аттарын, әпкесі Субхадраның құрметті қалың малын ретінде берді. (1,223)
Шихандиннің ұлы Кшатрадева Курукшетра соғысында Балхика жылқыларын қолданды (7,23). Бахлика тұқымындағы жылқылар Курукшетра соғысында қолданылған жылқы түрлерінің бірі болды. Көптеген Ваняу, таулы, Камбоджа және Балхика тұқымдарының жылқылары, құйрықтары, құлақтары мен көздері қозғалмайтын, өте жылдам, жақсы жаттығудан өткен, семсер мен найза ұстаған шебер жауынгерлер айдағандары көрінді (7,34). Бхагиратха Балхика тұқымынан шыққан, барлығы ақ түсті, алтын гүлдермен әшекейленген жүз мың жылқыны сыйлады. (13,103). Дхритараштра Пандавалардың игілігі үшін келген Васудева Кришнаға алтыннан жасалған он алты арбаны, оның әрқайсысын төрт тамаша және әсем безендірілген, бір түсті және Бахлика тұқымынан шыққан аттар тартқысы келді (5,86).

Бахлика жылқылары басқа деректерде

Брахманда Пуранада Бахлика елінен шыққан жылқылар туралы мәлімет бар. Сол сияқты, Вальмики Рамаянасында Бахлика, Камбоджа және Ванаяу елдерінің жылқылары ең жақсы тұқымды деп сипатталған. Әбидхан Ратнамалада Бахлика, Парсы, Камбоджа, Ванаяу, Синду және Синдумен көршілес аймақтардан шыққан тамаша жылқылардың мысалдары келтірілген.

Бахлика және Саммоха тантрасы

Саммоха Тантрасы Бахлика, Кирата, Бхота, Сина, Махачина, Парасика, Айрака (Ирак), Камбоджа, Хуна, Явана, Гандара және Непал сияқты шетелдердің тантрикалық мәдениеті туралы баяндайды.