Кіріспе

Эльзи Динсмор — Марта Финлидің (1828–1909) 1867 және 1905 жылдар аралығында жазған балалар кітаптарының сериясы. Финлидің екі қыздарға арналған көркем әдебиет сериясының ішінде "Милдред Кит" кітаптары реалистік және автобиографиялық сипатта болса, жақсы сатылған "Эльзи Динсмор" кітаптары сюжеті бойынша идеалистік болды. 1999 жылы "Эльзи" кітаптарының жаңартылған және бейімделген нұсқасы жарияланды.

Қорытынды

Кітаптар Американың оңтүстігіндегі плантацияларда, Америка Азамат соғысына дейінгі кезеңде оқиғасы өтеді. Элси сегіз жасар қыз, ол әкесінің әкесімен, оның екінші әйелімен (Элсидің өгей әжесі) және алты баласы – Аделаида, Лора, Луиза, Артур, Уолтер және Эннамен бірге тұрып жатыр. Элсидің анасы оны дүниеге келтіргеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды, ал әкесі Еуропаға саяхаттап жүр. Ол Роуз Эллисонмен жақын дос, олар бірге Киелі кітапты оқиды. Бірінші кітап Элсидің әкесі Хорас Еуропадан оралуымен басталады, содан кейін ол онымен бірге тұруға кетеді. Оқиғаның дамуы Элсидің әкесінің махаббатына қол жеткізуге тырысуына, христиандық қағидаларын сақтауына және оны қорлағандарды жазбаға беруден бас тартуына байланысты.

Қабылдау

Бір-бірінен кейін тез жарық көрген алғашқы екі кітабы бірден бестселлерге айналды. 28 кітаптан тұратын серия "19 ғасырдағы ең танымал және ең ұзаққа созылған қыздарға арналған серия" атанды, оның алғашқы томы алғашқы он жылдығында шамамен 300 000 дана сатылды, содан кейін "20 ғасырда 5 миллионнан астам дана сатылды". Басты кейіпкердің өте жоғары діншілдігі және кітаптардың басқа да стильдік ерекшеліктері кейінгі сыншыларды осы серияны "өте нашарлығымен ғасырлар бойы сақталатын жаман кітаптардың мысалы" деп қарастыруға әкелді.

Өзгертілген нұсқа

Сегіз кітаптан тұратын жаңа Элси Динсмор сериясы ескі кітаптардан бейімделіп, қысқартылды және 1999 жылы Zondervan/Mission City Press баспасында "Элси Динсмор: Иман өмірі" деген атпен жарық көрді. Тіл жаңартылды, сондықтан мысалы, афроамерикандық кейіпкерлер енді диалектте сөйлемейді (мысалы, "Бақытты бала" деп айту орнына "Да брэссед чил" демейді). Сюжеттік желілер әлі де Элсидің әкесінің махаббатын қандай да бір жолмен алуға тырысуы, сонымен қатар христиандық қағидаларын сақтап, зорлық-зомбылықты (жас туысы Артур немесе тәрбиеші Мисс Дейдің) хабарлаудан бас тартуы төңірегінде өрбиді, бірақ Хорас жасаған кейбір әрекеттер жұмсатылды. Мысалы, ол Элсиді сүйреп алып, оны аттың қамшысымен ұруға әрекет ететін сол танымал эпизод енді жоқ. Жалпы, ол "садистік тиран емес, керісінше, әзілге құмар қорғаушы әке" ретінде бейнеленеді. 1998 жылдан бастап түзетілген кітаптармен бірге Элси Динсмор қуыршақтары да сатылды. Сонымен қатар, жаңа кітаптар сериясына негізделген Библияны оқуға арналған оқу жоспары жасалды. Ал түпнұсқа кітаптар көптеген баспагерлер тарапынан "Original Elsie Classics" деген атпен қайта басылды.

Толық сюжеті

Алғашқы кітаптарында христиандық принциптер мен отбасылық адалдық арасындағы тұрақты моральдық қақтығыс жайлы айтылады. Хорас – қатаң тәртіпті адам, ол қызының өмір сүруіне қатаң ережелер қояды. Кез келген ереже бұзушылық қатаң және көбінесе әділетсіз жазаланады. Әкесінің болмағанда, Элси христиан болып, Киелі кітап заңдарына, әсіресе, қайтыс болған анасының құлы және кейіннен оның бала күтушісі Хлоя үйреткен Он қағидаға мойынсұнады. Оның әкесі «дүниелік» және тым қатаң христиан емес, ол мұны абсурдты және кейде намысқа тиетін нәрсе деп санайды. Көптеген келіспеушіліктер Элсидің Құдай сөзін әкесінің сөзінен жоғары қоюынан туындайды. Мысалы, Хорас жексенбі күндері Элсиді күнәға итермелеу үшін әлемдік музыка ойнатып, көркем әдебиет оқымақ болады. Олардың қақтығысы Элсидің жүйкесі бұзылып, әкесі оны шын сүймейді деп ойлағанда аяқталады. Ол әкесімен бірге Киелі кітапты оқып, христиан болуын өтінеді, бірақ оның жүрегі тасқа айналған. Алғашқы екі кітап көбінесе бірлесіп талқыланады, өйткені олар бастапқыда бір қолжазба болған, кейін баспагер оны екіге бөлген біртұтас оқиғаны баяндайды. Екінші кітаптың сюжеті, «Элсидің Розеландтағы демалысы», Хорастың бірнеше ай бойы Элсимен сөйлеспеуіне және басқа ешкімнің онымен сөйлесуіне рұқсат бермеуіне байланысты, өйткені ол Құдайға әкесінен гөрі көбірек бағынады. Олардың «ерік күресі» Элсидің өлімге жақындауымен аяқталады, сондықтан оның «миын қыздыруын» басу үшін оның басын қырқып тастайды. Ол қайтыс болды деп ойлаған Хорас Киелі кітапты тауып, Иса туралы біліп, христиан болады. Элси өлімнен қайтып оралады, бірақ оның жазылуы баяу болады, сондықтан әкесі оны қатты қорғайды. Оның жазылуына әкесінің Роза Эллисонға үйленуі көмектеседі. Олардың тағы екі баласы болады – Хорас кіші және Рози. Бірнеше жылдан кейін, Элсиге ұзақ уақыттан бері қызығушылық танытып жүрген үлкен кісі Эдвард Травилла оған үйленуді ұсынады, және келесі жылы олар шаттандыратын той өткізеді. Динсморлар мен Травиллалар отбасы Еуропаға демалысқа барғанда Азамат соғысы басталады, және олар соғыс аяқталғанға дейін онда қалады. Олар соғыстың салдарынан келген қиратуды көріп, өз отбасыларына көмектесуге тырысады. Сондай-ақ, олар өздерін ККК-дан қорғауға тырысады. Элсидің мол қаржысы отбасылардың плантацияларын қайта құруға және отбасыларды денсаулығына келтіруге жұмсалады. Динсмор мен Травилла отбасыларының балалары оқиғаларға қатысып, Эдвард пен Элсидің басшылығымен аморальды әлемде Иса Мәсіхтің ізбасары болудің мәнін өздері түсінеді. Барлық балалары үлкен болып, үйленеді, Герберт пен Уолтерден басқа. «Элсидің Әйелдік өмірі» мен «Элсидің Жеңешілігі» кітаптарындағы даталарға сүйенсек, Элсинің туған жылы шамамен 1837 жыл деп анықталады. Элсидің сериядағы кейбір алыс туыстары, соның ішінде Киттер, Лилберндер және Ландреттер қайта-қайта пайда болады.

Элси мен Реймондтар отбасы

Кейіннен Елсидің өмірінде кітаптарда Елсидің өзіне көңіл аз бөлінеді, көбінесе оның немересі Лулудың үнемі қорқынышпен күресіп, жаман мінезімен туындаған қақтығыстары суреттеледі. Вайолет Лулудың әкесі Левис Реймондқа тұрмысқа шыққанда, Лулу жаңа анасына бағынудан бас тартып, қиындық тудырады. Бірде ол кішкентай қарындасына ауыр зиян келтіріп, тіпті өліміне себеп болуға жақын келеді, соның салдарынан әкесі оны ат қамшысымен жазалайды. Лулу Луизианада (The Two Elsies) мектепке барғанда, музыка сабағынан Signor Foresti оның саусақтарын кит сүйегімен ұрып, Лулудың оны кітаппен басына соққысын тигізеді. Ол одан әрі сабақ алудан түгелдей бас тартады және мистер Динсмордың сабақты қайта бастауын талап етуіне наразылық білдіреді. Ол бірнеше ай бойы қарсы тұрады, тіпті Форести жаңа қызметке кеткенше, мистер Динсмордың оны бағынуға мәжбүрлеуге тырысқан әрекеттеріне қарамастан. Лулудың осы бейшаралық мінез-құлқы Розидің әпкесі Виге осындай ауыртпалықтарды көтеріп жүргеніне деген ыстық сезімге бөлейді, сондай-ақ Рози көбінесе Лулуды ашуға итермелейді.

Элсидің отбасы

Елси кәмелетке толғанда әкесінің жақын досы Эдвард Травиллаға үйленеді. Ол оның жарқыраған қарулы салт аттысы болған, басқалар оған қатыгездік жасағанда үнемі көмектеседі; ол оны ұзақ уақыттан бері жақсы көреді. Олардың сегіз баласы бар: Элси, Эдвард, Вайолет, Харольд, Герберт, Лили (жеті жасында қайтыс болды), Рози және Уолтер. Элси Динсмордың үлкен қызы Элси көршісінің немере інісі Лестер Лиландпен никелеседі. Эдвард кенже Лестер Лиланд ауырып қалғанда жас Элсимен бірге Еуропаға сапар шегеді. Еуропада Эдвард кенже өзінің болашақ әйелі Зои Лавпен танысады. Ол оның әкесі қайтыс болғанға дейін оған үйленеді. Кейіннен олардың Эдвард Лоренс (Лори) және Лили есімді егіздері дүниеге келеді. Олар сапарда жүргенде Вайолет капитан Левис Реймондпен танысып, оған ғашық болады. Оның бұрынғы әйелінен үш баласы бар: Макс, Люсильла (Лулу деп атайды) және Грейси; кітаптардың көп бөлігі олар туралы айтады. Левис Реймонд пен Вайолеттің екі баласы бар: Элси және Эдвард (Нед). Рози Уильям Кролиге үйленеді, ол оның бауырласының колледждегі досы, онымен демалыс күндері танысқан. Лулу Реймонд Честер Динсморға үйленеді, және серия аяқталғанға дейін олардың бір баласы болады. Макс өзінің өгей ағасының жетім қалған қызы Эвелин Лиландқа үйленеді.

Кейіпкерлер

Элси Динсмор Горац пен Элси (Грейсон) Динсмордың жалғыз баласы. Ол Эдвард Травиллаға үйленеді және Эльзи, Горац Эдвард, Вайолет, Гарольд, Герберт, Лили, Роза және Уолтер Травилланың анасы болады. Горац Динсмор Эльсидің әкесі. Ол алдымен Элси Грейсонға, содан кейін Роза Эллисонға үйленеді, олардан Горац III және Роза Динсмор дүниеге келеді. Эдвард Травилла кіші Эдвард пен Вайолет Травилланың ұлы, Элси Динсморға үйленеді және оның балаларының әкесі болады. Ол Эльси жесірлікке қалғанда қайтыс болады. Роза Эллисон Динсмор Эллисон отбасының екінші баласы, Горац Динсморға үйленеді, Горац кіші және Роза Динсмордың анасы болады. Энна Динсмор Персиваль Джонсон Горац Динсмор ағаның жетінші баласы. Алдымен Ричард Персивальға, содан кейін Джонсон мырзаға үйленеді. Ол Динсмор отбасының сүйіктісі, бала кезінде де, ересек кезінде де Эльсиге қатыгездік жасайды. Оның төрт баласы бар: Персивальдан Ричард және Молли, Роберт "Боб" және Элизабет "Бетти". Ол әкесімен бірге болған көлік апатынан кейін психикалық тұрақсыздыққа ұшырайды, ал "Эльси әже" кітабының бірінші тарауында ол үлкен қызының үйінде қайтыс болғаны айтылады. Артур Динсмор Горац Динсмор ағаның бесінші баласы, Горацтың туған бауыры. Ол Эльсидің бала кезінде өте қатыгездік жасайды және Азамат соғысында қаза табады. Томас Джексон, сонымен қатар Бромли Эгертон Артур Динсмордың досы. Ол Эльсидің мұрасын алу үшін оған үйленуге тырысады. Ол сәттілікке жақындап келеді, бірақ Горац оны Эльсимен бірге қашып кетуге көндіруге үлкермейді. Ол Азамат соғысында қаза табады. Эльзи Лиланд Эдвард пен Эльзи Травилланың үлкен баласы. Ол Лестер Лиландқа үйленеді және төрт баласы бар: Эдвард Травилла, Эрик, Эльзи Алисия және Вайолет Лиланд. Горац Эдвард Травилла Эдвард пен Эльзи Травилланың екінші баласы. Ол Зои Лавке әкесі қайтыс болғанға дейін үйленеді және егіздері болады: Лили (қарындасының есімімен) және Эдвард Лоуренс. Вайолет Реймонд Эльси мен Эдвард Травилланың үшінші баласы. Ол жесір капитан Левис Реймондқа үйленеді және Макс, Лулу және Грейстің өгей анасы болады. Оның екі баласы бар: Эльзи және Эдвард Реймонд. Гарольд Эллисон Травилла Эдвард пен Эльзи Травилланың төртінші баласы. Ақырында ол өз әпкесінің өгей қызы Грейс Реймондқа үйленеді. Герберт Травилла Эдвард пен Эльзидің бесінші баласы. Ол дәрігер болады және алғашқы кітаптардан кейін оның есімі сирек айтылады. Лили Травилла Эдвард пен Эльзидің жеті жасында қайтыс болған алтыншы баласы. Роза Травилла Кроли Эдвард пен Эльзидің жетінші баласы. Ол ағасының досы Уильям Кролиге үйленеді. Ол кішкентай кезінде Люсиллаға қатыгездік жасайды. Уолтер Травилла Эдвард пен Эльзидің ең кіші баласы, Уолтер Динсмордың есімімен аталған. Люсилла "Лулу" Реймонд Динсмор Грейс пен капитан Левис Реймондтың үлкен қызы және Вайолет Реймондтың өгей қызы. Ол өте ашулы мінезімен танымал, кішкентай кезінде әкесі оны әр кітапта бірнеше рет жазалайды. Алайда ол әкесінің көмегімен ашуын жеңіп, өте мойынсұнғыш қызға айналады. Ол Честер Динсморға үйленеді. Кейінгі кітаптардың көп бөлігі оның өміріне арналған. Макс Реймонд Грейс пен капитан Левис Реймондтың жалғыз ұлы, Вайолет Реймондтың өгей ұлы. Ол өз туысы және әпкесінің жақын досы Эвелин Лиландқа үйленеді. Грейс Реймонд Травилла Грейс пен капитан Левис Реймондтың ең кіші қызы және Вайолет Реймондтың өгей қызы. Ол өзінің дәрігері және өгей анасының інісі Гарольд Травиллаға үйленеді. Хлоя (тегі белгісіз), кейде "Хлоя әпкесі" немесе "Мама" Эльзидің нәресте кезінен бастап күтушісі. Ол өзін "бір кедей қара күнәкар ғана, бірақ Жақсы Иеміз Иса мені ақ адамдай жақсы көреді" деп сипаттайды. Ол Джо мырзаға үйленген.

Парадия

О. Генри «Элси Нью-Йоркте» деп аталатын «Элси» кітаптарының пародиясын жазды. Бұл әңгімеде Элси (көрінетіндей басқа Элси, бірақ Финлидің Элсисімен ұқсастығы айқын) әкесінің бұрынғы жұмыс берушісіне жұмыс істеу үшін Нью-Йоркке келген жас қыз ретінде бейнеленеді. Элси қаладағы алғашқы күні-ақ адал жұмыс және қарым-қатынас мүмкіндіктерімен үнемі кездеседі, бірақ оған қоғам мен моральдың өкілдері, мысалы полиция немесе «Жұмыс іздеп жүрген қыздарға жұмыс ұсынудың алдын алу қауымдастығы» сияқты ойдан шығарылған белсенді топтар кедергі келтіреді. Ол әкесінің бұрынғы басшысын тапқанда, ол әдепсіз, бай ойнаушы болып шығады. Осы жерде әңгіме тоқтап, оқырманға қалғанын өздері толтыруға мүмкіндік беріледі. Бұл әңгіме Эльзи Динсмордың әлемге деген көзқарасын әжуалайды, онда сенімді болған және моральдық авторитеттердің нұсқауымен өткен адам марапатқа ие болады.