Кіріспе

Ортаңғы бас сүйегі қуысы сфеноидтық және жақ сүйектерінен құралған. Онда шұға жапырақшалары мен гипофиз безі орналасқан. Бұл қуыс алдыңғы бас сүйегі қуысынан тереңірек, медиалды бөлігі тар, ал екі жаққа қарай кеңейеді. Ол клив және тас сүйек қыртысы арқылы артқы бас сүйегі қуысынан бөлінеді. Алдыңғы шекарасында сфеноид сүйегінің кіші қанаттарының артқы жиектері, алдыңғы клиноид өсінділері және шиазмалық ойыстың алдыңғы жиегін құрайтын тізбек орналасқан; артқы шекарасында тас сүйектерінің тас бөліктерінің жоғарғы бұрыштары мен дорсум селласы жатыр; бүйір жағынан жақ сүйектерінің қабыршақтары, сфеноидтың бұрыштары және үлкен қанаттарымен шектеледі. Одан қабыршақ-шешкі, сфенопариеталды, сфеноқабыршақты және сфенотас сүйектерінің тігістері өтеді.

Ортаңғы бөлігі

Қаптың ортаңғы бөлігі алдыңғы жағында хиазмалық ойыс пен тұмсық шеңберін ұсынады; хиазмалық ойыс екі жағынан оптикалық тесікте аяқталады, ол оптикалық жүйке мен көз қантамырын орбиталық қуысқа өткізеді. Оптикалық тесіктің артында алдыңғы клиноидтық өсі артқа және медиалға қарай бағытталған, ол мишық тенторийіне бекітіледі. Тұмсық шеңберінің артында терең ойыс – sella turcica орналасқан, ол гипофиздік ойысты қамтиды, онда гипофиз безі орналасқан, ал алдыңғы қабырғасында ортаңғы клиноидтық өсі бар. Sella turcica артқы жағынан төртбұрышты сүйек пластинасымен – dorsum sellae-мен шектеледі, оның жоғарғы бұрыштары артқы клиноидтық өсімен жабылады: олар мишық тенторийіне бекітіледі, ал әрқайсысының астында абдуценттік жүйкеге арналған ойық болады. Sella turcica-ның екі жағында кең, терең емес және италдық f әрпіне ұқсас иілген каротидтік ойыс орналасқан. Ол соқпақ тесіктен басталып, алдыңғы клиноидтық өсінің медиалдық жағында аяқталады, кейде алдыңғы клиноидтық өсінің ортаңғы клиноидтық өсімен бірігуі нәтижесінде соқпаққа (каротикоклиноидтық) айналады; артқы жағынан ол лингуламен шектеледі. Бұл ойыста каверноздық синус және ішкі каротидтік артерия орналасқан, соңғысы симпатикалық жүйкелер торымен қоршалған.

Бүйірлік бөліктер

Ортаңғы қақпақтың бүйірлік бөліктері айтарлықтай терең болып, мидың уақытша бөлігін тұрақтандырады. Олар мидың жалғақтарына арналған ойыстармен және ортаңғы ми қабығының алдыңғы және артқы тармақтарының өтетін жолдарымен белгіленген. Бұл жолдар тікенек тесігінің жанынан басталады, алдыңғысы алға және жоғары қарай, кейде сүйекті каналға айналып, тоқпан сүйектің бұрышына дейін созылады; артқысы уақытша сүйектің қабырғасы арқылы бүйірге және артқа қарай өтеді, төменгі жиегінің ортасына жақын тоқпан сүйегіне жетеді. Келесі тесіктер де көрінеді. Алдында – жоғарғы орбитальді жарық, жоғарыдан кішкентай қанатымен, төменнен үлкен қанатымен және іштен тоқпан сүйегінің денесімен шектелген; әдетте, ол маңай сүйектің орбитальді пластинасымен толықтырылады. Ол орбитальді қуысқа көзді қозғалтатын, трохлеар, үш қабатты жүйкенің офтальмологиялық тармағын, симпатиялық жүйке торынан шыққан жіпшелерді және ортаңғы ми қабығы артериясының орбитальді тармағын жібереді; ал орбитальді қуыстан – жас артериясынан ми қабығына қайта оралатын тармақ және офтальмологиялық тамырлар. Жоғарғы орбитальді жарықтың орталық шетінің артында – жоғарғы жақ жүйкесінің өтуі үшін ротондалық тесік орналасқан. Ротондалық тесіктен артта және жақтау жағында – сопақ тесік орналасқан, ол төменгі жақ жүйкесін, қосымша ми қабығы артериясын және кішкентай беттік петрозальді жүйкені өткізеді. Сопақ тесікке жақын – Везалий тесігі, оның мөлшері әртүрлі адамдарда әртүрлі болады және көбінесе жоқ; егер болса, ол кескіш ойықтың төменгі жағында ашылады және кішкентай тамырды өткізеді. Сопақ тесікпен қатар, бүйірлік жағында – ортаңғы ми қабығы тамырларының өтуі үшін тікенек тесігі және төменгі жақ жүйкесінен қайта оралатын тармақ бар. Сопақ тесікке жақын – жарық тесігі; оның төменгі бөлігі жаңа күйінде фиброкартиляж қабатымен толтырылады, ал жоғарғы және ішкі бөліктері симпатиялық жүйкелер торымен қоршалған ішкі каротид артериясын өткізеді. Птеригоид канал жүйкесі және көтеріңкі жұтқыншақ артериясынан шыққан ми қабығы тармағы фиброкартиляж қабатын тесіп өтеді. Уақытша сүйектің тас басты бөлігінің алдыңғы бетінде жоғарғы жартылай дөңгелек каналдың проекциясынан пайда болған дөңгелек байқалады; оның алдында және сәл жақтау жағында барабан қуысының төбесіне сәйкес келетін ойыс орналасқан; беттік каналдың гиатусына апаратын жол, үлкен беттік петрозальді жүйке мен ортаңғы ми қабығы артериясының петрозальді тармағын өткізу үшін; оның астында – кішкентай ойыс, кішкентай беттік петрозальді жүйкенің өтуі үшін; және сүйектің шыңының жанында – жартылай ай тәрізді ганглийге және каротид каналдың тесігіне арналған ойыс.

Клиникалық маңызы

Ортаңғы қақпақты краниотомиясы – бұл уақытша сүйектің ішкі есту арнасында өсіп жатқан акустикалық невромаларды (вестибулярлық шванома) хирургиялық түрде жоюдың бір жолы.