Кіріспе

1964 жылғы совет фильмі

Джек Фрост (Морозко, Morozko) – Горький киностудиясының 1964 жылы түсірген советтік романтикалық фантастикалық фильмі. Ол орыс халқының дәстүрлі Морозко ертегісіне негізделген. Режиссерлік жұмысын Александр Ру жүзеге асырды, ал басты рөлдерді Эдуард Изотов (Иван), Наталья Седых (Настенка) және Александр Хвиля (Мороз ата) сомдады. Сценарий авторы – Николай Эрдман. Музыкалық сүйемелдемені Николай Будашкин жазды, оған Николай Римский-Корсаковтың шығармалары үлгі болды. 1966 жылы АҚШ-та фильмнің ағылшын тіліне дубляжданған нұсқасы шықты және ол «Mystery Science Theater 3000» телесериалында пародияланды.

Сюжет

Бір ауылдағы фермада қос отбасы тұрады. Әр ата-ананың бұрынғы некеден бір қызы бар. Оның Настенка есімді мейірімді, сұлу, еңбекқор қызы бар. Настенканың өгей анасы қатал, оған үй шаруасын көп береді, өзінің әдепсіз, сұм және жалқау қызы Марфушканы артық көреді. Жаз мезгілінде жақын маңдағы ауылдың бірінде Иван есімді жас жігіт үйінен шығып, әлемді тамашалауға шығады. Жолда Иванды қарақшылар қоршап алады, бірақ ол олардың таяқтарын лақтырып тастап, олардан озып кетеді. Кейін Иван Гриб атамен кездеседі, ол Иванға жақсы садақ пен жебелер береді. Ол Иваннан өзіне алғыс білдіру үшін иіліп қарауын сұрайды, бірақ Иван аю Әке Саңырауқұлаққа иіліп қарауы мүмкін, бірақ Иван бұлай етпейді деп мәлімдейді. Иван өз жолын жалғастырып, көлге жетеді де, Настенка мен оның итімен кездеседі. Сүйіспеншілікпен, ол оған үйленуге ұсыныс жасайды. Өзін дәлелдеу үшін, ол аю анасын оның жас балаларымен бірге атуды көздейді. Настенка оны тоқтатады, ал жақын жерде қарап тұрған Әке Саңырауқұлақ Иванды аюға айналдыратын сиқыр салады. Настенка қорқып, артқа сүрініп, құлап қалады. Иван өзінің бейнесін көріп, Настенканы сиқыршы деп айыптайды да, қашады. Иван қайтадан Гриб атамен кездеседі, ол Иванды өзімшіл табиғаты үшін сөгіп отырады. Иван қайтадан жақсылық жасау үшін бәрін істеуі керек деп ойлап, адамдарға қалай көмектесе алатынын білуді талап етеді; аюудың басын ұстауы оларды қорқытады. Ол үйіне таяқ көтеріп бара жатқан қарт соқыр әйелді кездестіріп, оған көмектесуді ұсынады. Жақын жердегі Қауырсын ата Иванның жанқиярлығына риза болып, оны адам кейпіне қайтарады. Сол арада, күз мезгілінде Настенканың өгей анасы Марфушканы үйлендіруге тырысады. Ол Марфушканы әдемі киіммен кигізеді, ал Настенканың бетін сұр етіп, оған саз бүркеп қояды. Бір бай жігіт келіп, ешқашан жұмыс істемеген Марфушкадан өзіне тамақ дайындауын сұрайды. Марфушка қаздарды аңдып, көлге түсіп бара жатқанда суға құлап, суға батқанға дейін құтқарады. Марфушканың макияжы мен Настенканың бетіндегі саз жуылғанда, қалыңдық Настенканы таңдап алады. Қыс басталғанда, өгей ана күйеуіне Настенканы орманға тастап кетуге бұйырады. Жолда әкесі Настенканы үйге алып кетуге шешім қабылдайды. Өмірде бір рет қаза тапса, Настенка қашады. Ағаш астында отырғанда, ол қысқы қысқы тоғайға әкелген Мұзды атамен кездеседі, ол оны мұздаудан құтқарып, үйіне алып келеді. Иван Баба Ягаға кездеседі, ол Настенканы табуға көмектесуді сұрайды. Ол көмектесуден бас тартады, ал жылжымалы үйімен ерік-жігердің шайқасынан кейін Иванды өлтіру үшін бір топ ағаштарды тірілтеді. Иван оны алдап, Настенканы қалай табуға болатынын айтпайтын болса, оны өзінің пешінде пісірумен қорқытады. Ол кеткеннен кейін Баба Яга өзінің қара мысығын жібереді. Баба Яга Иванға Настенкаға жол көрсету үшін жіберген сиқырлы сана оны қар бағында қамап қояды. Аяз ата серуендеп жүргенде, мысық Настенканы оның таяғына тигізуге көндіреді, ол оны тоңазытады және ұйықтатады. Иванға Настенканың иті көмектеседі, олар оны мұздап қалған күйінде табады. Иван өзінің әдепсіз мінез-құлқы үшін кешірім сұрайды, оны өмірге қайтаруды сұрайды; ол қайта тіріледі. Фрейд ата Настенка мен Иванға жақын арада үйленетіндері үшін үлкен әшекейлер мен атпен жүретін санақ береді. Олар Настенканың ауылына оралады, онда оның әкесі сүйікті қызымен кездескеніне қуанады және Иванды өзінің күйеу баласы ретінде қарсы алады, бірақ Марфушка мен оның анасы өздерінің байлығын бақылап, соны талап етеді. Настенка мен Иван және Настенканың иті Иванның ауылына бара жатқанда, оларға Иванның жаз айында Баба Ягамен кездескен қарақшылар шабуыл жасайды. Бандиттер оларды жеңеді, ал бұрынғы клубтар келіп, бандиттерді нокауттап, Баба Яга тұтқынға түседі. Осы арада Марфушка қарлы орманға барып, Настенканың оқиғасын қайталауға тырысқанда, Фрейд әкесінің оның өрескелдігіне қатты таңғалып, оны шошқамен жүретін санамен, қалыңдық ретінде қақпақпен толтырып жібереді. Әкесі өз орнын қайтарып, отбасының басшысы ретінде қайтадан өз орнын алады. Настенка мен Иванның үйлену тойы тамаша өтеді.

Марапаттар

1965 жылы фильм балалар мен жасөспірімдер фильмдері бағдарламасы бойынша 26-шы Венеция халықаралық кинофестивалінде «Сан-Марко арысы» Гран-при жүлдесін жеңіп алды. 1966 жылы Бүкілодақтық кинофестивалінде балалар фильмдері категориясындағы ең үздік фильм үшін сыйлық алды. Марфушка рөлі үшін Чехия елшісі Ярослав Башта Инна Чуриковаға Масарықтың күміс медалін табыс етті.

Мұра

Орыстың түпнұсқа нұсқасы 2000 жылы Ruscico компаниясы тарапынан Morozko деген атпен DVD-де жарық көрді. Онда ағылшын тілінен басқа, орыс, ағылшын және француз тілдеріндегі аудио тректермен қатар тоғыз түрлі субтитрлердің нұсқасы бар. Бұрынғыда бұл фильм United Home Video компаниясы Magical Wonderland деген атпен VHS форматында шығарылған. 1997 жылы ағылшын тіліндегі Jack Frost нұсқасы фильмді пародизациялайтын Mystery Science Theater 3000 телешоуының #813-ші эксперимент (эпизод) ретінде көрсетілді; ол 2010 жылдың 13 шілдесінде сериалдың XVIII томына кіретін DVD жинағының бөлігі ретінде жарық көрді. Бұл эпизод Джим Маллонның Gypsy рөліндегі соңғы жұмысы болды. Бұл ертегі әлі де Орталық және Шығыс Еуропа елдерінде кең танымал. Фильм 1965 жылдан бері жыл сайын Рождество немесе Жаңа жыл қарсаңында Чехословакия (қазіргі Чехия және Словакия) телеарналарында (чех тілінде Mrazík, ал словак тілінде Mrázik деп аталады) көрсетіліп келеді. Кейбір сыншылар чех тіліндегі дубляждың орыс тіліндегі түпнұсқадан жақсырақ екенін айтқан. Баба Яганың чех тіліндегі дауысы Франтишек Филиповскийге тиесілі. «Әнші» фильмінің сюжетіне үлкен шабыландық берді. 2009 жылы Нил Цицирега фильмнің сюжетіне негізделген "Иванушка" атты демо-нұсқасын жасады, ол кейіннен Spirit Phone трекі "Touch Tone Telephone" үшін бейімделді. Түпнұсқа нұсқасы 2018 жылдың қаңтарында Нил Цициреганың Patreon платформасында жарияланды. 2010 жылдың соңында "Россия 1" телеарнасы фильмді Николай Басковтың басты рөлде ойнаған мюзиклге айналдырды.