Кіріспе

АҚШ Капитолиюындағы ескерткіш

АҚШ Капитолиюындағы ескерткіш – Бейбітшілік ескерткіші, сондай-ақ Әскери-теңіз күштерінің ескерткіші, Теңіз ескерткіші немесе NAVL Peace Monument деп те аталады. Ол Вашингтондағы АҚШ Капитолиюы кешенінің батыс жағында орналасқан. Ескерткіш Бірінші көше мен Пенсильвания даңғылының (NW) қиылысындағы Бейбітшілік айнасының ортасында тұр. Айналасындағы аумақ – Юнион-сквер алаңы, оны ескерткіш Улисс С. Грант ескерткішімен, Джеймс А. Гарфилд ескерткішімен және Капитолийдің су көлденеңімен бөліседі. Ескерткіштің алдыңғы жағы батысқа қарай Ұлттық алапқа, ал шығыс жағы АҚШ Капитолиюына қарап тұр. Азамат соғысында Одақтың Әскери-теңіз күштерінде шайқасқандарды құрметтеу үшін ескерткіш салу идеясын адмирал Дэвид Диксон Портер бастады. Ол ескерткіштің Мэриленд штатының Аннаполис қаласында орналасқанын қалаған. Әкесі, коммодор Дэвид Портер, Триполи ескерткішін орнатуға көмектескен болатын. Жас Портер мен Әскери-теңіз күштері министрі Гидеон Уэллс арасындағы шиеленіс салдарынан ескерткіш Аннаполиске орнатылмады. Портер Конгреске жүгініп, негізді салуға қосымша 20 000 доллар бөлінді. Бұл Портердің теңізшілер мен жеке азаматтардан жинаған 9 000 долларына қосымша қаражат болды. Портер ескерткіштің мүсіндерін жасау үшін Франклин Симмонсты таңдады, ол Вашингтонда көптеген жұмыстардың авторы еді. Капитолий архитектор Эдвард Кларк негізді жобалады. Ескерткіштің бөліктері 1876 жылы жетіп келді, ал соңғы бөлігі 1878 жылдың қаңтарында келді. Қаланың көптеген соғыс ескерткіштерінен айырмашылығы, бұл ескерткішке ресми ашылу рәсімі болған жоқ. Ескерткіш Карарра мәрмәрінен жасалған, сондықтан оны көптеген реттерге қалпына келтіруге тура келді, себебі бұл мәрмәр сыртқы ортаға төтеп беруге арналмаған. Ескерткіштің биіктігі 13,4 метр, ал әр жағы 3 метрге жетеді. Әшекей шамдар мен су нысандары сияқты қосымша бөліктерді орнату жоспарланған, бірақ қаржыландыру жетіспеуі немесе Уэллстің араласуы салдарынан ескерткіш толыққанды аяқталмады. Ескерткіш наразылық акциялары мен митингтер кезінде жиналатын орынға айналды, бұл мәрмәрдің одан әрі бүлінуіне себеп болды. Вьетнам соғысына, Три Майл Айленд апаттарына және Джордж Флойдтың қазасына қарсы наразылық білдірген адамдар ескерткіштің алдына жиналды. Бұл 6 қаңтарда АҚШ Капитолиюына шабуыл жасалмас бұрын наразылық көтерілген орын болды. Бейбітшілік ескерткіші – төрт тізімге енетін маңызды мүлік: Ұлттық тарихи орындар тізілімі және Колумбия округінің тарихи орындар тізіліміндегі Ұлттық алап тарихи ауданы, Пенсильвания даңғылы ұлттық тарихи орны, Вашингтондағы Азамат соғысы ескерткіштерінің тізімі және L'Enfant жоспары. Ескерткіштің меншігі 1973 жылы Капитолий архитекторларына берілді, олар сол кезден бері бірнеше тазалау және қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді.

Ескерткіштің жобалары мен орнату

Азамат соғысынан кейін Вашингтон қаласында Одақ армиясында қызмет еткендерді құрметтеу үшін көптеген ескерткіштер салу жоспарланған. Адмирал Дэвид Диксон Портер Одақ теңізшілерін де осы ескерткіштердің арасында құрметтегісі келді. Портер 1864 жылы Форт-Фишерді Одақ күштері басып алғаннан кейін ескерткіш жоспарлауды бастады. Оның әкесі, коммодор Дэвид Портер, Барбарий соғыстарында шайқасқан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің теңізшілерін құрметтеу үшін де қозғалыс бастаған. Әкесінің ескерткіші – Триполи монументі – бастапқыда Вашингтон Әскери-теңіз базасында орналастырылған, бірақ 1860 жылы Мэриленд штатының Аннаполис қаласына көшірілді. Портер кіші соғыстан кейін АҚШ Әскери-теңіз академиясын басқаруға таңдалды. Ол 1865 жылы Азамат соғысына арналған ескерткішті жоспарлай бастады. Портер жобасына қаржыны теңізшілер мен жеке азаматтардың көмегімен жинады. Портер Симмонстың жұмыстарын көрген болуы мүмкін, өйткені ол 1860 жылдары Вашингтонға көшіп келген. Симмонс бұрыннан Мэн штатының Льюистон қаласында орналасқан Азамат соғысына арналған бір ескерткіштің авторы болған. Портер Симмонсқа ескерткіштің эскизін берді және оны Каррара мәрмәрінен жасауын талап етті. Қаржы жинау аяқталғаннан кейін Симмонс Римдегі өнер студиясында тапсырысты орындауды бастады. Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Гидеон Уэллс бұл мәселе бойынша одан кеңес сұрамағанына ашуланды. Екі адамның қарым-қатынасы шиеленіскен еді, Портер Уэллстің бұл идеяны қабылдамайтынын білген. Конгресс 1876 жылғы 31 шілдеде монументті жоспарланған жерге орнатуға рұқсат беретін заң қабылдады. Келесі жылы Симмонс ескерткіштің бөліктерін "Supply" атты кемемен Вашингтонға жібере бастады. Капитолийдің сәулетшісі Эдвард Кларк гранит негізін жобалады, ал ескерткіштің көп бөлігі 1877 жылы орнатылды. Бейбітшілік мүсіні 1878 жылдың қаңтарында монументке қосылды. 1970 жылдары наразылықтар кезінде, Вьетнам соғысына қарсы және Үш Майл аралындағы апаттан кейін адамдар ескерткішке көтерілді. 1973 жылы ескерткіштің меншік құқығы АҚШ Капитолийінің бір бөлігі ретінде Капитолийдің сәулетшісіне берілді. Сол кезде ескерткішке күрделі жөндеу және тазалау қажет болды. Ескерткіштен бөліктер жоғалған, сондай-ақ, оның үстінде көкжиек пен кір болған. Ескерткішті салу үшін қолданылған мәрмәр сыртқы ортаға төтеп беруге арналмаған. Көптеген сынақтар мен байқаулардан кейін ескерткіш 1991 жылы тазаланды, ал қабырғалар мен басқа да бөліктері жөнделгеннен кейін бір жыл өткен соң бұл жұмыс аяқталды. Жарықтар толтырылып, жоғалған бөліктері ауыстырылды және мәрмәрдің барлық бөлігіне тас консолидаторы қолданылды. 1999 және 2010 жылдары қосымша тазалау жұмыстары жүргізілді. Жорж Флойдқа қарсы наразылықтар кезінде белгісіз шабуылдаушылар ескерткішке "BLM", "барлық шошқалар өледі" және "капитализм құлап кетуі керек" сияқты жазуларды сырқатып тастады. Капитолийдің сәулетшісінің қызметкерлері ескерткішті сумен жуды. 2021 жылғы 6 қаңтарда АҚШ Капитолиміне шабуыл жасалмас бұрын Proud Boys және басқа да тәртіпсіздік тудырушылар ескерткіштің айналасына жиналды. АҚШ Капитолий полициясының офицері Брайан Сикник қайтыс болғаннан кейін гүлдер мен тулар да осы жерге қойылды, ол шабуылдан кейін инсульттан көз жұмған.

Орналасуы мен құрылымы

Бейбітшілік монументі Юнион-сквердегі 202А резервациясында, Улисс С. Грант ескерткішімен, Джеймс А. Гарфилд монументімен және Капитолийдің шағылыстыратын бассейнімен бірге орналасқан. Аянт Ұлттық алаңының шығыс жиегімен шектесетін АҚШ Капитолий кешенінің батыс жағында орналасқан. Бейбітшілік монументі Бірінші көше мен Пенсильвания даңғылының қиылысындағы Бейбітшілік шеңберінің ортасында тұр. Ескерткіштің аты әртүрлі атаулармен белгілі, оның ішінде бастапқы Әскери-теңіз монументі, Теңіз монументі және Әскери-теңіз Бейбітшілік монументі. Монументтің биіктігі 13,4 метр, әр жағы 3 метрге тең. Монументтің екінші қабатының батыс жағында Жеңіс сол қолында емен бұтағын ұстап тұр. Нептун мен Марс қару-жарақ ұстаған кішкентай балалар түрінде бейнеленген. Жеңіс оң қолымен лавр гүл шоғырын ұстап тұр. Монументтің негізінде төрт жапырақты бассейн бар, ол монументтің барлық жағында орналасқан. Монументтің шығыс жағы, Капитолийге қарап тұр, онда киімсіз Бейбітшілік мүсіні орналасқан. Ол сол қолымен шапанын ұстап тұр, ал оң қолында зәйтүн бұтағы бар. Оның етегінде екі херубим тұр. Оның етегінің жанында бидайға қонған көгершін, ол Ауыл шаруашылығы мен молшылықты символдайды, ал оның етегінің екінші жағында Ғылым, Әдебиет және Өнер белгілері бейнеленген.