Кіріспе

Диалект жаттықтырушысы – актерлерге дауыс пен сөйлеу үлгілерін жасауға көмектесетін техникалық кеңесші. Ол өндірістер аясында (фильм, теледидар және жарнама), сахналық қойылымдарда ("түз ойындар", сондай-ақ комедия, мюзиклдер мен опералар) немесе дауыстау (радиоспектакльдер, анимация, аудиокітаптар, бейне ойындар және т.б.) актерлерге қолдау көрсетеді. Жұмыс көлемі өндірістен өндіріске және актерден актерге қарай кең ауқымды болуы мүмкін. Жаттықтырушының міндеттеріне өңірлік, әлеуметтік немесе ерекше ерекшеліктерді ескере отырып, нақты дауыстарды зерттеу, актердің зерттеуі үшін бастапқы жазбаларды жинақтау, актердің дауыстық дизайнын жасау кезінде (кейде режиссерлер немесе сценаристтердің қатысуымен) нұсқаулар мен кері байланыс беру, репетицияларды өткізу және дауыстық өнімділікті бақылау (түсірілім алаңында немесе постпродакшнде, дауыстау студиясында немесе премьералар мен қойылымдарда) кіреді. Диалект жаттықтырушысы әдетте айқындық, тұрақтылық және сенімділік туралы ескертулер жасайды. Кейде диалект элементтері кейіпкерге немесе оқиға әлеміне мән беру үшін қолданылады, бірақ кейде өндіріс шындығына қатысты алаңдаушылықтар туындайды. Мұндай жағдайларда диалект жаттықтырушысы аудиториядағы ана тілінде сөйлейтін адамның сезімін ескере отырып, дауыстық өзгерісті бақылауға міндетті болады. Ең бастысы, жаттықтырушы актердің дауыстық жұмысы актердің немесе көрерменнің назарын бұрмаламайтындай, өнер көрсетуге кедергі келтіретін факторларды жоюға тырысады. Камераға түсірілетін өндірістер үшін тілдерді, мәдениеттерді және драматургияны жақсы білетін диалект жаттықтырушылары диалогты аударуға немесе өңдеуге, сондай-ақ жазбаша мәтіндерді (мысалы, жарнамалар үшін) жетілдіруге қатысуы мүмкін, көбінесе ана тілінде сөйлейтін тіл мамандары мен мәдениет кеңесшілерінің көмегімен, соның ішінде түсірілім алаңындағы тіл және мәдениет мониторингі. Лингвистикада білімі бар диалект жаттықтырушылары жасанды тілдерді ("конлангтарды") жасау үшін де шақырылуы мүмкін. Диалект жаттықтырушысының қызметі режиссердің қызметінен өте өзгеше болғанымен, диалект жаттықтырушылары мен режиссерлер көбінесе тығыз ынтымақтастықпен жұмыс істейді. Жаттықтырушылар басқа бөлімдердің қызметкерлерімен де кеңесе алады, мысалы, камераға түсірілетін өндірістерде – сценарий, монтаж, графика, реквизит, декорация және тіпті костюмдер (мысалы, костюмдерде тілдік элементтер болған жағдайда). Актерлік саласынан тыс жерде диалект жаттықтырушылары телеарна журналистерін дауыс дамытуға (жаңалықтарды оқығандар және т.б.), актер емес спикерлерді қатысу мен сөйлеу өнерін жетілдіруге және әншілерге дикцияны жақсартуға, сондай-ақ бейтаныс тілде тон мен артикуляцияны теңестіруге көмектеседі.

Терминология

Ағылшын тіліндегі ойын-сауық индустриясының көп бөлігінде диалект жаттықтырушысы, айтылу жаттықтырушысының басты лауазымы болып саналады. Дегенмен, сөйлеу жаттықтырушысы сияқты басқа да лауазымдар қолданылады. Ұлыбританияда диалект жаттықтырушыларын дауыс жаттықтырушысы немесе акцент жаттықтырушысы деп те атайды, бірақ АҚШ-та дауыс жаттықтырушысы термині көбінесе ән жаттықтырушысының қызметін атқарушыларға, яғни ән салуға дайындаушыларға немесе репетиция немесе қойылым алдында актерлердің жайлы дайындық күйін қамтамасыз етуге көмектесетін жаттықтырушыларға арналған. Диалект жаттықтырушылары көбінесе осы мағынада дауыс жаттықтырушысы ретінде білім алады және тыныс алуды қолдау, жоғарғы денеде резонанстарды орналастыру, сөздік қорын жетілдіру және дұрыс проекциялау сияқты дауыстық жаттығулар бойынша кеңес бере алады. Жаттықтырушыларға фильмдегі жұмысы үшін және телесериалдарға жасаған үлкен үлесі үшін экранда көрсетілетін құқықтар беріледі. Көрсетілетін құқықтың мазмұны өндірістің нақты талаптарына байланысты өзгеруі мүмкін. Диалект жаттықтырушылары көбінесе өте ерекше және деликатты мәселелерді шешуге көмектеседі, сондықтан жаттықтырушылармен жасалатын келісімшарттарда экипаж лауазымдарына тән емес шарттар болуы мүмкін, осыдан "диалект жаттықтырушылары жоғарыда да, төменде де емес, сызықта тұрады" деген мақал пайда болған. Ирландия Республикасында, Оңтүстік Африкада, Ұлыбританияда және АҚШ-та диалект жаттықтырушылары кәсіподаққа мүше емес өндіріс қызметкерлерінің өте аз бөлігін құрайды; олардың келісімшарттары осы елдерде өндірістен өндіріске қарай айырмашылықтарға ие болуы мүмкін. Австралия мен Жаңа Зеландияда фильм немесе театр сахнасында жұмыс істейтін диалект жаттықтырушылары Медиа, Ойын-сауық және Өнер альянсының қамқорлығында болады. Ағылшын тіліндегі канадалық фильмдер мен теледидар өндірістерінде диалект жаттықтырушылары Канаданың Кино, Теледидар және Радио Өнерпаздары альянсы аясында кәсіподақталған, алайда жаттықтырушылар Канададағы француз тіліндегі өндірістерде ұжымдық келісімдерден тыс жұмыс істейді, олар Union des artistes аясында кәсіподақталмаған. Театрда актерлерге диалекттерді немесе кейіпкерлердің дауыстарын жетілдіруге көмектесетін жаттықтырушылар көбінесе дизайнерлермен тең өтемақы алады және режиссер жаттықтырушыдан кейіпкерлер арасындағы үйлесімді дауыстық ортаны жасауды сұраған жағдайда диалект жаттықтырушысы, дауыс және сөйлеу режиссері немесе диалект дизайні ретінде танылуы мүмкін. Диалект жаттықтырушылары Канада, Ирландия Республикасы, Оңтүстік Африка, Ұлыбритания немесе АҚШ-та тікелей эфирдегі қойылымдар үшін кәсіподаққа мүше болмайды. Мобильді сурет өнері және ғылымдар академиясында диалект жаттықтыруын қамтитын мүшелік тармақ жоқ, сондай-ақ жаттықтырушыларға белсенді мүшелік мәртебесін беретін Теледидар өнері және ғылымдар академиясының әріптестер тобы да жоқ.

Төмен бюджетті фильмдер үшін шығындарды қысқарту

Бюджеттік шектеулерге байланысты студенттік фильмдердің, төмен бюджетті сахналық қойылымдардың, көрмелік театрлардың, аз қаржыландырылған тәуелсіз фильмдер мен веб-сериалдардың өндірушілері диалект жаттықтырушысын жалдамай, оның орнына аз төленетін немесе ерікті ана тілді модельдердің қызметтерін пайдалануы мүмкін, актерлер осы үлгіні көріп үйреніп, сарапшының көмегі мен бақылаусыз акцентті сақтап, сол акцентпен ойнай алады деп үміттенеді. Кейбір жағдайларда актерлер өздері жаттықтырушыға ақы төлеуі мүмкін, кейде режиссермен ақылдасып, бірақ актерлік құрамды жұмысқа алу актерлердің міндеті болып саналмайды. Басқа жағдайларда актерлер коммерциялық түрде қолжетімді оқу материалдарын немесе интернеттегі дауыс архивтерін пайдаланып диалектті өздігінен үйренуге тырысуы мүмкін.