Кіріспе

Дорчол () – Сербия астанасы Белградтың дамыған қалалық ауданы. Ол Белградтың Стари-Град муниципалитетіне қарасты. Дунайдың оң жағалауында орналасқан Дорчол – Белградтағы ең көне сақталған аудан. Ол ерекше қалалық сүйкімділігімен және тұрғындарының мінезімен танымал. 2000 жылдардан бастап аудан көркемдік қайта жандануды бастан өткерді, бұл Сава өзенінің ар жағындағы Савамала ауданымен бірге жүрді. BBC және The Guardian сияқты көптеген баяндамаларда көрсетілгеннен кейін, Time Out журналы Дорчолды "50 ең крутой ауданның" тізіміне қосты. Ол Белградтың "керемет құбылысы", "көтеріңкі, шығармашылық және жаңашылдыққа толы орын" және "қаланың нағыз, табиғи жаны" деп сипатталды. Жоғарғы Дорчолдың бір бөлігі 1989 жылы мәдени-тарихи аймақ деп жарияланып, "Доситей лицейін қоршаған аумақ" ретінде қорғауға алынды.

Орналасқан жері

Дорчол Белградтың орталық алаңы Теразиеден солтүстікке қарай шамамен 700 метр жерде басталады. Оны шартты түрде екі бөлікке бөлуге болады: Горни (немесе Жоғарғы) Дорчол (бұрын Зерек деп аталған), ол Академия саябағынан Кара Душана көшесіне дейінгі аймақты қамтиды, және Донжи (немесе Төменгі) Дорчол, бұрын Жалия деп аталған, ол Кара Душана, Деспот Стефан бульвары және Дунайдың оң жағалауы арасындағы аймақты алып жатыр. Ол Стари-Град және Жевремовац (шығыс және оңтүстік) аудандарымен, сондай-ақ Калемегдан бекінісімен (батыс) шектеседі және олармен ішінара қабаттасады. 2002 жылы ауданның тұрғындарының саны 22 707 адамды құрады.

Рим дәуірі

Белградтың алдыңғы қаласы – Сингидунум, кельт және кейін римдік бекіністі қала болған. Алғашқы топырақ және ағаштан тұрғызылған бекініс Студенттер алаңы мен Кнез Михаилова көшесінің арасында орналасқан. Осы аймақта 1-ші және 2-ші ғасырларға жатқан ең көне римдік қабірлер табылды. Рим империясы кезінде Дунай өзені бүгінгіге қарағанда әлдеқайда кең болған, ал қазіргі Төменгі Дорчол болмаған. Жоғарғы Дорчол қала құрамына енген. Азаматтық аймақ Краля Петра көшесінен басталып, Сава және Дунай өзендерінің жағалаулары арқылы Косанчичев Венацқа дейін, Республика алаңынан өтіп, Краля Александър бульвары бойымен Мали Мокри Лугқа дейін созылған. Жоғарғы Дорчолдың ең жоғары орналасқан бөлігі қазіргі Ұзын Миркова Васина Республика алаңына қарайтын қала жоспарының орталық осінің бір бөлігі болған. Республика алаңындағы некропольде біздің заманымыздың 1-ші ғасырында жасалған жақсы сақталған қабірлер табылған. Жалпы алғанда, азаматтық елді мекеннің ең үлкен бөлігі қазіргі Симина көшесі (Дорчол), Бранкова көшесі (Савамала), Зелени Венац және Республика алаңы арасында орналасқан. 1935 жылы Господар Йевремова және Княгиня Любице көшелерінің қиылысында грек құдайы Гекатаға арналған құдайы үй табылды. Жаңа ғимараттың негізі қазылғанда, Гекатаға арналған латын тілінде жазуы бар ұзын арқалық табылған. Жазуды император Максимин Тракстың қызметінде болған IV Флавия Феликс легионының легионері Валерий Кресценцио жазған. Ол шамамен 235 жылға жатады. Табылғаннан кейін жоғалып, бірақ ондаған жылдардан соң табылған және Белградтағы Ұлттық мұражайға тапсырылған. Бұл Сербияда Гекатаның сирек табылған нысаны. Оның культы осы аймақта кеңінен дамымаған, көбінесе ол аймақта күміс кендерінің қорғаушысы ретінде табынылған римдік Диана құдайымен байланысты болған. Господар Йевремованың айналасындағы бүкіл беткей некрополь болғандықтан, храм да оның құрамына кірген болуы мүмкін, өйткені Геката храмдары көбінесе зираттарда салынған. Арқалықтың қадамды аяқталуы, храм Сингидунумда күтілетін тосқан тәртібіне қарағанда ион тәртібінде салынған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Арқалықтың төменгі жағындағы анта капителінің іздері және олардың өлшемдері екі бағананың және жоғарыдағы тіктөртбұрышты фронтонның болғанын көрсетеді. Жер бедерінің ерекшелігіне байланысты храм беткейге қазылған болуы мүмкін. Академия саябағының солтүстік бөлігі 1968 жылы жақын жерде орналасқан Белград қалалық комитетінің коммунистер лигасының қазандық бөлмесі үшін пеш майы резервуары салыну кезінде қазылған. Газон астында ежелгі римдік термалардың қалдықтары табылды, оның ішінде фригидарий (салқын су бөлмесі), лаконикум (ыстық су бөлмесі, адамдар терлеп, дайындалатын жері) және кальдарий (екі ыстық су бассейні бар бөлме) кірген. 1969 жылы бұл жер археологиялық қазба алаңына айналды, барлығы 8 бөлме табылды, оның ішінде суды қыздырған кірпіш пештің қалдықтары да болды. Бұл 3-ші немесе 4-ші ғасырға жататын қоғамдық ванна болған. Саябақтың бүкіл аумағы «Римдік Сингидунумының қорғалған аймағы» шегінде орналасқан. Ол қаланың азаматтық секторында, бекіністен тыс жерде орналасқан. Қалдықтар 1978 жылға дейін көрініп тұрды, бірақ қазбаларды жалғастыруға немесе оларды шатырмен немесе навеспен жабуға қаражат болмағандықтан, қалдықтар сақталды және қайтадан жерленді. 2009 жылдың маусымында Тадеуша Костюшког көшесін қайта жаңарту кезінде 2-ші ғасырға жатқан римдік каструмның қалдықтары табылды. Олар сақталды және қайта жерленді. Цинкар Янкова көшесінде 1-ші ғасырдың соңына жатқан бес қабір және үш канал табылған. Белградтың кейінгі дамуы қазіргі қорғалған аймақтағы мәдени қабаттың 80%-дан астамын жойғандықтан, яғни азаматтық елді мекендер мен некропольдердің үш бөлігі ғана қазылып, сақталған және қайта көмілген, олардың екеуі Жоғарғы Дорчолда (Академия саябағы және Тадеуша Костюшког), үшіншісі – орталық беткейдің қарсы жағындағы Пролече саябағы. Елді мекенде Рагузалық саудагерлер колониясы болғандықтан, осы аймақтағы қазіргі көшеге 19 ғасырдың соңында Дубровачка деп аталған.

Осман дәуірі

Көршіліктің атауы түрік тіліндегі dört (төрт) және yol (жол) сөздерінен шыққан, сөзбе-сөз "төрт жол" немесе әдеттегі тілде "төрт жолдың қиылысы", "қиылыс" деген мағынаны білдіреді. 1739 жылы Белградты австриялықтардан қайта алғаннан кейін, Кафана Черни Орао (Кафана Black Eagle) қазіргі Kralja Petra және Cara Dušana көшелерінің бұрышында ашылды. Бұл, есімінде "кафана" деген сөз жазылған алғашқы орын болды. Кофеден басқа, наргиле де ұсынылды. Түріктердің Белградты билеу кезінде Дорчол көптеген базарлар мен түрлі ұлт өкілдерінен құралған саудагерлерге танымал сауда орталығы болды. Басқалармен қатар, ол Белградтағы еврей қауымының орталығы болды, олар 16 ғасырдың басында Белградқа қоныстанды, оның қалдықтарының бірі – қазіргі Дорчолдағы Jevrejska ("еврей") көшесі. Жалия, немесе Төменгі Дорчол аймағы, Дуга чаршия (Ұзын базар), қазіргі Кара Душана және Дунай өзенінің төменгі жағында көптеген мешіттермен толы болды, әр мешіттің өзінің махалласы болды. Махаллалардың бірі еврейлердікі болды.

Австрия кезеңі

1717 жылы Солтүстік Сербияны Австрия басып алған кезде, Белградты басқаратын австриялық билік алты ауданға бөлді: Қалашық, Серб қаласы (қазіргі Косанчичев Венац), Неміс қаласы (қазіргі Дорчол), Төменгі Серб қаласы (Савамала), Карлштадт (Палилула) және Үлкен әскери госпиталі (Теразие Ташмайдан). Бүгінде Неміс қаласы Барокко Белграды деп аталады. Осы жиырма жылдың ішінде австриялықтар Белградты шығыс стиліндегі қаладан заманауи еуропалық қалаға айналдырды, оның ішінде бірнеше маңызды жобалар жүзеге асырылды. Неміс қаласы блоктарға бөлініп, сол кездегі барокко сәулетінің ең қазіргі ережелеріне сәйкес салынды. Түзу көшелер бойында барокко стиліндегі әсем қасбеттері бар үйлер бой көтерді. Ресми ғимараттардың ішінде госпитальдер, казармалар, дәріханалар, сыра зауыттары, тұз өндіру орындары, монастырлар, мектептер және бірнеше ресми сарайлар болды. Бұл сонымен қатар Савойялық Евгений ханзадасының резиденциясы болды. Бірінші рет қалашықтан тыс жерлер, Неміс және Серб қалалары қорғаныш қабырғаларымен және қақпалармен қоршалды, олар төрт негізгі қалалық жолмен байланыстырылды. Түріктер толықтай шығып кеткен соң, австриялықтар Габсбург монархиясының түкпір-түкпірінен адамдарды қоныстандырды, оның ішінде көптеген саудагерлер, көпестер мен шеберлер, сондай-ақ соғыс ардагерлері мен кедейлер де болды. Тарихи жазбаларда осы кезеңде алғашқы театрлық қойылымдар ұйымдастырылғаны айтылады, Дорчолда көптеп кездесетін бұрынғы мешіттерде «комедиялар» қойылғандығы туралы мәліметтер бар. Неміс қаласында бірнеше госпитальдер ашылды, соның ішінде Капуцин госпиталі. Капуциндерге императордың шешімімен 1718 жылдың 23 тамызында Белградта миссионерлік жұмыс жүргізуге рұқсат берілді. Оларға мешіттердің бірі берілді, оны олар бейімдеп, Құдай анаға арнады. Қала жоспарында олардың монастыры сыртқы қабырғалардың ішінде, Император қақпасының жанында орналасқан. Олар, мүмкін, Баджрам бек мешітін, сондай-ақ Стамбол мешіті деп те аталатын, қазіргі Ұлттық театрдың астындағы Белградта, шамамен қазіргі Санкт-Александр Невский шіркеуі орналасқан жерде қайта жабдықтады. 1725 жылы Капуциндерде бар болғаны тоғыз монах болды, бұл олардың міндеттерін орындауға жеткіліксіз болды. Олар Австрия билігі Сербия патшалығы деп жариялаған аймақтағы барлық католиктерге қызмет көрсетті. Олар аймаққа шашырап кеткен сарбаздарға да діни қамқорлық жасады, бірақ олардың тек екі діни қызметкері болды. Дегенмен, олар 1000-нан астам императорлық сарбазды протестантизмнен католицизмге ауыстырды. Олар бастапқыда Белградтың барлық жерінде, қалашықта, госпитальдерде және жеке үйлерде науқастарға көмек көрсетті. 1736 жылдың 10 қарашасында Венадағы орденнің провинциалды викарына жіберілген белгісіз қалалық кеңсе қызметкерінің хатында Капуциндердің далалық госпиталь ашу туралы өтініш білдіргені айтылған. Ол сарбаздарға көмек көрсетіп, 1500 адамға арналған орынға ие болар еді. Белградтың әскери қолбасшысы келісіп, сарбаздарды емдейтін монахтарға тұрақты жалақы мен азық-түлік беруге уәде берді. Олардың монастырының жанында мұндай нысанға жеткілікті орын болды. Алайда, әскерлерге күтім жасауды алдымен иезуиттерге ұсынды, бірақ олар бас тартты. Құжаттарда екі ерекше адал Капуцин діни қызметкерінің есімдері сақталған: әйгілі Осуалдус және Хризогон. Дегенмен, жергілікті тұрғындар Неміс қаласына қарсы алынбады, бірақ олар австриялықтарды өздерінің христиан азат етушілері ретінде құттықтады. Белградты Неміс және Серб қалаларына бөлу – бұл тек алғашқы қадам ғана болды. Неміс қоныстанушылары 1718 жылдың 8 сәуірінде Австрия императорынан Неміс қаласына тек неміс католиктерін қоныстандыруға рұқсат беруді, онда тұратын 40 серб отбасын шығарып жіберуді және сондай-ақ, австриялықтар келгенге дейін болған барлық сербтерді, армяндарды, гректерді және еврейлерді шығарып тастауды немесе геттоларға көшіруді сұрады. Немістер Осман империясы кезінде жергілікті халықтың ең үлкен және ең әдемі түрік үйлеріне көшіп кеткенін ашық айтты, ал олар оларды өздеріне қалаған. Император Карл VI екі қалаға да шамамен бірдей құқықтар берді, бірақ олар толыққанды бөлек екенін айтты. Неміс қаласының жарғысында «сербтер, армяндар және гректер» тек бөлек муниципалитеттерде ғана көрінетіні көрсетілген. Неміс емес ұлттар 1726 жылы кейбір мүліктерді сатып алған кезде Неміс қаласынан толыққанды шығарылды, бірақ көпшілігін австриялық жандармия полковнигі фон Бург күшпен көшірді. Олардың билігінің соңында Белградтың екі бөлігі арасында үлкен айырмашылықтар болды, өйткені австриялықтар серб қаласын дамытуға ешқандай күш жұмсаған жоқ, ол шығыс елді мекені болып қалды, ал Неміс қаласы ауданы мен халқы жағынан өсті, жаңа сарайлар, алаңдар мен көшелер салынды және қалашық қайта жаңартылды. Осы кезеңде Белградта көптеген қанағаттар мен мейханалар болды. Шамамен 200 қанағат пен мейхана болды және қалада спирттік сусындар өндірісі гүлденді. Ракияны негізінен жергілікті еврей халқы өндірді, ал сыраны еврейлер мен неміс қоныс аударушылары өндірді. Тимишоарадан келген астық саудагерлері Яков және Авраам Кепиш Ұзын көшенің жанында, ауданның ортасында (қазіргі Душанова көшесі) үлкен сыра зауытын салды. Ол қазіргі еврей, Братья Барух және Високого Стевана көшелерінің арасындағы бұрынғы түрік зиратының орнында орналасқан. Үлкен, L тәрізді ғимараттың бір қабаты, шатыры және барлық ауланың астындағы жертөлесі болды. Түріктер Белградты қайта басып алғанда, олар барлық сыра зауыттарын бұзды немесе жапты. Қазіргі Душанова және Кара Уроша көшелерінің бұрышындағы Әулие Петр апостолына арналған Рим-католик шіркеуі 1732 жылы салынды. 1860 жылы Белград алты ауданға бөлінген кезде, Дорчол олардың бірі болды. 1883 жылғы халық санауы бойынша, онда 5728 адам тұрды. Дорчолдың қалалық жоспарлауы 1870 жылдары Дунай аймағын жақсарту қауымдастығы құрылған кезде басталды. Олар көшелерді кесіп өтуді, оларды таспен төсеуді және Дунайдың жағасын нығайту жұмыстарын бастады. Осы кезеңде Дорчолдағы өнеркәсіп дамуы да басталды, көптеген зауыттар мен шеберханалар ашылды. Басқалардың ішінде, бұл Сербиядағы алғашқы шоколад фабрикасы «Шонда» болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Дорчолдың ең төменгі бөлігі қаланың жалғыз ресми балық базары (Рибля пияца) орналасқан жер болды. Мұздатқыштар болмағандықтан, балықшылар балықты өздері сатты, бірақ кейбіреулерін алдымен кептірді немесе ыстапты. 1919 жылдың 16 ақпанында Белградтағы, және жалпы Сербиядағы алғашқы балабақшалардың бірі Жоғарғы Дорчолда, Чукур бұлағының жанында және бұрынғы Стамбол қақпасының орнына жақын ашылды. Ол Дунай балабақшасы (Дунавско обданиште) деп аталды және 2020 жылға дейін сол атпен жұмыс істеп келеді, бірақ патша Мария, кейінірек Татулық кезеңде балабақша үшін 1 Кара Душана көшесінде ғимарат сыйлағаннан кейін Төменгі Дорчолға көшірілді. Бүгінде ол Стари Град муниципалитетінің аумағындағы ең көне балабақша. 1920 жылы Белградта католик шіркеуін салу қоғамы құрылды. Келесі жылдары қоғам мен қала әкімшілігі болашақ Белград соборының орны туралы келісімге келе алмады. Қоғам сұраған және қала ұсынған орындар Крунски Венац, Савамала, Мостар және Палилула болды, қала 1931 жылы Дорчолдағы Високого Стевана, Деспота Джурджа, Кара Уроша және Принца Евгения (қазіргі Братья Барух) көшелерімен шектесетін учаске ұсынғанша. 1930 жылы қоғам халықаралық дизайн конкурсын жариялады, нәтижесінде 129 дизайн (79 Германиядан, 18 Австриядан, 15 Югославиядан және қалғаны Швейцариядан, Италиядан, Чехословакиядан, Болгариядан және Венгриядан) түсті. Неміс сәулетшісі Йозеф Венцлердің жобасы таңдалды. Ол үш кемелі бар монументалды базиликаны жоспарлады, ұзын және кең. Жалпы ауданы және 4300 адамды (3390 отыруға, 910 тұруға) қабылдауға арналған. Ол Капистранолық Әулие Иоаннға арналған болуы керек еді, ол қатысты...

Зерек (Жоғарғы Дорькол)

Зерек шамамен Французская, Васина, Тадеушка Костюшка және Кара Душана көшелерімен шектелген қазіргі аумақты қамтыды. Бұл – ауданның бастапқы орны, ол Османдық кезеңде дамыды және Дорчол өскен сайын кеңейді. Оның аты түрік тілінен (зейрек) шыққан және «көркемдік көрініс алаңы» деген мағынаны білдіреді, себебі Зерек Дунайдың үстіндегі беткейлерде қалыптасты. Ауданның аты түрікше «ақылды (адам)» деген сөзден немесе Стамбулдың Зейрек ауданынан шыққан деген басқа теориялар аз ғана ықтимал деп есептеледі. 16-17 ғасырларда Зерек гүлденген сауда орталығы болды, онда көптеген шетелдік сауда ошақтары болды, соның ішінде Рагуза Республикасынан келгендер де бар еді. Алғашқыда аудан қазіргі Краля Петра көшесінің маңында шоғырланған, бұрын ол Зерек көшесі деп аталған. 16 ғасырда қала қамалдан тыс жерде, қазіргі Косанчичев Венац ауданы орналасқан жерде, Зеректің оңтүстігінде болғандықтан, Зерек «Белградтың алғашқы шағылысы» деп аталды және қаланың ең көне аудандарының бірі саналады. Тіпті Бажракли мешіті де бір кезде Зерек мешіті деп аталған. Зерек көшесі, ауданның орталық артериясы ретінде, шетелдік сауда өкілдіктерімен толы болды, ал серб тілінде Рагузаның атауы Дубровник болғандықтан, көшенің бір бөлігі бүгінге дейін Дубровачка деп аталады. Олар Жерорта теңізі стиліндегі, бір қабатты үйлер салды. Бірінші қабатта дүкен, ал екінші қабатта тұрғын үйлер орналасқан. Осы ескі Рагуза үйлерінің екеуі 1900 жылдардың басына дейін Краля Петра және Узун Миркова көшелерінің бұрышында сақталған. Ауданның үлкен бөлігін еврейлер мекендеген, сондықтан оны «Еврей маласы» деп те атады. Олар Жалияға кем дегенде 16 ғасырда қоныстанған. Аудан шағын азық-түлік дүкендері мен қолөнер шеберханаларымен толы болды. Еврей мерекелерінде, әсіресе Пуримде, жәрмеңкелер ұйымдастырылды, онда маска киген еврейлер белградтықтарды көшеде қарсы алып, тәттілер таратты. 18 ғасырда австриялықтардың Белградты бірнеше рет басып алуынан кейін, Жалиядағы еврейлердің саны өсті, сондықтан Сефард, ал кейін Ашкеназ муниципалитеттері құрылды. Аудан «Белградта ең еркін тыныс алатын жер» деп сипатталды және ол ешқашан геттоға айналмады. 1990 жылы ескерткіш ашылды. Бұл аудан сонымен қатар Стивен Сремац, Бранислав Нушич, Милутин Ускокович және Давид Алкалай сияқты жазушылардың әдеби туындыларында суреттелген.

Қонақжайлық

Дорчол қонақжайлылығымен және тамақтану қызметтерімен кеңінен танымал. Жоғарғы бөлігінде, әсіресе Strahinjića Bana, Kneginje Ljubice және Kralja Petra көшелерінде көптеген кафелер, барлар мен мейрамханалар орналасқан. Ал ауданның төменгі бөлігінде көптеген кішкентай кафелер, қолмен жасалған сыра зауыттары және өнер орталықтары бар.

Көлік

Көлік инфрақұрылымына Калемегдан бекінісін айналап өтетін темір жол кіреді, Белградтың басты теміржол вокзалынан Дорчол арқылы және Панчево көпірі арқылы Воеводинаға дейін созылады. Болашақта шағын кемежай ауданың ең заманауи және қымбат бөліктерінің бірі болуы күтілуде. Дорчолда Дунавская көшесінде қалалық троллейбустардың орталық депосы орналасқан. 2013 жылы жаңа қала басшылығы билікке келгеннен кейін, Белградтың орталық бөлігінде жаяу жүргіншілер аймағын құру мүмкіндігіне байланысты троллейбус желісін тарату туралы идея көтерілді. Ұсыныстар қатарында қала орталығындағы бағыттарды өзгерту, орталық терминалды Студенттер алаңынан Славия алаңына және депоны Дорчолдан Медаковичке көшіру қарастырылды. Қоғамдық наразылықтардан кейін 2015 жылы идея өзгертілді және қала Студенттер алаңынан Дунавская көшесіне терминалды көшіруді, троллейбус желілерін Дорчолға дейін ұзартуды уақытша шешім ретінде жариялады. 2019 жылдың тамызында қала Белград-Ниш тас жолы бойындағы Медаковичке депоны көшіру жоспарларын растады. Жоба бойынша, қазіргі "Космай 1" депосының жанында үлкен гараж аймағы салынуы көзделген. Жаңа жоспарланған нысандарға "Kosmaj 2", яғни, көшірілген троллейбус депосы және қалалық қоғамдық көлік компаниясының техникалық және қосымша көліктеріне арналған "Mala Autokomanda" кіреді. Белград портының батыс бөлігі "Дюнав" да Дорчол аумағына жатады. 1972 жылғы қаланың бас жоспарында (GUP) 2021 жылға дейін Белград портын және өнеркәсіптік нысандарды алып тастау көзделген. Босатылған аумақ Дунайдың Дорчолдан Панчево көпіріне дейінгі жағалауын қамтуы тиіс болды. Сол кезде ұсынылған жаңа орындарға Великий Село батпағы немесе Крнячаның Рева 2 бөлігі қарастырылды. 2003 жылы GUP қайта қаралып, портты және өнеркәсіпті көшіру идеясы сақталды, ал жаңа орын ретінде тек Крняча аталды. Панчево портын кейбір өзгерістерден кейін жаңа Белград портына айналдыру мүмкіндігі де қарастырылды, бірақ бұл идеядан бас тартылды. Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпиннің 2016 жылы Сербияға сапары барысында Белградтың жаңа, ірі порты Дунайдың жоғары ағысында орналасқан Бельжарицаның орталық бөлігінде, "Белградтың Амазониясы" деп аталатын ылғалды жерде салынатыны жарияланды. Болашақ порттың жоспарланған аумағы ылғалды жердің жартысын құрайды және оның орталық бөлігін қамтуы тиіс. 2020 жылға дейін ешқандай жұмыс басталған жоқ. 2021 жылдың желтоқсанында қала ондаған жылдар бұрын тоқтатылған өзендегі қоғамдық көлікті қайта іске қосу туралы хабарлады. Бірінші екі жобалық бағыттың бірі Дорчолдағы Жаңа Белградтың 45-ші блогындағы Милан Гейл Мушкатирович атындағы Спорт орталығымен байланыстыруды көздейді. Екінші бағыт, Борча мен Ада Хужаны байланыстыруды жоспарлағанмен, алғашқы сынақ кезеңінде Дорчол мен Земунски Кеджді қосады. Бірақ 2022 жылдың шілдесінде жаңа қала әкімі Александр Шапич жобаны тым қымбат және "мағынасыз" деп атап, одан әрі іске аспайтынын мәлімдеді.

Марина Дорькол

Марина Дорчолдағы жер 2006 жылы Израильдің "Энгел Марина Дорчол" инвесторына жалға берілген кезде Белградтағы ең қымбат жерлердің бірі болды, ол жоба үшін сәулетші Рами Виммерді жалдады. Жердің ауданы құрайды және жалпы үй-жайлардың ауданы құрылысқа рұқсат етілген. 2005 жылғы егжей-тегжейлі нормативтік жоспарға сәйкес, жаңа тұрғын үй және коммерциялық кешеннің жобасы – биік ғимараттар, дүкендер, спорт алаңдары, даңғылдармен қоғамдық серуендеу және т.б. маринада кеңінен жарияланды. Инвестор жалға алу ақысы және қалалық салықтарды қоса алғанда, көптеген мәселелерге байланысты қаламен жылдар бойы соттасты. 2016 жылы шарт өзара бұзылған-бұзылмағаны белгісіз; 2017 жылдың қазан айына дейін учаскеде ешқандай жұмыс жүргізілмеді, жалға беру шарты күштен шығарылды және қала оны сатуға шешім қабылдады. Аймақ, көршілес учаскелермен бірге, енді Никола Тесла мұражайының жаңа ғимаратын қамтитын мәдени, ғылыми және зерттеу кешені ретінде жоспарланды. 2017 жылы біреу заңсыз нысан салды, ал 2018 жылдың сәуірінде бірнеше құрылыс қапталы орнатылды, ал жердің бір бөлігі заңсыз тұраққа айналды. 2019 жылдың қыркүйегінде чехиялық "MD Investments 2000" компаниясы жағажайды және оны қоршаған жерді сатып алды. Олар жалғыз ұсынушы болды және жалпы құны 3,86 миллиард динарды (32,7 миллион еуро) құрады. Инвестор 2005 жылғы жоспарды орындауға міндетті болды, оның ішінде ескі электр стансасын ішінара қайта құру, ол ақырында Тесла мұражайына бейімделуі керек, және кемежайды салу, екеуі де қалаға қайтарылады. Бірнеше күннен кейін үкімет мұражайдың қайда көшірілетіні әлі шешілмегенін және ол мүлдем басқа жерде болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Қалалық әкімдік электр стансасының "жаратқыш индустрияның мәдени шараларына арналған қоғамдық нысанға" айналуы мүмкін екенін мәлімдеді, ол 2023 жылы аяқталуы тиіс. 2020 жылдың желтоқсанында үкімет Никола Тесла мұражайының ғимаратқа көшірілетінін растады. 2019 жылы қала Сава және Дунай бойындағы сызықтық саябақты Савамаланың Бранко көпірінен Панчево көпіріне дейін, Нью-Йорктегі High Line паркі және Мәскеудегі Зарядье паркі үлгісінде құру туралы хабарлады. Бұл Дорчолдың жағалауын спорт орталығынан, жағажай арқылы портқа дейін қамтиды. Саябақтың ұзындығы құрайды және ауданы құрайды. Қала Дилер Скофидио + Ренфро дизайн студиясын жалдауды жоспарлаған, бірақ кейіннен парктің 10 жоспарланған сегментінің әрқайсысы үшін 10 түрлі серб командасы жалданатынын мәлімдеді. Қаржы мәселесі болды, өйткені қала Нью-Йорк студиясының қанша ақша сұрағанын жариялаудан бас тартты, ал Дүниежүзілік банк жобаны қаржыландырудан бас тартты, қала несие тиімді емес деп мәлімдеді. Құрылыстың басталуы шамамен 2021 жылға ауыстырылды. Он команда 2020 жылдың ақпанында жарияланды және жұмыстың аяқталу мерзімі 2023 жылға белгіленді. Қаланың бас қала құрылысы маманы Марко Стойчич жол бойында орналасқан компаниялар саябаққа қаржы жұмсауы керек екенін бірнеше рет ашық айтты. Марина инвесторлары өздеріне байланысты компаниялардың бірі арқылы барлық 10 команданың тұжырымдамалық жобасын әзірлеуді қаржыландыратынын хабарлады (барлығы 55 сәулетші). Стойчич олардың мұны мейірімділікпен емес, саябақтың толыққанды жоспары аяқталғанша жұмыс істей алмайтынын білгендіктен жасағанын айтты. 2021 жылдың мамырында болашақ "жасыл" Маринаның компьютерлік суреті жарияланды.