Моца – Иерусалимнің батыс аймағындағы ежелгі аудан. 1854-те негізделген, қаланың алғашқы еврей шаруашылығы. Тарихы, географиясы және библиялық байланыстары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Иерусалимнің көршілес ауданы Моцза, Моза немесе Моцса, (, موتسا) – Батыс Иерусалимнің батыс шетіндегі көршілес аудан. Ол Иудея тауларында, теңіз деңгейінен 600 метр биіктікте орналасқан. Иерусалим мен Тель-Авив тас жолы және Хар-Нофқа дейін сарылатын тау жолы арқылы Иерусалиммен байланысты. 1854 жылы құрылған Моцза, ежелгі қала қабырғаларының сыртындағы алғашқы еврей шаруа қожалығы болды. Бұл жердің Киелі кітапта осы атпен аталған ежелгі ауылдың орнында салынғандығына сеніледі.
Neighbourhood of West Jerusalem
Motza, also Mozah or Motsa, (, موتسا) is a neighbourhood on the western edge of West Jerusalem. It is located in the Judean Hills, 600 metres above sea level, connected to Jerusalem by the Jerusalem–Tel Aviv highway and the winding mountain road to Har Nof. Established in 1854, Motza was the first Jewish farm founded outside the walls of the Old City in the modern era. It is believed to be located on the site of a Biblical village of the same name mentioned in .
Тель-Мотза
Моца – ханаандық және кейіннен израильдік Моза қаласының орны, оны Ешуа Бунямин тайпасына бөлген. Моза деген ат Телл-эн-Насбехтен табылған керамикалық ыдыстардың тұтқаларында мөрленген, бұл орын Киелі кітаптағы Миспа қаласымен байланысты, ол да Бунямин аймағында орналасқан. Соңғы қола дәуірінен (тек бір дана), ІІ темір дәуірінен (58%), парсы/эллиндік дәуірінен (16%) және ерте ислам кезеңінен (16%) сынықтар табылды; 7%-ы анықталмады. 2012 жылы израильдік археологтар Тель-Мотцада монархиялық кезеңге (Темір дәуірі ІІА) жататын израильдік культтық құрылысты тапты.
Motza is the site of the Canaanite and later Israelite town of Mozah, which according to the Hebrew Bible was allotted by Joshua to the Tribe of Benjamin The name Mozah was found stamped on pottery handles in Tell en Nasbeh, a site identified with the biblical city of Mizpah, also in the territory of Benjamin. Sherds from the Late Bronze Age (only one), Iron Age II (58%), Persian/Hellenistic (16%), and Early Islamic period (16%) have been found; 7% were unidentified. In 2012, Israeli archaeologists discovered an Israelite cultic building at Tel Motza, dating to the monarchic period (Iron Age IIA).
Екінші ғибадатхана кезеңі
Екінші храм кезеңінде Моцза – аңғарда, өзен бойында көптеген саз бұталары өскендіктен, олардан бұтақтар кесіліп, храмға рәсімдік құлшылық үшін әкелінетін жер болған. Киелі кітаптағы Моза қаласы Бенжамин тайпасының қалаларының арасында есімделген. Талмудта бұл жер Суккот мерекесін тойлаудың бір бөлігі ретінде жас саз бұтақтарын кесу үшін келетін орын деп айтылған (Мишна, Сукка 4.5: 178).
During the Second Temple period, Motza was the place whence willow branches were cut down for the abundance of willows that grew in the valley, along the riverine brook, and brought to the Temple for ceremonial worship. Biblical Mozah is listed among the Benjamite cities of It was referred to in the Talmud as a place where people would come to cut young willow branches as a part of the celebration of Sukkot (Mishnah, Sukkah 4.5: 178).
Евангелиедегі Еммаус
Моцза 1881 жылы Палестинаны зерттеу қорының Уильям Ф. Бирч (1840–1916) және 1893 жылы Пауло Сави тарапынан Лұқа Евангелиясындағы Еммаус ретінде анықталды. 2001–2003 жылдары профессор Карстен Петер Тиде басқарған қазба жұмыстары Хирбет-Мицца / Тель-Мозаның Жаңа Өсиеттегі Еммаусқа ең сенімді үміткер екенін көрсетті.
Motza was identified as the Emmaus of Luke in 1881 by William F. Birch (1840–1916) of the Palestine Exploration Fund, and again in 1893 by Paulo Savi. Excavations in 2001–2003 headed by Professor Carsten Peter Thiede let him conclude that Khirbet Mizza/Tel Moza was the only credible candidate for the Emmaus of the New Testament.
Рим колониясы Амоса; мұсылмандық Калуния
Бірінші яһуди-рим соғысынан кейін Иерусалимдегі яһуди мемлекетінің құлауынан соң, Веспасиан қалаға 800 рим әскерін орналастырды, ол Colonia Amosa деп белгіленген римдік поселенісіне айналды. Левантты мұсылмандар басып алғаннан кейін, ол Калуния деп аталды.
After the demise of the Jewish polity in Jerusalem following the First Jewish–Roman War, Vespasian settled 800 Roman soldiers in the town, which became a Roman settlement known as Colonia Amosa. Following the Muslim conquest of the Levant, it became known as Qalunya.
Осман билігі тұсындағы еврей қонысы, 1854-БҰІ
1854 жылы бағдади еврейі Шауль Иуда британдық консул Джеймс Финннің көмегімен жақын орналасқан араб ауылы Калуниядан (Колония) егістік жер сатып алды. Б’най Б’риттің өкілі Моцза тұрғындарымен келісімшарт жасады, ол оларға жерді ұзақ мерзімді төлемдер арқылы төлеуге мүмкіндік берді. Онда төрт еврей отбасы қоныстанды. Бір отбасы аймақтағы ең алғашқы өнеркәсіп орындарының бірі – плитка фабрикасын ашты. Моцза 1870 жылы құрылған Теперберг шарап зауытының (бұрынғы атауы Эфрат) орналасқан жері болды. 1871 жылы жер жыртып жатқан тұрғын Ехошуа Йеллин византия кезеңінен қалған үлкен жер асты залын тапты және оны саяхатшыларға арналған қонақ үйге айналдырды, ол Иерусалимге жол тартқан паломниктерге түндеуге жайлы жағдай жасады. 1894 жылы Моцза мошава (ауыл) мәртебесін алды. 1898 жылы Палестинаға келген Теодор Герцль сол кезде 200 халқы бар Моцзадан өтті. Көркем ландшафтынан әсерленген ол төбеге кипарис ағашын отырғызды. Ол 1904 жылы 44 жасында қайтыс болғаннан кейін, бұл ағаш сионистік жастар үшін жыл сайынғы қасиетті саяхат орнына айналды, олар Герцль отырғызған ағаш төңірегінде тағы да ағаштар еккен. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде түрік әскері отын және жабдықтар үшін орманды кесіп тастағанда Герцльдің ағашы да қиылып қалды. 1920 жылдары құрылған Арза елдегі алғашқы еврейлік «сауықтыру курорты» болды. 1930 жылғы «Хоуп Симпсон» есебінде Броза отбасының гүлденген бағы туралы айтылған. Моцза балалары қақпалы залдың үстінде салынған бөлмелердің бірінде білім алды. Олардың ұстазы Моше Давид Гаон болды, кейіннен ол әнші және актер Йорам Гаонның әкесі атанды. Моцза аймақтағы жалғыз еврей орталығы еді. Кфар Урия және Хартув Яһудия төбелерінде батысқа қарай орналасқан. 1931 жылы британдық мандат билігі жүргізген халық санауы бойынша Моцзада 20 үйде 151 адам тұрды. 1933 жылы ауыл тұрғындары көршілес Жоғарғы Моцзаны (Моцза Ильит) құрды. 1948 жылдың желтоқсан айында Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 194-қарары «Моцзаның құрылыс аймағын» Иерусалимнің «Corpus separatum» құрамына енгізуді, оны «Палестинаның қалған бөлігінен» бөліп, «Біріккен Ұлттар Ұйымының тиімді бақылауына беруді» ұсынды. Алайда, 194-қарардың басқа ережелері сияқты, бұл да іс жүзінде орындалмады және Моцза Израиль мемлекетінің бір бөлігіне айналды.
In 1854, farmland was purchased from the nearby Arab village of Qalunya (Colonia) by a Baghdadi Jew, Shaul Yehuda, with the aid of British consul James Finn. A B'nai B'rith official signed a contract with the residents of Motza residents that enabled them to pay for the land in long term payments. Four Jewish families settled there. One family established a tile factory which was one of the earliest industries in the region. Motza was home to one of Israel's oldest wineries, the Teperberg Winery, then called Efrat, established in 1870. In 1871, while plowing his fields, one of the residents, Yehoshua Yellin, discovered a large subterranean hall from the Byzantine period that he turned into a travellers' inn, which provided overnight shelter for pilgrims on their way to Jerusalem. In 1894 Motza became a moshava (village). When Theodor Herzl visited Palestine in 1898, he passed through Motza, which then had a population of 200. Captivated by the landscape, he planted a cypress tree on the hill. After he died in 1904 at age 44, it became an annual pilgrimage site for Zionist youth, who planted more trees around Herzl's tree. During World War I, Herzl's tree was cut down by the Turks who were levelling forests for firewood and supplies. Arza, established in the 1920s, was the first Jewish "health resort" in the country. The flourishing orchard of the Broza family is mentioned in the Hope Simpson Report in 1930. The children of Motza attended school in one of the rooms built above the vaulted hall. Their teacher was Moshe David Gaon, later father of singer and actor Yehoram Gaon. Motza was the only Jewish presence in the area. Kfar Uria and Hartuv were further west in the Judean foothills. According to a census conducted in 1931 by the British Mandate authorities, Motza had a population of 151 inhabitants, in 20 houses. In 1933 the villagers founded the neighbouring Upper Motza (Motza Illit). In December 1948, United Nations General Assembly Resolution 194 recommended that "the built up area of Motsa" be included in the Jerusalem "Corpus separatum", which was to be detached from "the rest of Palestine" and "placed under effective United Nations control". However, like other provisions of Resolution 194, this was never carried out in practice, and Motza became part of the State of Israel.
1929 жылғы кісі өлтірулер
Көршілес араб қауымдастықтарымен жақсы қарым-қатынасқа қарамастан, 1929 жылғы Палестина көтерілісі кезінде ауылға шабуыл жасалды. Калунияның бірнеше тұрғыны Маклефф отбасына тиесілі алыс жатқан үйге шабуыл жасап, әкесін, анасын, ұлын, екі қызын және олардың екі қонағын өлтірді. Үш бала екінші қабаттағы терезеден қашып құтылып аман қалды; олардың бірі Мордехай Маклеф кейін Израиль армиясының Бас штаб бастығы болды. Шабуылға түскендердің арасында сол аудандағы жалғыз полиция қызметкері мен қарулы адам, сондай-ақ Маклефф отбасының жұмысына алынған қойшысы болды. Осыдан кейін яһудилер ауылды бір жылға тастап кетті. Мотзадан келген қашқындар Иерусалимдегі Қашқындарға көмек комитетіне хат жазып, өздерінің қиын жағдайларын баяндап, көмек сұрады: "Біздің үйлеріміз өртеліп, тоналып кетті, бізде ештеңе қалмады. Енді біз киімсіз, аш-аусыз қалдық. Бізге дереу көмектеріңіз керек, тек жеуге нан мен киюге киім сұраймыз."
Despite good relations with neighbouring Arab communities, the village was attacked during the 1929 Palestine riots. Several residents of Qalunya attacked an outlying house belonging to the Makleff family, killing the father, mother, son, two daughters, and their two guests. Three children survived by escaping out a second story window; one, Mordechai Maklef, later became Chief of Staff of the Israeli Army. The attackers included the lone police officer and armed man in the area, as well as a shepherd employed by the Makleff family. The village was subsequently abandoned by Jews for a year's time. Refugees from Motza sent a letter to the Refugees Aid Committee in Jerusalem describing their plight and asking for help: "Our houses were burned and robbed we have nothing left. And now we are naked and without food. We need your immediate assistance and ask for nothing more than bread to eat and clothes to wear."
Израиль мемлекеті
2006 жылы Йеллин мен Йехуда отбасылары Джошуа Йеллиннің бастапқы үйін қайта жаңартуға көмектесті, ол осы аумақтағы ең көне және қираған ғимараттардың бірі еді. Әкімшілік тұрғысынан қарағанда, қазір Рамат Моца деп аталатын Моца, Иерусалим қалалық әкімдігіне бағынады. Ал жақын орналасқан Мотза Ильит Матех Йехуда аймақтық кеңесінің билігінде.
In 2006, the Yellin and Yehuda families helped restore Joshua Yellin's original home, among the oldest and most derelict buildings at the site. From a municipal perspective, Motza, now called Ramat Motza, is affiliated with the Jerusalem Municipality. The nearby Motza Illit is under the jurisdiction of the Mateh Yehuda Regional Council.